Żylaki macicy – czy są groźne?

„Żylaki macicy” to potoczne określenie poszerzonych żył w obrębie miednicy mniejszej, widocznych m.in. w okolicy macicy. Schorzenie może powodować przewlekły ból podbrzusza i uczucie ciężkości w miednicy. Czy żylaki macicy mogą być groźne i jakie objawy powinny skłonić do konsultacji z lekarzem?

Żylaki macicy – co to jest?

Żylaki to trwale poszerzone żyły, w których dochodzi do zastoju krwi i zaburzenia jej odpływu. Choć potocznie używa się określenia „żylaki macicy”, problem zwykle dotyczy całego układu żylnego miednicy mniejszej. Nazwa wynika z tego, że poszerzone żyły często są widoczne w okolicy macicy podczas badań obrazowych. Żylaki macicy są związane z zaburzeniem odpływu krwi żylnej z naczyń miednicy mniejszej. Dochodzi wtedy do poszerzenia żył i zastoju krwi, najczęściej w okolicy macicy oraz żył jajnikowych. W literaturze medycznej problem ten zalicza się do tzw. niewydolności żylnej miednicy (ang. pelvic venous disorders, PeVD).

Schorzenie częściej występuje u kobiet po przebytych ciążach. Wpływają na to m.in. hormony ciążowe, które powodują rozszerzenie naczyń żylnych.

Żylaki macicy zwykle nie są groźne dla zdrowia, jednak mogą powodować przewlekłe dolegliwości i pogarszać komfort życia. Symptomy często przypominają inne choroby ginekologiczne, dlatego rozpoznanie zwykle wymaga badań obrazowych.

Żylaki macicy – przyczyny

Bezpośrednią przyczyną powstawania żylaków macicy jest zaburzenie odpływu krwi żylnej z naczyń miednicy mniejszej. Dochodzi wtedy do niewydolności zastawek żylnych, co może mieć związek m.in. z działaniem hormonów rozszerzających ściany naczyń oraz zwiększonym ciśnieniem w żyłach miednicy. W efekcie krew zalega w naczyniach, dochodzi do ich poszerzenia oraz refluksu żylnego, czyli cofania się krwi. Problem najczęściej dotyczy żył jajnikowych oraz innych naczyń miednicy.

Jednym z najważniejszych czynników ryzyka rozwoju żylaków miednicy są ciąże i porody. W czasie ciąży zwiększa się objętość krwi krążącej, a hormony – przede wszystkim progesteron i estrogeny – powodują rozszerzenie naczyń żylnych. Dodatkowo powiększająca się macica może uciskać naczynia miednicy i utrudniać odpływ krwi.

Szacuje się, że cechy niewydolności żylnej miednicy mogą występować nawet u około 40% kobiet po porodach, a ryzyko wzrasta wraz z każdą kolejną ciążą – nawet do około 63%.

Ryzyko wystąpienia żylaków macicy mogą zwiększać także:

• predyspozycje genetyczne,
• współistniejące żylaki kończyn dolnych,
• długotrwałe stanie lub siedzący tryb życia,
• przewlekłe zaparcia,
• nadwaga i otyłość,
• mała aktywność fizyczna.

U części kobiet niewydolność żylna miednicy może współistnieć z innymi zaburzeniami odpływu żylnego, np. uciskiem naczyń żylnych w obrębie jamy brzusznej lub miednicy. Nie zawsze jednak stopień poszerzenia żył odpowiada nasileniu objawów – część pacjentek z dużymi zmianami nie odczuwa istotnych dolegliwości, podczas gdy u innych nawet niewielkie zaburzenia odpływu krwi mogą powodować przewlekły ból miednicy.

Żylaki macicy – objawy

Najczęstszym objawem żylaków macicy jest przewlekły ból podbrzusza lub miednicy mniejszej. Zwykle ma charakter tępy, rozpierający i może wiązać się z uczuciem ciężkości w obrębie miednicy.

Objawy często nasilają się:

• podczas długiego stania lub siedzenia,
• pod koniec dnia,
• po wysiłku fizycznym,
• w czasie miesiączki,
• podczas lub po współżyciu,
• w ciąży.

U kobiet z niewydolnością żylną miednicy mogą występować także:

• bolesne miesiączki,
• ból okolicy lędźwiowej,
• częstomocz lub uczucie parcia na pęcherz,
• widoczne żylaki sromu, krocza albo pośladków,
• współistniejące żylaki kończyn dolnych.

U części kobiet dolegliwości przez długi czas są niewielkie albo pojawiają się okresowo, dlatego rozpoznanie często bywa opóźnione. Problemy mogą utrzymywać się przez wiele miesięcy, a nawet lat. Uważa się, że niewydolność żylna miednicy może być związana nawet z około jedną trzecią przypadków przewlekłego zespołu bólowego miednicy (ang. chronic pelvic pain syndrome, CPPS). Schorzenie to może wyraźnie wpływać na codzienne funkcjonowanie i jakość życia.

Objawy żylaków macicy nie są charakterystyczne jedynie dla tego schorzenia i mogą przypominać inne choroby ginekologiczne, urologiczne lub gastroenterologiczne. Podobne symptomy mogą występować m.in. w endometriozie, mięśniakach macicy, chorobach układu moczowego czy zespole jelita drażliwego. Z tego powodu utrzymujące się bóle podbrzusza wymagają konsultacji z lekarzem oraz odpowiedniej diagnostyki. 

Żylaki macicy – badania

Diagnostyka żylaków macicy opiera się głównie na badaniach obrazowych, które pozwalają ocenić przepływ krwi w naczyniach miednicy oraz stopień poszerzenia żył. Dobór badań zależy od rodzaju i nasilenia objawów.

Najczęściej pierwszym badaniem wykonywanym przy podejrzeniu żylaków macicy jest USG przezpochwowe z oceną przepływów metodą Dopplera. Badanie pozwala uwidocznić poszerzone żyły oraz ocenić obecność refluksu żylnego, czyli cofania się krwi w naczyniach.

Za najbardziej dokładne badanie oceniające niewydolność żylną miednicy uznaje się flebografię, jednak jest to badanie inwazyjne i zwykle wykonuje się je dopiero przed planowanym leczeniem zabiegowym.

W niektórych przypadkach lekarz może zlecić również dodatkowe badania, aby wykluczyć inne możliwe przyczyny przewlekłego bólu podbrzusza lub miednicy.

Badania wykorzystywane w diagnostyce żylaków macicy:

W praktyce podstawowym badaniem przy podejrzeniu żylaków macicy pozostaje USG przezpochwowe z oceną przepływów metodą Dopplera. Bardziej zaawansowane badania wykonuje się zwykle wtedy, gdy objawy są nasilone lub planowane jest leczenie zabiegowe. 

Żylaki macicy – leczenie

Sposób leczenia żylaków macicy zależy przede wszystkim od nasilenia objawów, stopnia niewydolności żylnej oraz wpływu choroby na codzienne funkcjonowanie pacjentki.

Leczenie zachowawcze może obejmować:

• regularną aktywność fizyczną,
• unikanie długotrwałego stania lub siedzenia,
• redukcję masy ciała w przypadku nadwagi,
• leczenie przewlekłych zaparć,
• stosowanie wyrobów uciskowych, np. pończoch lub rajstop kompresyjnych.

U części pacjentek stosuje się także farmakoterapię, obejmującą:

• leki przeciwbólowe,
• preparaty poprawiające napięcie ścian żylnych,
• wybrane metody leczenia hormonalnego.

W przypadku przewlekłego bólu miednicy pomocne może być również leczenie wspomagające, np. fizjoterapia dna miednicy oraz wielospecjalistyczna terapia bólu przewlekłego.

Przy nasilonych objawach może być konieczne leczenie zabiegowe:

• embolizacja żył jajnikowych, polegająca na zamknięciu niewydolnych naczyń odpowiedzialnych za refluks i zastój krwi w obrębie miednicy – najczęściej stosowana metoda;
• inne metody wewnątrznaczyniowe stosowane w wybranych przypadkach, np. skleroterapia, wenoplastyka balonowa, stentowanie zwężeń żylnych.

Leczenie zabiegowe może zmniejszać przewlekły ból miednicy oraz poprawiać komfort życia części pacjentek. Możliwe są jednak nawroty objawów, dlatego wybór metody terapii zawsze wymaga indywidualnej oceny lekarskiej oraz wcześniejszej diagnostyki obrazowej.

Żylaki macicy w ciąży

Ciąża sprzyja nasileniu niewydolności żylnej miednicy i pojawianiu się dolegliwości związanych z żylakami macicy. Schorzenie częściej występuje u wieloródek, co wiąże się m.in. ze zmianami hormonalnymi oraz utrudnionym odpływem krwi żylnej z miednicy przez powiększającą się macicę. W czasie ciąży objawy mogą się nasilać, a u części kobiet pojawiają się także żylaki sromu i krocza. Po porodzie dolegliwości częściowo się zmniejszają, jednak nie zawsze ustępują całkowicie.

Kwestia, która często budzi niepokój pacjentek, to żylaki macicy a cesarskie cięcie. Warto podkreślić, że same żylaki macicy nie są ani automatycznym wskazaniem do cesarskiego cięcia, ani przeciwwskazaniem do jego wykonania. Decyzję dotyczącą sposobu porodu podejmuje lekarz na podstawie stanu pacjentki, nasilenia zmian żylnych oraz innych wskazań położniczych.

Żylaki macicy a nowotwór

Żylaki macicy nie są nowotworem i nie zwiększają bezpośrednio ryzyka raka. Istotne jednak jest to, że objawy żylaków macicy mogą przypominać inne choroby ginekologiczne, w tym niektóre nowotwory narządów rodnych. W rzadkich przypadkach zaburzenia odpływu żylnego mogą być także związane z obecnością innych zmian (np. guzów) w obrębie miednicy. 

Utrzymujące się dolegliwości bólowe lub inne niepokojące objawy zawsze wymagają konsultacji lekarskiej i odpowiedniej diagnostyki. 

Mgr Marta Filipowska