Zwapnienie prostaty – objawy, przyczyny, leczenie

Zwapnienie prostaty często przebiega bezobjawowo i bywa wykryte przypadkowo w trakcie badań obrazowych. Jego występowanie wzrasta wraz z wiekiem, chociaż sprzyjają stany zapalne czy infekcje. Objawia się trudnościami w oddawaniu moczu oraz bólem, a w leczeniu wykorzystuje się metody oparte o oddziaływania fizyczne oraz metody chirurgiczne.

Zwapnienie prostaty – co to jest?

Wapnienie to proces tworzenia się małych złogów wapnia w gruczole krokowym. Złogi te są zazwyczaj nieszkodliwe chociaż mogą wiązać się z dolegliwościami.

Jest częste u mężczyzn po 50. roku życia, a częstość występowania wzrasta wraz z wiekiem.

Zwapnienia prostaty często występują u mężczyzn i są związane z zapaleniem gruczołu krokowego, zespołem przewlekłego bólu miednicy.

Oprócz stanu zapalnego zwapnienie prostaty obserwowano po radioterapii gruczołu krokowego, w gruźlicy czy chorobach ziarniniakowych.

Często wykrywane jest przypadkowo w kontekście wykonywania badań obrazowych z powodu schorzeń gruczołu krokowego występujących u mężczyzn.

Pakiet badań wspierający kontrolę zdrowia

Zwapnienia prostaty – przyczyny

Wśród przyczyn zwapnienia prostaty wymienia się:

• starszy wiek,
• stan zapalny,
• urazy,
• infekcje,
• radioterapia,
• gruźlica,
• choroby ziarniniakowe.

Zwapnienie powstaje w wyniku odkładania się złogów soli wapnia w złuszczonych komórkach pęcherzykowych bądź według alternatywnego mechanizmu wskutek gromadzenia się soli wapnia w komórkach nabłonka podobnych do osteoblastów.

W patogenezie wapnienia prostaty biorą udział:

• stan zapalny prostaty, 
• zatrzymanie moczu 
• lub refluks prostaty (zjawisko cofania się moczu z cewki moczowej do przewodów wyprowadzających gruczołu krokowego). 

Te same czynniki odgrywają rolę również w rozwoju raka prostaty, dlatego zwapnienia mogą zwiększać ryzyko raka prostaty. 

Stan zapalny powoduje przekrwienie prostaty i zwężenia przewodów gruczołu krokowego czego skutkiem jest zastój moczu. Zastój z kolei prowadzi do zwiększonego złuszczania się komórek pęcherzykowych, odkładania się soli wapnia czego efektem jest zwapnienie. To dodatkowo podrażnia i blokuje przewody gruczołu krokowego co skutkuje stanem zapalnym i nasileniem wapnienia.

Czynnikami sprzyjającymi procesowi wapnienia prostaty są również czynniki prowadzące do wapnienia naczyń krwionośnych takie jak palenie tytoniu czy dyslipidemia.

W praktyce klinicznej samo zwapnienie nie jest istotne klinicznie, jednak stwierdzenie ich obecności powinno nakierować na wykonywanie kolejnych badań diagnostycznych w tym kierunku.

Zwapnienie prostaty a kamica prostaty

Niekiedy te terminy używane są zamiennie chociaż nie oznaczają dokładnie tego samego schorzenia. Zwapnienie prostaty do odkładanie się drobnych złogów soli wapnia w miąższu prostaty, natomiast w kamicy prostaty złogi te są większe i zlokalizowane w przewodach wyprowadzających prostaty lub wewnątrz cewki moczowej.

Zwapnienie prostaty – czy to rak?

Obecność zwapnień nie oznacza obecności raka gruczołu korkowego, jednak powinna skłonić do dokładniejszej diagnostyki: oceny wielkości i struktury gruczołu krokowego za pomocą badania per rectum i USG, oznaczenie antygenu sterczowego PSA, niekiedy potrzebna jest biopsja. Niektórzy autorzy sugerują związek między zwapnieniami prostaty a zwiększonym ryzykiem rozwoju raka.

Zwapnienie prostaty – objawy

Zwapnienie prostaty może być bezobjawowe, ale zwykle towarzyszą im objawy w postaci:

• bolesnego oddawania moczu,
• częste oddawanie moczu szczególnie w nocy,
• bolesna ejakulacja,
• krwiomoczu,
• ból miednicy lub krocza.

Czasami większe zwapnienia w postaci kamieni mogą przedostać się do cewki moczowej i wywołać związane z tym dolegliwości podobne do kamicy moczowej.

Odczuwane dolegliwości ze strony prostaty i pęcherza moczowego opisywane są skrótem LUTS (lower urinary tract symptoms) i obejmują:

• objawy fazy napełnienia: częstomocz, nagłe parcie i nietrzymanie moczu,
• objawy fazy mikcji: słaby strumień moczu, trudności z rozpoczęciem oddawania moczu, wydłużony czas mikcji, przerywany strumień,
• objawy po mikcji: uczucie niepełnego opróżnienia.

Zwapnienie prostaty – leczenie

Bezobjawowe zwapnienia nie wymagają leczenia. Znaczne zwapnienia w prostacie mogą jednak utrudniać oddawanie moczu co musi być leczone. Leczenie obecnych złogów zapobiega narastaniu kolejnych oraz powstawaniu powikłań takich jak infekcje.

Jeśli przyczyną jest infekcja rozwiązaniem może być antybiotykoterapia, leki przeciwzapalne i przeciwbólowe pomogą złagodzić objawy bólowe.

Laseroterapia i termoterapia mikrofalowa pozwalają wykorzystać specyficzną energię do rozbijania złogów. Litotrypsja falą uderzeniową może też być pomocną w usuwaniu niektórych zwapnień. Zaletą tych technik jest krótszy czas pobytu w szpitalu i rekonwalescencji w porównaniu do zabiegu chirurgicznego.

Utrudniony odpływ moczu z pęcherza moczowego lub jego całkowite zatrzymanie jest wskazaniem do interwencji chirurgicznej. Polega ona na przezcewkowej elektroresekcji prostaty (transurethral resection of the prostate TURP) w trakcie której usuwany jest fragment prostaty przez cewkę moczową. Innym postępowaniem leczniczym jest prostatektomia, czyli chirurgiczne usunięcie gruczołu, wykonywana metodą tradycyjną (otwartą) lub laparoskopową.

Zwapnienia prostaty – diagnostyka

W diagnozowaniu zwapnienia prostaty istotne są:

• badanie per rectum jest pierwszym badaniem umożliwiającym wykrycie nieprawidłowości prostaty, pozwala stwierdzić czy konieczne jest poszerzenie diagnostyki,
• badania obrazowe takie jak USG czy tomografia komputerowa pozwalają uwidocznić rozmiar i lokalizację złogów,
• badania laboratoryjne – pozwalają wykryć infekcję, stan zapalny oraz wykluczyć inne schorzenia powodujące dolegliwości takie jak: badanie stężenia antygenu specyficznego dla prostaty, czyli PSA, pozwala stwierdzić czy dolegliwości związane są ze stanem zapalnym lub nowotworem. Badanie ogólne moczu pozwala wykryć nieprawidłowości, które mogą wskazywać na stan zapalny lub infekcję dróg moczowych i prostaty.

Zwapnienie prostaty – dieta

Odpowiedni sposób odżywiania pozwala utrzymać w zdrowiu prostatę i zapobiec rozwijaniu się schorzeń w jej obrębie.

Dieta pozwalająca utrzymać zdrowy stan prostaty polega na zastosowaniu:

• produktów bogatych w antyoksydanty: pomidory, papryka czerwona, warzywa kapustne i liściaste – jarmuż, szpinak, brukselka, brokuły, kakao, owoce jagodowe – czarne jagody, jeżyny, maliny, czarna porzeczka, owoce cytrusowe, dzika róża, aronia, orzechy, oliwa z oliwek. Antyoksydanty chronią organizm przed stresem oksydacyjnym i wolnymi rodnikami a przez to zmniejszają ryzyko rozwoju nowotworu,
• kwasów omega-3 ze względu na swoją aktywność przeciwzapalną i ochronną dla układu krążenia są niezwykle ważne dla zdrowia, zawierają je tłuste ryby morskie, orzechy włoskie, olej lniany i rzepakowy, nasiona chia,
• ograniczenia w diecie czerwonego mięsa, które zwiększa ryzyko powstania nowotworu

Ponadto istotne jest:

• odpowiednie nawodnienie zapewnia zdrowy stan dróg moczowych,
• eliminacja alkoholu, ostrych przypraw pozwoli ograniczyć dolegliwości związane ze stanem zapalnym prostaty.

Brak jest wiarygodnych doniesień odnośnie do diety ubogiej w wapń i jej korzystnego wpływu na wapnienie prostaty.

Mgr Renata Grzelik