Migrena z aurą – jak się objawia, czy jest niebezpieczna?

Szacuje się, że ok. 14% populacji na świecie cierpi na migrenę. Schorzenie to ma ogromny wpływ na jakość życia, drastycznie ograniczając aktywność zawodową i społeczną. Co ciekawe, nie ma jednego, uniwersalnego przebiegu – istnieje kilka typów migreny (z aurą, bez aury, przewlekła, epizodyczna itp.), a każdy z nich objawia się w nieco inny sposób, indywidualny dla pacjenta. Jak rozpoznać tę chorobę i co zrobić, żeby zmniejszyć częstotliwość jej ataków?

Czym jest migrena?

Migrena to przewlekła choroba o podłożu naczyniowo-nerwowym, która przebiega napadowo. Ból, jaki jej towarzyszy, ma charakter pierwotny – nie jest wynikiem innego problemu (np. guza czy urazu), ale sam w sobie stanowi istotę schorzenia. Statystyki pokazują, że migrena atakuje najczęściej osoby młode oraz w średnim wieku, czyli w okresie ich największej aktywności życiowej. Co istotne, występuje ona z wyraźną przewagą u kobiet, co wiąże się m.in. z cyklicznymi zmianami hormonalnymi, które mogą wyzwalać napady bólu. Dla wielu pacjentów każdy atak oznacza konieczność całkowitego wyłączenia się z codziennych obowiązków i izolacji w ciemnym pomieszczeniu, co czyni tę chorobę jednym z najbardziej obciążających problemów zdrowotnych współczesnego świata.

Źródło napadu migreny leży w nieprawidłowej komunikacji między nerwami a naczyniami krwionośnymi wewnątrz czaszki. Jego dokładny patomechanizm jest złożony i wciąż nie w pełni poznany, jednak zakłada się współwystępowanie kilku zjawisk:

• depolaryzacja korowa – przez korę mózgową przepływa fala wyładowań elektrycznych, czasowo zaburzając funkcje poszczególnych obszarów mózgu, co wywołuje konkretne objawy. To mechanizm odpowiedzialny za występowanie aury,
• zbyt silne pobudzenie nerwów (głównie nerwu trójdzielnego) powoduje uwalnianie substancji, które podrażniają naczynia krwionośne i wywołują pulsujący ból,
• rozszerzanie naczyń krwionośnych z mózgu,
• rozwój tzw. jałowego stanu zapalnego (bez udziału patogenów),
• zaburzenia uwalniania neuroprzekaźników, które wpływają na napięcie naczyń i próg odczuwania bólu.

Rodzaje migreny – z aurą i bez aury

Migrenę dzieli się przede wszystkim w zależności od towarzyszących jej objawów na:

• bez aury – to najbardziej rozpowszechniona postać, która dotyczy ok. 85% wszystkich przypadków. Pacjenci w tej grupie nie doświadczają żadnych zwiastunów neurologicznych bezpośrednio przed atakiem bólu,
• z aurą – napad migreny poprzedza tu zespół całkowicie odwracalnych objawów neurologicznych. Ten typ choroby dotyka ok. 15% pacjentów.

Oprócz tego migrenę dzieli się też w zależności od częstotliwości ataków na epizodyczną (występują do 14. dni w miesiącu) oraz przewlekłą (powyżej 15. dni w miesiącu). Co ciekawe, wyróżnia się również postacie związane z cyklem hormonalnym u kobiet – tzw. migrena miesiączkowa atakuje wyłącznie podczas menstruacji.

Jakie objawy świadczą o migrenie z aurą?

Napad migreny z aurą to złożony proces, który zazwyczaj przebiega w kilku wyraźnych etapach. Pamiętajmy, że choroba może objawiać się w zróżnicowany sposób, więc nie u każdego pacjenta pojawią się wszystkie wymienione niżej symptomy. Oto klasyczny przebieg ataku migreny z aurą:

Faza zwiastunowa (niespecyficzna)

Odczuwa ją ok. 20–60% chorych na kilka lub nawet kilkanaście godzin przed właściwym napadem. Mózg staje się nadwrażliwy, co objawia się w sposób ogólny i często nieoczywisty. Do najczęstszych sygnałów ostrzegawczych na tym etapie należą:

• nagłe zmiany nastroju – euforia, drażliwość, lęk, a nawet stany depresyjne,
• objawy fizjologiczne – nadmierne łaknienie, nadmierne ziewanie, zaparcia czy częste oddawanie moczu,
• problemy poznawcze – trudności w koncentracji, uczucie „mgły mózgowej”, ogólne zmęczenie,
• nadwrażliwość na światło,
• sztywność mięśni karku.

Faza aury

Aura to najbardziej charakterystyczny etap, polegający na wystąpieniu przejściowych zaburzeń neurologicznych. Rozwijają się one stopniowo w ciągu 5. minut i trwają nie dłużej niż godzinę, po czym całkowicie ustępują. Najczęściej pojawiają się symptomy wzrokowe, stąd często ten rodzaj napadu określa się mianem migreny ocznej. Objawy, jakie jej towarzyszą, to:

• migoczące światła, zygzaki, kolorowe błyski,
• mroczki,
• drgania lub falowanie obrazu,
• światłowstręt.

Oprócz tego mogą pojawić się objawy czuciowe, najczęściej mrowienie lub drętwienie kończyn, a także zaburzenia mowy. Aura migrenowa obejmuje też zawroty głowy, szumy uszne oraz chwilowe zaburzenia koordynacji.

Faza bólu głowy

Ból głowy przy migrenie zazwyczaj jest jednostronny. Pojawia się stopniowo w ciągu kilku godzin i może dokuczać nawet do 3. dni. Kiedy jest słabszy, to ma zwykle charakter stały i tępy, natomiast wraz ze wzrostem natężenia zaczyna pulsować. Nasilają go zwykłe czynności, takie jak schylanie się, chodzenie czy lekki wysiłek fizyczny. Bólowi mogą towarzyszyć mdłości, wymioty oraz nadwrażliwość na bodźce wzrokowe, dźwiękowe i zapachowe.

Faza postdromalna (ponapadowa)

Gdy silny ból ustępuje, pacjent wchodzi w fazę wyciszenia, która może trwać kolejną dobę. Organizm jest wtedy skrajnie wyczerpany i potrzebuje czasu na regenerację. Chory nadal może być nadwrażliwy na bodźce, mieć trudności z koncentracją oraz odczuwać ogólne rozbicie i zmęczenie.

Migrena z aurą – przyczyny i czynniki wywołujące

Dokładne przyczyny rozwoju migreny z aurą nie są ustalone, mimo że choroba ta jest przedmiotem wielu badań. Znamy natomiast szereg czynników prowokujących atak bólu. Podobnie, jak w przypadku objawów migreny z aurą, one również są zależne od indywidualnych predyspozycji chorego. Dlatego ważne jest, by każdy pacjent zidentyfikował swoje wyzwalacze – ich unikanie pozwoli lepiej kontrolować chorobę. Do najczęstszych czynników prowokujących napady należą:

• stres, a także paradoksalnie moment odprężenia po silnym napięciu nerwowym (np. ból głowy na początku weekendu),
• produkty spożywcze, np. dojrzewające sery, czekolada, owoce cytrusowe, alkohol (szczególnie czerwone wino) oraz konserwanty (glutaminian sodu, azotyny),
• nawyki żywieniowe – nieregularne posiłki, pozostawanie na czczo oraz niedostateczne nawodnienie organizmu,
• zmiany hormonalne u kobiet (miesiączka, owulacja),
• niedobór lub nadmiar snu,
• silne zmęczenie lub wyczerpanie fizyczne,
• bodźce środowiskowe – migające światło, hałas, intensywne zapachy, gwałtowne zmiany pogody.

Czy migrena jest niebezpieczna? Możliwe powikłania

Istnieje silny związek między migreną z aurą a udarem niedokrwiennym mózgu. Choroba ta zwiększa jego ryzyko, a w skrajnych przypadkach sam napad bólu może do niego doprowadzić – takie zjawisko nazywamy udarem migrenowym. Co istotne, problem jest potęgowany w przypadku innych czynników sprzyjających wystąpieniu nagłych zdarzeń sercowo-naczyniowych, takich jak palenie papierosów czy choroby układu krążenia. Ryzyko wzrasta też w przypadku kobiet stosujących antykoncepcję hormonalną zawierającą estrogeny, ponieważ hormony te zwiększają krzepliwość krwi.

Dodatkowo zaobserwowano pewne wywoływane przez migrenę oczną zmiany w mózgu, które wynikają ze wspomnianej wcześniej fali depolaryzacji korowej odpowiedzialnej za objawy aury. U większości pacjentów są one przejściowe, jednak w przypadku wieloletnich zmagań z chorobą mogą pojawić się trwałe zmiany strukturalne w istocie białej mózgu. Zatem czy migrena oczna jest niebezpieczna? Na szczęście w zdecydowanej większości przypadków nie zaobserwowano wpływu tych modyfikacji na sprawność intelektualną czy pamięć. Warto jednak zachować ostrożność i regularnie wykonywać badania profilaktyczne.

📌 Sprawdź: Migrena u dzieci i nastolatków – jak ją rozpoznać i pomóc dziecku?

Leczenie migreny – metody farmakologiczne i domowe

Leczenie migreny obejmuje preparaty doraźne, których celem jest przerwanie napadu, a także środki przyjmowane profilaktycznie, redukujące częstotliwość i siłę ataków. Dobór leków zależy od natężenia bólu – w lżejszych przypadkach wystarczyć mogą preparaty dostępne bez recepty, natomiast przy ciężkich postaciach migreny konieczne będzie wprowadzenie silniejszych leków na receptę.

Środki doraźne należy zażyć jak najszybciej – w fazie lekkiego bólu lub nawet wcześniej, jeśli uda się zaobserwować objawy poprzedzające. Jednak niektóre leki (np. tryptany) powinny być przyjęte dopiero po ustąpieniu aury. Preparaty stosowane w doraźnym leczeniu migreny to:

• NLPZ (niesteroidowe leki przeciwzapalne) – to np. ibuprofen, diklofenak, kwas acetylosalicylowy czy naproksen,
• paracetamol, zwłaszcza w połączeniu z kofeiną lub kodeiną,
• tryptany, np. almotryptan, sumatryptan.

Leczenie profilaktyczne jest zalecane, gdy napady występują częściej niż 4 dni w miesiącu lub drastycznie obniżają jakość życia. Wykorzystuje się tu różne leki, m.in. przeciwpadaczkowe, przeciwdepresyjne czy wpływające na rytm serca, a ich odpowiedni dobór może zająć kilka tygodni lub nawet miesięcy. W migrenie przewlekłej stosuje się również iniekcje z toksyny botulinowe w obrębie głowy i szyi, które pomagają zmniejszyć częstość i nasilenie napadów bólu.

Migrena z aurą – domowe sposoby

Chociaż domowe metody walki z migreną nie będą tak skuteczne, jak leczenie farmakologiczne, mogą ułatwić kontrolę choroby. Warto zwrócić uwagę na:

• unikanie indywidualnych wyzwalaczy,
• regularny sen,
• odpowiednie nawodnienie,
• stałe pory posiłków.

W napadzie migreny kluczowy jest odpoczynek w cichym i ciemnym miejscu. Ulgę mogą przynieść zimne okłady na czoło i skronie, a także delikatny masaż skóry głowy. Pomocne są również napary ziołowe, np. z imbiru czy mięty pieprzowej, które działają rozkurczowo i łagodzą mdłości. 

Mgr Aleksandra Drążkiewicz