Czym jest Akkermansia muciniphila? Gdzie występuje?

Jeszcze kilkanaście lat temu jej nazwa była znana głównie mikrobiologom. Dziś Akkermansia muciniphila coraz częściej pojawia się w rozmowach o mikrobiocie jelita, barierze jelitowej, metabolizmie, a nawet odchudzaniu. Łatwo więc uznać, że im więcej tej bakterii, tym lepiej. Rzeczywistość jest jednak ciekawsza i znacznie bardziej złożona. Sprawdź, gdzie żyje A. muciniphila, jaką rolę odgrywa w jelicie i jak rozsądnie interpretować jej obecność w składzie mikrobioty.

Akkermansia muciniphila – czym właściwie jest?

Choć czasem mówi się o „bakteriach Akkermansia”, Akkermansia muciniphila, to tak naprawdę nazwa konkretnego gatunku bakterii. Po raz pierwszy wyizolowano ją w 2004 roku z próbki kału zdrowej osoby. Jest to drobnoustrój beztlenowy, czyli taki, który najlepiej rozwija się w środowisku, w którym niemal nie ma tlenu – właśnie takim jak wnętrze jelita grubego.

Druga część nazwy (nazwa gatunku) – muciniphila – w dosłownym tłumaczeniu oznacza „lubiąca mucynę”. Mucyny są głównym składnikiem śluzu pokrywającego nabłonek jelita. Tworzą warstwę, która oddziela komórki organizmu od ogromnej liczby drobnoustrojów i substancji znajdujących się w treści pokarmowej.

A. muciniphila potrafi wykorzystywać fragmenty mucyn jako źródło energii i składników potrzebnych do wzrostu. Nie jest więc klasyczną bakterią jelitową rozkładającą przede wszystkim błonnik. Jej naturalnym środowiskiem w świetle jelita jest obszar graniczący z błoną śluzową jelita.

U zdrowych osób stanowi naturalny, znaczący liczebnie, element mikrobioty jelita, czyli zespołu mikroorganizmów zasiedlających przewód pokarmowy człowieka. Jej liczebność może jednak znacznie różnić się między ludźmi. Nie ustalono jednej „idealnej” wartości charakterystycznej dla wieku, sposobu żywienia czy stanu zdrowia, choć podaje się, że na ogół stanowi kilka procent populacji bakterii wchodzących w skład mikrobioty jelitowej.

Gdzie występuje Akkermansia muciniphila?

Miejscem występowania A. muciniphila (u człowieka i zwierząt) jest przewód pokarmowy, przede wszystkim warstwa śluzu na wewnętrznej powierzchni jelita grubego. Bakterię lub jej materiał genetyczny można wykryć w próbce kału. Badanie kału wykorzystywane jest do laboratoryjnej oceny jej liczebności.

Trzeba jednak pamiętać, że wynik badania próbki kału nie jest dokładną „fotografią” mikrobioty całego jelita. Jest reprezentatywny tylko dla części mikroorganizmów żyjących w przewodzie pokarmowym, a jego skład może zależeć m.in. od miejsca pobrania, konsystencji stolca i czasu transportu do laboratorium.

Kolonizacja przewodu pokarmowego przez A. muciniphila rozpoczyna się stosunkowo wcześnie. W jednym z klasycznych badań bakterię wykryto u:

• 16% dzieci w wieku jednego miesiąca;
• 72% dzieci sześciomiesięcznych;
• 90% dzieci w wieku 12 miesięcy. 

W tym samym badaniu jej obecność wykazano we wszystkich próbkach od młodych dorosłych, natomiast u osób w wieku 80–82 lat jej liczebność była przeciętnie niższa. 

A. muciniphila nie jest typowym składnikiem jogurtu, kefiru czy kiszonek, tak jak np. bakterie fermentacji mlekowej. Jest wrażliwa na tlen, dlatego jej hodowla i przygotowanie stabilnego preparatu są bardziej wymagające. W dopuszczonych w Unii Europejskiej suplementach wykorzystuje się specjalnie wyhodowaną i pasteryzowaną, czyli zabitą przez podgrzanie, postać bakterii podawanych jako postbiotyk.

Po co jelitom bakteria rozkładająca śluz?

Informacja, że A. muciniphila wykorzystuje mucyny, może początkowo brzmieć niepokojąco. Śluz chroni przecież jelito – czy bakteria, która go rozkłada, nie powinna osłabiać tej bariery?

Warstwa śluzu nie jest nieruchomą powłoką. Organizm stale ją produkuje, odnawia i usuwa jej zużyte fragmenty. A. muciniphila uczestniczy w tym obiegu. Rozkłada część mucyn i wytwarza związki, które mogą następnie wykorzystywać inne mikroorganizmy. Jest więc jednym z elementów całej sieci zależności między bakteriami jelitowymi.

Jak się jednak okazuje, obecność A. muciniphila może sprzyjać odnowie warstwy śluzu oraz prawidłowemu funkcjonowaniu nabłonka jelita. Są to jednak przede wszystkim dane eksperymentalne. Nie oznaczają, że każda osoba z niską liczebnością bakterii ma uszkodzoną barierę jelitową, a zwiększenie jej liczebności automatycznie „uszczelni jelito”.

Najlepiej wyobrazić sobie A. muciniphila jakojeden z elementów zespołu stanowiącego barierą ochronną układu pokarmowego. Znaczenie mają także inne gatunki bakterii, stan błony śluzowej, dieta, odporność, przyjmowane leki i choroby współistniejące. Z tego powodu nie mamy podstaw, aby doprowadzać do wzrostu liczebności jednego gatunku mikrobioty kosztem innych. 

Dlaczego naukowcy tak interesują się Akkermansia muciniphila?

Popularność bakterii wynika przede wszystkim z badań dotyczących otyłości, gospodarki glukozowej i zdrowia metabolicznego. Wykazano, że większa liczebność A. muciniphila występowała razem z korzystniejszymi wynikami badań w tych aspektach.

Przykładem jest badanie obejmujące 49 osób z nadwagą lub otyłością. U uczestników z większą początkową liczebnością bakterii obserwowano m.in. niższe stężenie glukozy na czczo i korzystniejszą odpowiedź na dietę o obniżonej kaloryczności. Nie dowodzi to jednak, że sama A. muciniphila była przyczyną tych różnic. Mogła być jedynie markerem innego sposobu żywienia, lepszego stanu całej mikrobioty lub odmiennego metabolizmu.

Pierwsze badanie, w którym podawano tę bakterię ludziom, opublikowano w 2019 roku. Obejmowało niewielką grupę osób z nadwagą lub otyłością i insulinoopornością. Pasteryzowany preparat był dobrze tolerowany, a u uczestników odnotowano poprawę części parametrów metabolicznych. Autorzy podkreślali jednak, że było to badanie wstępne – zbyt małe, aby na jego podstawie uznać preparat za skuteczny w leczeniu otyłości czy cukrzycy.

W 2026 roku opublikowano większe badanie z udziałem 90 dorosłych. W pierwszym etapie uczestnicy dążyli do zmniejszenia masy ciała stosując dietę niskoenergetyczną. Następnie przez 24 tygodnie otrzymywali pasteryzowaną A. muciniphila albo placebo. Osoby przyjmujące preparat odzyskały średnio mniej utraconej masy ciała niż grupa otrzymująca placebo. Wynik jest obiecujący, choć dotyczy konkretnej grupy badanej, dawki i określonej sytuacji klinicznej. Nie oznacza, że bakteria jest uniwersalnym środkiem odchudzającym lub ułatwiającym utrzymanie stałej masy ciała.

Co wpływa na liczebność Akkermansia muciniphila?

Mikrobiota nie jest stałym „zestawem” bakterii przypisanym człowiekowi raz na całe życie. Jej skład zmienia się pod wpływem wieku, sposobu żywienia, leków, infekcji, stanu zapalnego czy rytmu wypróżnień. Dwa badania wykonane u tej samej osoby w odpowiednio odległym czasie mogą dać odmienne wyniki.

Na liczebność A. muciniphila mogą wpływać między innymi:

• wiek i indywidualne cechy całej mikrobioty,
• codzienna dieta oraz jej różnorodność,
• antybiotyki, inne leki i stosowane probiotyki,
• biegunka, zaparcie i szybkość pasażu jelitowego,
• sposób pobrania, transportu oraz analizy próbki.

Nie ma jednego produktu spożywczego, który niezawodnie zwiększa liczebność tej bakterii u każdej osoby. Jak na razie, w badaniach na zwierzętach laboratoryjnych i w grupach ochotników interesujące wyniki uzyskano stosując m.in. polifenole obecne w roślinach.

Czy można zbadać poziom Akkermansia muciniphila?

Materiał genetyczny A. muciniphila można oznaczać w kale między, innymi metodą PCR lub z wykorzystaniem sekwencjonowania. Przykładem takiego badania jest Mikrobiota jelit PRO, które obejmuje ocenę A. muciniphila wraz z wybranymi mikroorganizmami jelitowymi.

Taki wynik należy traktować jako informację opisującą próbkę pobraną w konkretnym momencie i interpretować w kontekście obrazu klinicznego i wyników innych badań. Niska liczebność A. muciniphila nie jest wystarczająca do rozpoznania:

• otyłości ani insulinooporności,
• „nieszczelnego jelita”,
• przewlekłego stanu zapalnego,
• cukrzycy lub choroby przewodu pokarmowego.

Jeżeli obserwujesz u siebie bóle brzucha, przewlekłą biegunkę, krew w stolcu lub niezamierzone chudnięcie, diagnostyka nie powinna zaczynać się i kończyć się na analizie mikrobioty. W zależności od objawów lekarz może zlecić m.in. morfologię, CRP, badania w kierunku celiakii, oznaczenie kalprotektyny w kale, badania w kierunku chorób zakaźnych układu pokarmowego lub endoskopię.

Czy warto przyjmować Akkermansia muciniphila w suplemencie?

Pasteryzowana A. muciniphila została dopuszczona w Unii Europejskiej do stosowania w suplementach diety. Od 2026 roku mogą przyjmować ją osoby od 12. roku życia, przy czym maksymalna ilość preparatu zależy od wieku. Produktów nie powinny stosować kobiety w ciąży ani karmiące piersią. Preparat należy stosować zgodnie z zaleceniami producenta załączonymi do preparatu, optymalnie po konsultacji z lekarzem.

Samo dopuszczenie produktu do obrotu nie oznacza, że leczy on konkretną chorobę. Jest przede wszystkim potwierdzeniem, że określona postać preparatu może być bezpiecznie stosowana w wyznaczonych dawkach i grupach wiekowych.

Dotychczasowe badania u ludzi są obiecujące przede wszystkim w wybranych grupach osób z nadwagą, otyłością lub zaburzeniami metabolicznymi. Nadal nie ustalono, kto odniesie największą korzyść, jaka dawka jest optymalna w poszczególnych sytuacjach i jak długo utrzymuje się efekt.

Suplementowannie A. muciniphila nie zastępuje leczenia otyłości, cukrzycy ani choroby jelit. Nie jest również potwierdzonym sposobem na „naprawę mikrobioty” u każdej osoby z jej potwierdzoną liczebnością. Konsultacja przed podjęciem suplementowania jest szczególnie ważna przy chorobie przewlekłej, obniżonej odporności, przyjmowaniu wielu leków oraz przed podaniem preparatu nastolatkowi.

Artykuł ma charakter edukacyjny i nie zastępuje konsultacji lekarskiej.

Autor: Marta Drzazga

Weryfikacja merytoryczna: lek. Wiktor Trela