Alergia na jabłka – jakie są objawy?

Jabłka są powszechnie zalecanym elementem codziennej diety ze względu na liczne udokumentowane korzyści zdrowotne. Osoby z alergią na jabłka mogą jednak odczuwać dolegliwości po zjedzeniu nie tylko surowych owoców, ale i przetworów oraz wypieków z jabłkami. Skąd się bierze alergia na jabłka i jak sobie z nią poradzić? Czy alergia na jabłka jest groźna?  

Alergia na jabłka – na czym polega?

Alergia to nieprawidłowa, nadmierna reakcja organizmu na cząsteczki (alergeny), które u zdrowych osób nie wywołują żadnych objawów. Klasyczna reakcja alergiczna jest następstwem aktywacji układu immunologicznego prowadzącej do produkcji swoistych przeciwciał klasy IgE. Te po rozpoznaniu alergenu uruchamiają reakcje prowadzące do wystąpienia odczuwalnych dolegliwości. 

Szacuje się, że objawy alergiczne po spożyciu jabłek występują u około 2% populacji Europy. W Polsce alergia na jabłka ma najczęściej charakter wtórny i jest konsekwencją uczulenia na pyłek brzozy. 

Do tej pory opisano sześć rzeczywistych alergenów znajdujących się w owocu jabłka (Malus domesticus), z czego za najbardziej charakterystyczne uznaje się cztery z nich. Zgodnie z międzynarodowym nazewnictwem są to: Mal d 1, Mal d 2, Mal d 3 oraz Mal d 4. 

Najbardziej istotne klinicznie alergeny jabłka to:

• Mal d 1 – główny alergen odpowiedzialny za większość alergii na jabłka w północnej i centralnej Europie; cząsteczka jest wrażliwa na temperaturę, dlatego objawy alergiczne zwykle nie pojawiają się po spożyciu przetworzonych owoców; często wywołuje reakcje krzyżowe z pyłkiem brzozy;
• Mal d 2 – białko odporne na temperaturę, lecz rzadko uczulające, występuje w jabłku w niewielkiej ilości;
• Mal d 3 – białko transportujące lipidy (LTP) obecne głównie w skórce jabłka; cząsteczka jest odporna na temperaturę oraz trawienie i wywołuje silne reakcje alergiczne; Mal d 3 jest główną przyczyną alergii na jabłka w Europie południowej, gdzie nie rosną brzozy;
• Mal d 4 – alergen nietrwały, może powodować łagodne objawy alergii, reaguje krzyżowo z niektórymi pyłkami (również brzozy), warzywami i owocami;

Alergia na jabłka – objawy

W populacji polskiej alergia na jabłka najczęściej manifestuje się łagodnymi objawami ograniczonymi do jamy ustnej. Zespół alergii jamy ustnej (OAS – ang. oral allergy syndrome) może przejawiać się swędzeniem, mrowieniem języka i warg, zaczerwienieniem i opuchlizną śluzówki w jamie ustnej. 

U niektórych osób alergia może wywoływać zmiany skórne takie jak zaczerwienienie, świąd czy pokrzywka. 

W przypadku silnej alergii objawy mogą dotyczyć również układu pokarmowego (bóle brzucha, biegunki).

Szczególnie niebezpieczna jest alergia na cząsteczkę Mal d 3, która może powodować reakcje anafilaktyczne. 

Alergia na jabłka – czy mija z wiekiem?

Jabłko jest pierwszym owocem wprowadzanym do diety dziecka po okresie karmienia mlekiem. Aby nie rozwinęła się pierwotna alergia na jabłka u niemowląt początkowo owoce podaje się w postaci gotowanej lub duszonej. 

Wtórna alergia na jabłka u dzieci może ujawniać się w późniejszym okresie wraz z uczuleniem na pyłek brzozy. Z wiekiem może następować stopniowa zmiana w funkcjonowaniu mechanizmów reagujących na obecność alergenu. Stąd też możliwe jest, że alergia występująca w dzieciństwie może całkowicie minąć, osłabnąć lub przekształcić się z innego rodzaju alergię. 

Alergia na jabłka u dorosłych w większości przypadków wynika z uczulenia na brzozę i może mijać wraz z wykształcaniem tolerancji na alergen. 

W przypadku uczulenia na cząsteczkę Mal d 3, która nie jest powiązana z pyleniem brzozy, alergia na jabłka utrzymuje się przez wiele lat. 

Alergia na jabłka – badania

Podstawą diagnostyki alergii na jabłka jest szczegółowo przeprowadzony wywiad kliniczny z pacjentem. Lekarz bierze pod uwagę rodzaj występujących objawów, czas ich trwania oraz powiązanie z okresem pylenia. Ważna jest też postać potencjalnego alergenu.

Kolejnym krokiem jest wykonanie przez alergologa testów skórnych pokazujących reakcję organizmu na bezpośrednio podany alergen.

Bardzo ważnym elementem diagnostyki alergii są testy serologiczne wykrywające przeciwciała IgE specyficzne wobec danego alergenu. W przypadku alergii na jabłko warto wykonać nowoczesne testy molekularne, które pozwolą określić, na który dokładnie alergen jabłka pacjent jest uczulony. Taka informacja jest niezwykle cenna dla oceny ryzyka ciężkich reakcji oraz planowania leczenia i odpowiedniej diety.

Alergia na jabłka – leczenie

Podstawą leczenia alergii zawsze jest unikanie kontaktu z alergenem, aby umożliwić organizmowi wyciszenie reakcji immunologicznej. W razie potrzeby można wspomagać się lekami działającymi objawowo – lekami antyhistaminowymi lub glikokortykosteroidami.

Leczenie alergii na jabłka bardzo często prowadzi się poprzez immunoterapię (odczulanie) pyłkiem brzozy. Terapia ta wykazuje szczególnie dużą skuteczność przy uczuleniu krzyżowym na cząsteczki Mal d 1 oraz Bet v 1. 

Jeśli dominującym alergenem jest Mal d 3 (LTP), odczulanie brzozowe nie będzie skuteczne. Alergia na LTP wymaga bardziej restrykcyjnej diety z wykluczeniem jabłek, a w razie reakcji anafilaktycznych użycia adrenaliny.

Mgr Marta Filipowska