Nowotwór złośliwy – czym jest, jak powstaje i jak go leczyć?

Nowotwór złośliwy to jedna z najpoważniejszych chorób współczesnej medycyny. Choć taka diagnoza budzi ogromny lęk, wiele przypadków można dziś skutecznie wyleczyć, zwłaszcza jeśli zostaną wykryte odpowiednio wcześnie. Co to jest nowotwór złośliwy, które objawy mogą sugerować jego rozwój i jakie są możliwości jego terapii?

Co to jest nowotwór złośliwy?

Nowotwór złośliwy, potocznie nazywany rakiem, to grupa chorób związanych z niekontrolowanym namnażaniem się nieprawidłowych komórek organizmu. W normalnych warunkach komórki rosną, dzielą się i obumierają według dobrze kontrolowanego schematu. Jednak nowotwór zaburza ten rytm – dochodzi do nadmiernych podziałów oraz ignorowania sygnałów hamujących wzrost. Z czasem powoduje to powstanie skupiska komórek zwanego guzem nowotworowym.

Do rozwoju nowotworu dochodzi na skutek mutacji w DNA. Część z nich może być dziedziczna, jednak wiele pojawia się spontanicznie w ciągu życia pod wpływem czynników środowiskowych. Ryzyko zachorowania zwiększają m.in.:

• palenie tytoniu,
• nadmierna ekspozycja na promieniowanie UV,
• niektóre substancje chemiczne,
• przewlekły stan zapalny,
• otyłość,
• niezdrowa dieta,
• brak aktywności fizycznej,
• zakażenia niektórymi wirusami, np. HPV czy HBV.

Nowotwór złośliwy a niezłośliwy – różnice

Nie każda zmiana nowotworowa oznacza raka – mogą być one łagodne oraz złośliwe, przez co różnią się sposobem wzrostu i wpływem na organizm. Nowotwory łagodne rosną zwykle powoli i pozostają ograniczone do jednego miejsca. Nie tworzą przerzutów i nie naciekają okolicznych tkanek. Po chirurgicznym usunięciu rzadko nawracają.

Z kolei nowotwory złośliwe zachowują się znacznie bardziej agresywnie. Ich najgroźniejszą cechą jest zdolność do naciekania okolicznych tkanek oraz tworzenia przerzutów. Komórki nowotworowe mogą przedostawać się do krwi lub układu limfatycznego, skąd trafiają do innych narządów i tworzą nowe ogniska. To właśnie przerzuty są jedną z głównych przyczyn ciężkiego przebiegu choroby. W poniższej tabeli zestawione są cechy zmian łagodnych i złośliwych. 

Rodzaje nowotworów złośliwych

Biorąc pod uwagę ogromne zróżnicowanie nowotworów złośliwych istnieje wiele sposobów ich klasyfikacji. Możemy dzielić je m.in. ze względu na pochodzenie tkankowe, lokalizację czy stopień zaawansowania klinicznego. Pod kątem struktury i sposobu szerzenia się, nowotwory złośliwe dzielimy na dwie główne grupy:

• lite (guzowe) – tworzą wyraźne, twarde masy w tkankach (np. guzy piersi czy płuc),
• hematologiczne – wywodzą się z tkanek krwiotwórczych (np. białaczki, szpiczaki, chłoniaki).

Ważnym parametrem jest również stadium zaawansowania klinicznego (najczęściej w stopniach 0-4), gdzie wyższe wartości oznaczają bardziej zaawansowany proces chorobowy. Ponadto występują różne typy histologiczne nowotworów oparte na budowie ich komórek, np.:

• gruczolakoraki,
• mięsaki,
• chłoniaki,
• nasieniaki,
• nowotwory płaskonabłonkowe.

Jak wygląda nowotwór złośliwy? Objawy

Objawy nowotworu złośliwego zależą przede wszystkim od jego lokalizacji. W wielu przypadkach zmiany przez długi czas nie wywołują żadnych symptomów, dlatego tak duże znaczenie mają regularne badania profilaktyczne. Pierwszym sygnałem alarmowym często jest pojawienie się guzka lub zgrubienia pod skórą, np. w piersi, szyi czy jądrze. Ponadto wiele nowotworów wywołuje objawy ogólne, które początkowo łatwo pomylić z innymi chorobami. Do najczęstszych należą:

• przewlekłe zmęczenie,
• osłabienie,
• niezamierzona utrata masy ciała,
• gorączka lub stany podgorączkowe,
• nocne poty,
• nietypowe krwawienia i siniaki.

Dodatkowo pojawiają się objawy miejscowe zależne od zajętego narządu, np.:

• zmiany skórne,
• przewlekły kaszel i duszność,
• zmiana rytmu wypróżnień,
• trudności z połykaniem,
• silne bóle głowy.

Na czym polega leczenie nowotworu złośliwego?

Leczenie nowotworu złośliwego jest procesem złożonym, a wybór konkretnej metody zależy od rodzaju zmiany, jej stadium zaawansowania oraz ogólnego stanu zdrowia pacjenta. Celem terapii może być zarówno całkowite usunięcie komórek rakowych, jak i ograniczanie przerzutów, zapobieganie nawrotom czy łagodzenie objawów. Główne metody leczenia obejmują:

• chirurgiczne usunięcie zmiany nowotworowej,
• chemioterapię – do niszczenia się komórek rakowych wykorzystuje leki (tzw. cytostatyki),
• radioterapię – do likwidacji guza stosuje się wiązki energii o wysokiej mocy (np. promieniowanie rentgenowskie),
• immunoterapię – pomaga układowi odpornościowemu pacjenta rozpoznawać i atakować komórki nowotworowe, które wcześniej się przed nim „ukrywały”,
• terapia hormonalna – blokuje hormony stymulujące wzrost niektórych nowotworów, np. raka piersi lub prostaty,
• terapia celowana – działa selektywnie na komórki rakowe, co minimalizuje ryzyko uszkodzenia zdrowych tkanek,
• przeszczep – pozwala na usunięcie całego chorego narządu, dzięki czemu spada ryzyko nawrotu.

Dieta przy nowotworze złośliwym

Choroba nowotworowa oraz stosowane terapie często prowadzą do utraty apetytu, spadku masy ciała i niedożywienia, dlatego dieta odgrywa bardzo ważną rolę podczas leczenia onkologicznego. Jej celem jest przede wszystkim:

• utrzymanie masy mięśniowej,
• dostarczenie odpowiedniej ilości energii i białka,
• poprawa tolerancji leczenia,
• wsparcie regeneracji organizmu.

Podczas chemioterapii wielu pacjentów zmaga się z nudnościami i zaburzeniami smaku. W takich sytuacjach pomocne mogą być:

• małe, ale częste posiłki,
• dania o łagodnym zapachu,
• chłodne lub letnie potrawy,
• odpowiednie nawodnienie.

Badania wskazują, że kwasy omega-3 obecne m.in. w olejach rybich mogą wspierać utrzymanie masy ciała i poprawiać apetyt. W diecie ważne są również naturalne źródła antyoksydantów (przede wszystkim owoce i warzywa), na które organizm ma zwiększone zapotrzebowanie podczas walki z chorobą. Każdą istotną zmianę sposobu odżywiania warto skonsultować z lekarzem lub dietetykiem klinicznym.

Mgr Aleksandra Drążkiewicz