Inflammaging – jak przewlekły stan zapalny wpływa na starzenie się organizmu?

Starzenie się organizmu nie jest wyłącznie wynikiem upływu czasu. Coraz więcej badań wskazuje, że istotną rolę w tym procesie odgrywa przewlekły, utrzymujący się przez lata stan zapalny o niewielkim nasileniu, określany mianem inflammaging. Choć często nie daje wyraźnych objawów, może stopniowo uszkadzać tkanki i zwiększać ryzyko wielu chorób przewlekłych, takich jak miażdżyca, cukrzyca typu 2, choroby neurodegeneracyjne czy nowotwory. Czym dokładnie jest inflammaging, skąd się bierze i czy można spowolnić jego rozwój? Sprawdź, jak przewlekły stan zapalny wpływa na proces starzenia oraz jakie znaczenie mają dieta, aktywność fizyczna i codzienne nawyki w zachowaniu zdrowia na długie lata.

Dlaczego się starzejemy? Jak przebiega proces starzenia się?

Starzenie się jest naturalnym procesem biologicznym, który rozpoczyna się już we wczesnej dorosłości i stopniowo obejmuje wszystkie komórki, tkanki oraz narządy. Z biegiem lat organizm coraz trudniej radzi sobie z naprawą uszkodzeń, regeneracją oraz utrzymaniem prawidłowego funkcjonowania poszczególnych układów. W efekcie zmniejsza się wydolność organizmu, a ryzyko rozwoju chorób przewlekłych stopniowo wzrasta.

Proces starzenia zachodzi na wielu poziomach jednocześnie. Obejmuje m.in.:

• gromadzenie się uszkodzeń materiału genetycznego (DNA),
• skracanie telomerów chroniących chromosomy,
• pogorszenie funkcjonowania mitochondriów odpowiedzialnych za produkcję energii,
• zwiększenie stresu oksydacyjnego,
• osłabienie zdolności komórek do regeneracji,
• narastanie przewlekłego stanu zapalnego o niewielkim nasileniu (inflammaging).

Jednym z najważniejszych elementów starzenia jest stopniowa utrata zdolności organizmu do utrzymania homeostazy, czyli wewnętrznej równowagi. W młodym wieku organizm skutecznie naprawia uszkodzenia i szybko reaguje na infekcje czy urazy. Z czasem mechanizmy te stają się mniej wydajne, przez co nawet niewielkie uszkodzenia mogą utrzymywać się przez długi czas i prowadzić do przewlekłego stanu zapalnego.

Rekomendowany pakiet badań

Immunostarzenie – jak zmienia się układ odpornościowy?

Jednym z charakterystycznych zjawisk związanych z wiekiem jest immunostarzenie (immunosenescence), czyli stopniowe pogarszanie się funkcji układu odpornościowego. Zmiany te sprawiają, że organizm gorzej radzi sobie zarówno z infekcjami, jak i z eliminacją uszkodzonych czy nowotworowych komórek.

Do najważniejszych zmian zachodzących w układzie odpornościowym należą:

• zmniejszenie aktywności limfocytów T i B,
• stopniowy zanik grasicy, w której dojrzewają limfocyty T,
• słabsza odpowiedź organizmu na szczepienia,
• większa podatność na infekcje wirusowe i bakteryjne,
• pogorszenie zdolności rozpoznawania komórek nowotworowych,
• częstsze występowanie chorób autoimmunologicznych.

Osłabienie odporności nie oznacza jednak całkowitego wyciszenia układu immunologicznego. Wręcz przeciwnie! U wielu osób starszych obserwuje się jego przewlekłą, nieprawidłową aktywację. Komórki odpornościowe nieustannie wydzielają niewielkie ilości substancji prozapalnych, mimo że w organizmie nie toczy się infekcja. To właśnie ten przewlekły stan zapalny określany jest mianem inflammaging i uznawany za jeden z głównych mechanizmów przyspieszających starzenie oraz rozwój chorób związanych z wiekiem.

Współczesne badania pokazują, że starzenie nie jest jedynie konsekwencją upływu czasu. W dużej mierze zależy również od stylu życia, sposobu odżywiania, aktywności fizycznej, jakości snu oraz ekspozycji na czynniki środowiskowe. Dlatego odpowiednia profilaktyka może znacząco spowolnić tempo zmian zachodzących w organizmie i pomóc zachować sprawność na dłużej.

Teorie starzenia się

Od wielu lat naukowcy próbują odpowiedzieć na pytanie, dlaczego organizm się starzeje. Do tej pory powstało wiele teorii wyjaśniających ten proces, jednak obecnie wiadomo, że nie istnieje jeden mechanizm odpowiedzialny za starzenie. Jest ono wynikiem współdziałania licznych zmian zachodzących w komórkach, układzie odpornościowym, materiale genetycznym oraz metabolizmie.

Jedną z najbardziej wpływowych koncepcji jest teoria zaproponowana w 2000 roku przez Claudio Franceschi. Badacz wprowadził pojęcie inflammaging, wskazując, że przewlekły stan zapalny o niewielkim nasileniu stanowi jeden z głównych czynników napędzających proces starzenia. Według tej teorii organizm przez całe życie jest narażony na działanie różnych stresorów, zarówno zewnętrznych, jak i wewnętrznych, co prowadzi do stopniowego wyczerpywania mechanizmów naprawczych.

Do czynników sprzyjających przewlekłemu stanowi zapalnemu należą m.in.:

• zakażenia wirusowe i bakteryjne,
• zanieczyszczenia środowiska,
• promieniowanie UV,
• przewlekły stres,
• nieprawidłowa dieta,
• wolne rodniki,
• uszkodzone i starzejące się komórki organizmu.

Obecnie wyróżnia się kilka tzw. cech charakterystycznych starzenia (hallmarks of aging), które wspólnie odpowiadają za pogarszanie się funkcji organizmu.

Starzenie komórkowe (senescencja)

Jednym z kluczowych mechanizmów jest senescencja komórkowa. Uszkodzone komórki przestają się dzielić, jednak nie ulegają naturalnej eliminacji. Zamiast tego pozostają w tkankach i wydzielają liczne substancje prozapalne, enzymy oraz cytokiny, które uszkadzają otaczające komórki i nasilają przewlekły stan zapalny.

Zaburzenia pracy mitochondriów

Mitochondria odpowiadają za produkcję energii niezbędnej do funkcjonowania komórek. Wraz z wiekiem ich wydajność stopniowo maleje, czego konsekwencją są:

• zmniejszona produkcja energii (ATP),
• zwiększona ilość wolnych rodników,
• nasilenie stresu oksydacyjnego,
• gromadzenie się uszkodzeń komórkowych.

Dysfunkcja mitochondriów wpływa nie tylko na proces starzenia, ale także na rozwój chorób sercowo-naczyniowych, neurodegeneracyjnych i metabolicznych.

Skracanie telomerów

Telomery to ochronne zakończenia chromosomów, które zabezpieczają materiał genetyczny podczas podziałów komórkowych. Z każdym kolejnym podziałem ulegają skróceniu. Gdy osiągną krytyczną długość, komórka traci zdolność do dalszego namnażania się i przechodzi w stan starzenia lub obumiera.

Skracanie telomerów uznawane jest za jeden z biologicznych wskaźników wieku organizmu.

Zaburzenia mikrobioty jelitowej

Coraz więcej badań wskazuje, że ogromny wpływ na tempo starzenia ma również mikrobiota jelitowa. Z wiekiem zmniejsza się różnorodność korzystnych bakterii, a wzrasta liczba drobnoustrojów sprzyjających stanowi zapalnemu.

Dysbioza jelitowa może prowadzić do:

• przewlekłego stanu zapalnego,
• osłabienia odporności,
• zaburzeń metabolizmu,
• większej przepuszczalności bariery jelitowej,
• zwiększonego ryzyka chorób metabolicznych i neurodegeneracyjnych.

Inne mechanizmy wpływające na starzenie

Współczesna medycyna wskazuje również na szereg innych procesów, które przyczyniają się do starzenia organizmu, takich jak:

• uszkodzenia materiału genetycznego (DNA),
• przewlekły stres oksydacyjny,
• zaburzenia komunikacji między komórkami,
• pogorszenie zdolności regeneracyjnych komórek macierzystych,
• nieprawidłowa regulacja procesów autofagii, czyli usuwania uszkodzonych elementów komórki,
• przewlekły stan zapalny (inflammaging).

Obecnie uważa się, że żaden z tych mechanizmów nie działa samodzielnie. Starzenie jest efektem ich wzajemnego oddziaływania, a tempo tego procesu zależy zarówno od predyspozycji genetycznych, jak i stylu życia, sposobu odżywiania, aktywności fizycznej oraz czynników środowiskowych.

Czym jest inflammaging? Co go nasila oraz jakie są konsekwencje?

Termin inflammaging powstał z połączenia angielskich słów inflammation (stan zapalny) oraz aging (starzenie). Oznacza przewlekły, utrzymujący się przez wiele lat stan zapalny o niewielkim nasileniu, który rozwija się wraz z wiekiem i jest obecnie uznawany za jeden z najważniejszych biologicznych mechanizmów starzenia organizmu.

W przeciwieństwie do ostrego stanu zapalnego, który pojawia się nagle w odpowiedzi na infekcję, uraz lub uszkodzenie tkanek i zwykle ustępuje po wyeliminowaniu przyczyny, inflammaging rozwija się stopniowo. Objawy, które mogą wskazywać na przewlekły stan zapalny, często rozwijają się stopniowo i przez długi czas pozostają mało charakterystyczne. Jednak nieustanne oddziaływanie na komórki i narządy, przyczynia się do ich stopniowego uszkadzania.

Przewlekły stan zapalny związany z wiekiem wiąże się z podwyższonym stężeniem we krwi markerów zapalnych, mimo braku aktywnej infekcji lub ostrej choroby. Do najczęściej oznaczanych należą:

• interleukina 6 (IL-6),
• czynnik martwicy nowotworów alfa (TNF-α),
• białko C-reaktywne (CRP),
• interleukina 1β (IL-1β),
• suPAR (rozpuszczalny receptor aktywatora plazminogenu typu urokinazy) – nowoczesny marker przewlekłej aktywacji układu odpornościowego, który może odzwierciedlać tempo starzenia organizmu oraz ryzyko rozwoju wielu chorób przewlekłych.

Skąd bierze się inflammaging?

U podłoża inflammagingu leży wieloletnie gromadzenie się uszkodzeń komórkowych. Każdego dnia organizm naprawia miliony komórek uszkodzonych przez stres oksydacyjny, promieniowanie UV, toksyny, infekcje czy naturalne procesy metaboliczne. Z wiekiem mechanizmy naprawcze stają się jednak coraz mniej wydajne.

W efekcie dochodzi do nagromadzenia tzw. DAMPs (Damage-Associated Molecular Patterns), czyli cząsteczek uwalnianych przez uszkodzone lub starzejące się komórki. Układ odpornościowy rozpoznaje je jako sygnał zagrożenia i uruchamia reakcję zapalną, mimo że w organizmie nie ma infekcji.

Powoduje to powstanie swoistego błędnego koła:

• uszkodzenie komórek prowadzi do uwalniania DAMPs,
• układ odpornościowy pozostaje stale aktywny,
• zwiększa się produkcja cytokin prozapalnych,
• przewlekły stan zapalny powoduje kolejne uszkodzenia tkanek,
• organizm coraz trudniej radzi sobie z regeneracją.

Choć mechanizm ten początkowo pełni funkcję ochronną, z upływem lat staje się jednym z głównych czynników przyspieszających starzenie oraz rozwój wielu chorób przewlekłych.

Co nasila inflammaging?

Inflammaging jest naturalnie związany z procesem starzenia, jednak tempo jego rozwoju nie u wszystkich osób przebiega tak samo. Na przewlekłe pobudzenie układu odpornościowego wpływa wiele czynników środowiskowych i styl życia.

Do najważniejszych czynników nasilających inflammaging należą:

• nieprawidłowa dieta – duża ilość cukrów prostych, żywności wysokoprzetworzonej, tłuszczów trans i nadmiaru kalorii sprzyja produkcji mediatorów zapalnych oraz zwiększa stres oksydacyjny;
• nadmiar tkanki tłuszczowej, szczególnie trzewnej – komórki tłuszczowe nie są jedynie magazynem energii, ale aktywnym narządem wydzielającym substancje nasilające stan zapalny;
• przewlekły stres – długotrwale podwyższony poziom kortyzolu zaburza regulację układu odpornościowego i może nasilać procesy zapalne;
• niedobór snu – brak odpowiedniej regeneracji wpływa na wzrost markerów zapalenia i zaburza równowagę hormonalną;
• brak aktywności fizycznej – siedzący tryb życia sprzyja zaburzeniom metabolicznym i utrzymywaniu się przewlekłego stanu zapalnego;
• promieniowanie UV i zanieczyszczenie środowiska – wolne rodniki powstające pod wpływem słońca, smogu czy dymu tytoniowego uszkadzają komórki i przyspieszają ich starzenie;
• zaburzenia mikrobioty jelitowej – niekorzystne zmiany w składzie bakterii jelitowych mogą wpływać na działanie układu odpornościowego i zwiększać produkcję substancji prozapalnych.

Jak inflammaging przyspiesza proces starzenia organizmu?

Przewlekły stan zapalny działa jak powolny, niewidoczny stres dla komórek. W tabeli zebrane są najważniejsze mechanizmy jego działania.

Obszar działania inflammagingu	Jak przewlekły stan zapalny przyspiesza starzenie?	Możliwe skutki
Skóra	Nasila rozpad kolagenu i elastyny, zaburza pracę fibroblastów odpowiedzialnych za produkcję włókien podporowych	zmarszczki, utrata jędrności, wiotkość skóry, wolniejsza regeneracja
Komórki organizmu	Zwiększa stres oksydacyjny i uszkodzenia DNA, sprzyja gromadzeniu się komórek starzejących się (senescencyjnych)	wolniejsza odnowa tkanek, pogorszenie funkcji narządów
Mitochondria	Zaburza działanie centrów energetycznych komórek i zwiększa produkcję wolnych rodników	spadek energii komórkowej, szybsze zużywanie się komórek
Układ odpornościowy	Powoduje przewlekłe pobudzenie odporności i zaburza jej prawidłową regulację	większa podatność na infekcje, gorsza kontrola procesów zapalnych
Układ krążenia	Uszkadza śródbłonek naczyń i sprzyja powstawaniu zmian miażdżycowych	większe ryzyko miażdżycy i chorób sercowo-naczyniowych
Metabolizm	Zaburza działanie insuliny i wpływa na gospodarkę glukozowo-tłuszczową	insulinooporność, cukrzyca typu 2, zaburzenia masy ciała
Mięśnie	Nasilenie procesów zapalnych przyspiesza utratę masy i siły mięśniowej	sarkopenia, większa kruchość organizmu
Układ nerwowy	Przewlekłe cytokiny zapalne mogą wpływać na komórki nerwowe i procesy regeneracyjne	pogorszenie funkcji poznawczych, większe ryzyko chorób neurodegeneracyjnych

Ograniczenie czynników nasilających inflammaging nie zatrzymuje naturalnego procesu starzenia, ale może pomóc spowolnić jego tempo i wspierać dłuższe zachowanie sprawności organizmu.

Jakie konsekwencje może mieć przewlekły stan zapalny?

Utrzymujący się przez wiele lat inflammaging wpływa praktycznie na wszystkie układy organizmu. Zwiększa ryzyko rozwoju licznych schorzeń oraz pogarsza zdolność organizmu do regeneracji.

Przewlekły stan zapalny wiąże się m.in. z większym ryzykiem wystąpienia:

• chorób układu sercowo-naczyniowego, w tym miażdżycy, zawału serca i udaru mózgu,
• cukrzycy typu 2 oraz innych zaburzeń metabolicznych,
• otyłości trzewnej i insulinooporności,
• sarkopenii, czyli postępującej utraty masy i siły mięśniowej,
• zespołu kruchości u osób starszych,
• chorób neurodegeneracyjnych, takich jak choroba Alzheimera czy choroba Parkinsona,
• niektórych nowotworów,
• trądziku różowatego i trądziku dorosłych,
• atopowego zapalenia skóry,
• zaburzeń bariery hydrolipidowej,
• osłabienia odporności oraz gorszej odpowiedzi na szczepienia.

Obecnie inflammaging uważa się nie za objaw starzenia, lecz za jeden z jego najważniejszych mechanizmów biologicznych. Dlatego coraz większą uwagę poświęca się metodom ograniczania przewlekłego stanu zapalnego poprzez zdrową dietę, aktywność fizyczną, odpowiednią ilość snu oraz kontrolę chorób przewlekłych.

Inflammaging – jak obniżyć przewlekły stan zapalny? Jak zapobiegać starzeniu się?

Choć procesu starzenia nie da się całkowicie zatrzymać, można skutecznie ograniczyć przewlekły stan zapalny, który przyspiesza uszkodzenie komórek i rozwój wielu chorób związanych z wiekiem. Profilaktyka inflammagingu (profilaktyka anti-aging) opiera się przede wszystkim na zdrowym stylu życia, odpowiedniej diecie, regularnej aktywności fizycznej oraz ochronie organizmu przed czynnikami nasilającymi stan zapalny. Warto pamiętać, że pojedyncze działania nie przyniosą trwałego efektu. Największe znaczenie ma ich systematyczne stosowanie.

Zdrowa dieta o działaniu przeciwzapalnym

Sposób odżywiania ma ogromny wpływ na aktywność układu odpornościowego i poziom przewlekłego stanu zapalnego.

W codziennym jadłospisie warto uwzględnić:

• warzywa i owoce bogate w przeciwutleniacze, m.in. jagody, borówki, szpinak, brokuły, pomidory, paprykę czy marchew;
• produkty zawierające kwasy tłuszczowe omega-3, takie jak tłuste ryby morskie, siemię lniane, nasiona chia i orzechy włoskie;
• pełnoziarniste produkty zbożowe będące źródłem błonnika wspierającego mikrobiotę jelitową;
• fermentowane produkty mleczne oraz kiszonki, które korzystnie wpływają na florę bakteryjną jelit.

Jednocześnie warto ograniczyć:

• wysoko przetworzoną żywność,
• nadmiar cukrów prostych,
• tłuszcze trans,
• słodzone napoje,
• nadmierne spożycie czerwonego i przetworzonego mięsa.

Prawidłowo zbilansowana dieta pomaga zmniejszyć stres oksydacyjny oraz ogranicza produkcję cytokin prozapalnych odpowiedzialnych za rozwój inflammagingu.

Regularna aktywność fizyczna

Systematyczny ruch należy do najskuteczniejszych sposobów ograniczania przewlekłego stanu zapalnego. Aktywność fizyczna poprawia metabolizm, wspiera prawidłową masę ciała, zwiększa wrażliwość tkanek na insulinę i korzystnie wpływa na pracę układu odpornościowego.

Największe korzyści przynoszą:

• szybkie spacery,
• jazda na rowerze,
• pływanie,
• trening siłowy wykonywany 2–3 razy w tygodniu,
• ćwiczenia poprawiające mobilność i równowagę.

Eksperci zalecają co najmniej 150 minut umiarkowanej aktywności tygodniowo.

Sen i regeneracja organizmu

Podczas snu organizm intensywnie regeneruje uszkodzone komórki oraz reguluje działanie układu odpornościowego. Przewlekły niedobór snu wiąże się ze wzrostem stężenia markerów stanu zapalnego oraz zwiększonym ryzykiem chorób przewlekłych.

Aby poprawić jakość snu, warto:

• spać regularnie 7–9 godzin na dobę,
• zachowywać stałe godziny zasypiania i wstawania,
• ograniczyć korzystanie z telefonu, komputera i telewizora na 1–2 godziny przed snem,
• zadbać o zaciemnienie i odpowiednią temperaturę w sypialni.

Ograniczenie przewlekłego stresu

Długotrwały stres prowadzi do zwiększonego wydzielania kortyzolu i zaburza funkcjonowanie układu odpornościowego. W efekcie organizm utrzymuje się chroniczny stan zapalny.

Pomocne mogą być:

• techniki relaksacyjne,
• medytacja i ćwiczenia oddechowe,
• joga,
• kontakt z naturą,
• rozwijanie hobby,
• utrzymywanie dobrych relacji społecznych.

Nawet kilkanaście minut świadomego relaksu dziennie może pozytywnie wpływać na zdrowie psychiczne i ograniczać ukryty przewlekły stan zapalny.

Utrzymanie prawidłowej masy ciała

Tkanka tłuszczowa, szczególnie zlokalizowana w obrębie jamy brzusznej, nie jest jedynie magazynem energii. Wydziela liczne substancje prozapalne, które nasilają inflammaging.

Utrzymanie prawidłowej masy ciała poprzez odpowiednią dietę i aktywność fizyczną pomaga zmniejszyć poziom przewlekłego stanu zapalnego oraz ogranicza ryzyko cukrzycy typu 2, miażdżycy i chorób sercowo-naczyniowych.

Ochrona skóry przed promieniowaniem UV

Promieniowanie ultrafioletowe jest jednym z najważniejszych czynników przyspieszających starzenie skóry i nasilających miejscowy stan zapalny. Regularna ochrona przeciwsłoneczna ogranicza uszkodzenia DNA komórek oraz zmniejsza stres oksydacyjny.

Warto pamiętać o:

• codziennym stosowaniu kremów z filtrem SPF 30–50,
• noszeniu okularów przeciwsłonecznych i nakrycia głowy,
• unikaniu intensywnego nasłonecznienia między godziną 10:00 a 16:00.

Pielęgnacja skóry wspierająca walkę ze stresem oksydacyjnym

Choć inflammaging dotyczy całego organizmu, odpowiednia pielęgnacja skóry może ograniczać lokalny stan zapalny i spowalniać procesy starzenia.

Szczególnie wartościowe są preparaty zawierające:

• witaminę C – silny antyoksydant wspomagający syntezę kolagenu;
• witaminę E – chroniącą komórki przed stresem oksydacyjnym;
• niacynamid (witaminę B3) – wzmacniający barierę ochronną skóry i zmniejszający zaczerwienienie;
• kwas azelainowy – o działaniu przeciwzapalnym i łagodzącym;
• kwas ferulowy – wspierający ochronę komórek przed wolnymi rodnikami.

Unikanie używek

Przewlekły stan zapalny nasilają również czynniki środowiskowe i styl życia.

Warto ograniczyć lub całkowicie zrezygnować z:

• palenia papierosów,
• nadmiernego spożycia alkoholu,
• siedzącego trybu życia,
• długotrwałej ekspozycji na zanieczyszczenia środowiska, jeśli jest to możliwe.

Zdrowe nawyki wprowadzane stopniowo mogą znacząco spowolnić proces inflammagingu i zmniejszyć ryzyko wielu chorób przewlekłych. Choć nie zatrzymają starzenia, pomagają zachować sprawność organizmu, lepszą kondycję skóry oraz dobrą jakość życia przez długie lata.

Jakie badania mają znaczenie w ocenie inflammagingu?

Diagnostyka inflammagingu opiera się na ocenie markerów, które mogą wskazywać na przewlekłą aktywację układu odpornościowego. Żadne pojedyncze badanie nie rozpoznaje samodzielnie procesu starzenia immunologicznego ani nie wskazuje konkretnej choroby, jednak oznaczenie wybranych parametrów może pomóc ocenić, czy w organizmie utrzymuje się stan zapalny o niskim nasileniu. Wyniki zawsze należy interpretować w połączeniu z wiekiem, stylem życia, objawami, chorobami przewlekłymi oraz innymi badaniami laboratoryjnymi.

Najczęściej oceniane markery inflammagingu:

Marker	Na czym polega badanie i jakie ma znaczenie?
Interleukina 6 (IL-6)	IL-6 to jedna z najważniejszych cytokin prozapalnych, czyli substancji wydzielanych przez komórki odpornościowe w odpowiedzi na stres, uszkodzenia tkanek lub infekcje. Jej podwyższone stężenie może świadczyć o utrzymującym się stanie zapalnym. Wraz z wiekiem poziom IL-6 może stopniowo wzrastać, co wiąże się m.in. z większym ryzykiem chorób sercowo-naczyniowych, zaburzeń metabolicznych czy utraty masy mięśniowej.
Czynnik martwicy nowotworów alfa (TNF-α)	TNF-α jest cytokiną uczestniczącą w regulacji odpowiedzi zapalnej. W warunkach fizjologicznych pomaga organizmowi zwalczać infekcje i usuwać uszkodzone komórki, jednak jego przewlekle podwyższony poziom może sprzyjać uszkodzeniom tkanek i utrwalaniu stanu zapalnego. Nadmierna aktywność TNF-α jest obserwowana m.in. w chorobach metabolicznych, autoimmunologicznych i przewlekłych stanach zapalnych.
Białko C-reaktywne (CRP)	CRP jest jednym z najczęściej wykonywanych markerów zapalenia. Jego stężenie wzrasta przede wszystkim podczas ostrych stanów zapalnych, ale oznaczanie tzw. hs-CRP (CRP wysokiej czułości) może być wykorzystywane również do oceny niewielkiego, przewlekłego nasilenia procesów zapalnych, szczególnie w kontekście ryzyka sercowo-naczyniowego.
Interleukina 1β (IL-1β)	IL-1β jest jedną z najważniejszych cytokin prozapalnych, czyli cząsteczek regulujących odpowiedź immunologiczną organizmu. Bierze udział w uruchamianiu i podtrzymywaniu procesów zapalnych, m.in. poprzez pobudzanie innych komórek do wydzielania mediatorów stanu zapalnego. W kontekście inflammagingu jej przewlekle podwyższona aktywność może przyczyniać się do utrzymywania niskiego, ale długotrwałego stanu zapalnego, który sprzyja uszkodzeniom tkanek, zaburzeniom regeneracji i rozwojowi chorób związanych z wiekiem.
suPAR (rozpuszczalny receptor aktywatora plazminogenu typu urokinazy)	suPAR to nowoczesny marker przewlekłej aktywacji układu odpornościowego, który dostarcza informacji o ogólnej kondycji organizmu, poziomie przewlekłego stanu zapalnego oraz czynnikach związanych z tempem biologicznego starzenia.

Badanie suPAR (rozpuszczalny receptor dla urokinazowego aktywatora plazminogenu) pozwala ocenić stopień aktywacji układu odpornościowego. W przeciwieństwie do wielu klasycznych markerów zapalenia, które często reagują głównie na ostre infekcje lub silne procesy zapalne, suPAR odzwierciedla bardziej długotrwałe pobudzenie układu immunologicznego.

W praktyce oznacza to, że podwyższone stężenie suPAR może wskazywać, że organizm przez dłuższy czas pozostaje w stanie podwyższonej gotowości, nawet jeśli nie występują wyraźne objawy infekcji. Taki przewlekły stan aktywacji odporności jest jednym z elementów związanych z procesem inflammagingu, czyli przewlekłego starzenia zapalnego.

Wykonanie badania może pomóc:

• ocenić wiek biologiczny i tempo starzenia (parametry uwzględnione są na raporcie do wyniku),
  • ocenić ryzyko utrzymywania się przewlekłego stanu zapalnego,
  • monitorować zmiany zachodzące w organizmie w czasie,
  • obserwować efekty prozdrowotnych zmian, takich jak zwiększenie aktywności fizycznej, redukcja masy ciała, zmiana sposobu odżywiania czy rzucenie palenia,
  • uzupełnić ocenę stanu zdrowia u osób z chorobami sercowo-naczyniowymi, cukrzycą, chorobami nerek lub innymi chorobami przewlekłymi,
  • lepiej ocenić kondycję organizmu i czynniki związane z tempem starzenia.

Kiedy warto rozważyć wykonanie badania suPAR?

Badanie może być szczególnie przydatne u osób:

• z przewlekłym zmęczeniem, osłabieniem lub spadkiem formy bez wyraźnej przyczyny,
• narażonych na długotrwały stres,
• z nadwagą, otyłością lub prowadzących siedzący tryb życia,
• palących papierosy lub regularnie stosujących używki,
• po przebytych infekcjach, gdy powrót do pełnej sprawności trwa dłużej niż zwykle,
• z obniżoną odpornością lub częstymi infekcjami,
• z chorobami przewlekłymi, np. cukrzycą, chorobami serca czy nerek,
• które chcą monitorować wpływ zmian stylu życia na kondycję organizmu.

Badanie może być również pomocne podczas wprowadzania korzystnych zmian, takich jak:

• zwiększenie aktywności fizycznej,
• redukcja masy ciała,
• zmiana sposobu odżywiania,
• ograniczenie używek lub rzucenie palenia.

Jak wykonuje się badanie suPAR?

Badanie wykonywane jest z próbki krwi żylnej. Nie wymaga bycia na czczo i może być wykonane o dowolnej porze dnia. Przed pobraniem warto jednak unikać bardzo obfitych i tłustych posiłków oraz intensywnego wysiłku fizycznego w ciągu 24 godzin poprzedzających badanie.

Co oznacza podwyższony wynik suPAR?

Wyższe stężenie suPAR może sugerować zwiększoną, przewlekłą aktywację układu odpornościowego. Nie oznacza jednak konkretnej choroby i nie wskazuje bezpośrednio miejsca występowania stanu zapalnego.

Interpretując wynik, lekarz bierze pod uwagę m.in.:

• wiek pacjenta,
• obecność chorób przewlekłych,
• występujące objawy,
• wyniki innych badań laboratoryjnych,
• szczególnie funkcję nerek, która może wpływać na poziom suPAR.

Największą wartość diagnostyczną mogą mieć powtarzane pomiary suPAR wykonywane w podobnych warunkach, ponieważ pozwalają obserwować kierunek zmian zachodzących w organizmie, np. poprawę po zmianie stylu życia lub utrzymywanie się przewlekłego stanu zapalnego.

Badanie można również rozważyć jako uzupełnienie szerszej profilaktyki zdrowotnej, np. wraz z pakietami badań ogólnych:

• https://diag.pl/sklep/pakiety/e-pakiet-profilaktyczny-podstawowy/
• https://diag.pl/sklep/pakiety/e-pakiet-dla-kazdego-minimum
• https://diag.pl/sklep/pakiety/e-pakiet-dla-kazdego-medium
• https://diag.pl/sklep/pakiety/e-pakiet-dla-kazdego-maksimum
• https://diag.pl/sklep/pakiety/e-pakiet-dla-kazdego-premium
• https://diag.pl/sklep/pakiety/e-pakiet-kompleksowe-badania-krwi

Wynik badania suPAR powinien być zawsze oceniany w kontekście całego obrazu klinicznego i skonsultowany z lekarzem.

Mgr Agnieszka Nowak