Laktuloza – jak działa i kiedy się ją stosuje?

Laktuloza to substancja powszechnie stosowana w leczeniu między innymi zaparć – preparaty, które ją zawierają są uznawane za środki o łagodnym działaniu, dlatego znajdują zastosowanie zarówno u dorosłych, jak i u dzieci. Mimo szerokiego wykorzystania, laktuloza – podobnie jak każdy lek – powinna być stosowana świadomie i zgodnie z zaleceniami specjalisty.

Laktuloza – co to jest?

Laktuloza to syntetyczny dwucukier, w skład którego wchodzą: galaktoza oraz fruktoza. Laktuloza została po raz pierwszy zastosowana w 1957 roku jako składnik mleka modyfikowanego przeznaczonego do żywienia niemowląt – wówczas zauważono, że sprzyja rozwojowi korzystnych bakterii jelitowych. Tym samym laktuloza stała się jednym z pierwszych przykładów substancji o działaniu prebiotycznym, zanim termin „prebiotyk” stał się powszechny.

Warto przeczytać: https://diag.pl/pacjent/artykuly/przyczyny-zaparc-poznaj-powody-zaparc-i-lecz-zrodlo-problemu/

W kolejnych latach laktulozę zaczęto wykorzystywać również w medycynie, dzięki czemu została zarejestrowana jako lek dostępny na receptę. Jednocześnie w wielu krajach ograniczono możliwość jej stosowania w produktach spożywczych. Ważnym etapem w rozwoju zastosowań laktulozy było uznanie jej właściwości wspomagających pracę jelit przez Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności  (ang. European Food Safety Authority,EFSA w 2012 roku. Potwierdzono wówczas jej korzystny wpływ na przyspieszenie pasażu jelitowego, co podkreśliło znaczenie tej substancji w profilaktyce i łagodzeniu zaparć. Obecnie, w Polsce laktuloza traktowana jest głównie jako środek o działaniu przeczyszczającym, dostępny najczęściej w postaci syropu.

Laktuloza – działanie

Laktuloza jest substancją odporną na działanie enzymów trawiennych obecnych w jelicie cienkim, dzięki czemu dociera do jelita grubego w niezmienionej postaci. Tutaj wpływa na wzrost bakterii kwasu mlekowego (Lactobacillus) i bifidobakterii (Bifidobacterium), ulega rozkładowi pod wpływem bakterii jelitowych do kwasów organicznych (krótkołańcuchowych kwasów  tłuszczowych i kwasu mlekowego) oraz dwutlenku węgla. Powstałe związki zwiększają ciśnienie osmotyczne w świetle jelita, co prowadzi do zatrzymywania większej ilości wody. W efekcie dochodzi do zmiękczenia, rozluźnienia mas kałowych, zwiększenia ich objętości oraz pobudzenia perystaltyki jelit, co ułatwia wypróżnianie.

Laktuloza – po jakim czasie działa?

Po doustnym podaniu laktulozy jej działanie zazwyczaj rozpoczyna się po upływie 24-48 godzin, choć u części osób oczekiwane objawy mogą wystąpić już po kilku godzinach.

Laktuloza na zaparcia

Jak wspomniano wcześniej, dzięki zdolności do zwiększania ilości wody w jelicie grubym oraz pobudzania perystaltyki jelit, laktuloza jest powszechnie stosowana jako środek wykorzystywany w leczeniu zaparć. Do ich najczęstszych objawów należą między innymi:

• rzadkie wypróżnienia,
• trudności podczas oddawania stolca,
• uczucie niepełnego wypróżnienia,
• twardy i suchy stolec,
• bóle oraz dyskomfort w obrębie jamy brzusznej,
• wzdęcia i uczucie pełności.

Przyczyny zaparć mogą być różnorodne. Najczęściej są związane z niewłaściwą dietą ubogą w błonnik, zbyt małą ilością przyjmowanych płynów oraz niską aktywnością fizyczną. Zaparcia mogą również pojawiać się w wyniku stresu, długotrwałego wstrzymywania wypróżnień, a także jako skutek uboczny niektórych leków lub chorób przewodu pokarmowego. Należy pamiętać, że laktuloza działa przede wszystkim objawowo, dlatego jej stosowanie powinno odbywać się pod kontrolą lekarza lub farmaceuty, szczególnie w przypadku przewlekłych dolegliwości. W leczeniu zaparć istotne jest przede wszystkim ustalenie i usunięcie ich przyczyny. Warto zwrócić uwagę na styl życia, codzienną dietę, odpowiednią podaż płynów oraz regularną aktywność fizyczną, ponieważ czynniki te mają kluczowy wpływ na prawidłową pracę jelit.

Przeczytaj także: https://diag.pl/pacjent/artykuly/probiotyki-jak-dzialaja-i-kiedy-je-stosowac/

Na forach internetowych czasami pojawia się pytanie, czy laktuloza rozleniwia jelita. Określenie to nie jest jednak do końca prawidłowe, ponieważ mechanizm działania laktulozy polega przede wszystkim na pobudzaniu naturalnej perystaltyki jelit oraz zwiększaniu ilości wody w jelicie grubym. Dzięki temu dochodzi do zmiękczenia mas kałowych i ułatwienia wypróżniania.

Laktuloza – wskazania

Laktuloza znajduje zastosowanie nie tylko w leczeniu zaparć, ale również w terapii innych schorzeń wymagających regulacji pracy jelit i zmniejszenia obciążenia organizmu szkodliwymi produktami przemiany materii. Jednym z ważniejszych zastosowań tej substancji jest leczenie encefalopatii wątrobowej, czyli nieprawidłowości w pracy mózgu pojawiających się w przebiegu ciężkiej niewydolności wątroby. Schorzenie to może prowadzić do zaburzeń świadomości, stanu przedśpiączkowego, a nawet śpiączki. Laktuloza pomaga zmniejszyć stężenie amoniaku we krwi, dzięki czemu wspiera funkcjonowanie organizmu i zmniejsza ryzyko nasilenia objawów neurologicznych.

Preparat ten wykorzystuje się również w sytuacjach, w których konieczne jest zmiękczenie stolca i ograniczenie nadmiernego wysiłku podczas wypróżniania. Dotyczy to między innymi osób cierpiących na hemoroidy, u których silne parcie może nasilać dolegliwości bólowe oraz prowadzić do podrażnienia zmian chorobowych. Laktuloza jest także stosowana po zabiegach chirurgicznych wykonywanych w obrębie jelita grubego lub odbytu, ponieważ ułatwia oddawanie stolca i zmniejsza ryzyko uszkodzenia gojących się tkanek. Dzięki łagodnemu działaniu wspomaga proces rekonwalescencji i poprawia komfort w okresie pooperacyjnym.

Laktuloza dla dzieci

Laktuloza może być stosowana w leczeniu zaparć u dzieci, jednak jej podanie w takim przypadku wymaga szczególnej ostrożności. Dawkowanie zawsze powinno być ustalane przez lekarza pediatrę, który bierze pod uwagę wiek dziecka, jego stan zdrowia oraz nasilenie dolegliwości. Należy pamiętać, że nieprawidłowa dawka może prowadzić do zaburzeń pracy przewodu pokarmowego, takich jak biegunka, bóle brzucha czy odwodnienie, co może zagrażać zdrowiu, a w skrajnych przypadkach życiu.

Laktuloza w ciąży

Laktuloza może być stosowana u kobiet w ciąży, ponieważ nie wykazuje negatywnego wpływu na płód. Jednak jej przyjmowanie zalecane jest wyłącznie w sytuacjach, gdy jest to rzeczywiście konieczne i zawsze pod kontrolą lekarza. Zaparcia są częstą dolegliwością w okresie ciąży, wynikającą m.in. ze zmian hormonalnych, spowolnienia pracy jelit oraz ucisku powiększającej się macicy na przewód pokarmowy. W takich przypadkach laktuloza bywa pomocna, ponieważ działa łagodnie i wspiera perystaltykę jelit – jej stosowanie zawsze powinno być elementem świadomej terapii, a nie samodzielnego leczenia.

Laktuloza przeciwwskazania

Laktuloza, mimo że jest uznawana za stosunkowo bezpieczny środek wykorzystywany w leczeniu zaparć, nie może być przyjmowana przez wszystkich. Preparatu nie należy stosować u osób uczulonych na laktulozę lub którykolwiek składnik leku. Przeciwwskazaniem do jej przyjmowania jest również niedrożność jelit oraz stany zapalne przewodu pokarmowego, ponieważ w takich przypadkach lek mógłby nasilić dolegliwości i prowadzić do poważnych powikłań zdrowotnych.

Laktulozy nie powinny także stosować osoby cierpiące na galaktozemię, czyli rzadką chorobę metaboliczną związaną z zaburzeniami przekształcania galaktozy w glukozę. Ostrożność należy zachować również u osób cierpiących na cukrzycę oraz z zaburzeniami gospodarki wodno-elektrolitowej (niewłaściwe stosowanie preparatu może prowadzić do nasilenia problemów związanych z utratą wody i elektrolitów z organizmu). Z tego względu przed rozpoczęciem terapii konieczna jest konsultacja z lekarzem lub farmaceutą, którzy ocenią, czy stosowanie laktulozy będzie bezpieczne.

Laktuloza – skutki uboczne

Laktuloza jest uznawana za stosunkowo bezpieczny preparat stosowany w leczeniu zaparć, jednak – jak każdy lek – może powodować działania niepożądane. U części osób podczas terapii pojawiają się bóle brzucha, uczucie dyskomfortu w jamie brzusznej oraz wzdęcia. Objawy te są zwykle łagodne i często występują szczególnie na początku stosowania preparatu, kiedy organizm przystosowuje się do jego działania.

W przypadku przyjęcia zbyt dużej dawki laktulozy, mogą wystąpić silniejsze dolegliwości, takie jak biegunka, nudności czy wymioty. Długotrwała lub nasilona biegunka może prowadzić do zaburzeń gospodarki wodno-elektrolitowej organizmu, związanych z utratą wody oraz ważnych elektrolitów. Z tego względu preparat powinien być stosowany zgodnie z zaleceniami lekarza lub farmaceuty, a w razie wystąpienia niepokojących objawów konieczna jest konsultacja ze specjalistą.