Zapalenie spojówek u dzieci. Jak je rozpoznać?

Zaczerwienione oczy, łzawienie, pieczenie i ropna wydzielina? Zapalenie spojówek u dziecka potrafi pojawić się nagle i szybko wzbudzić niepokój rodziców. Choć schorzenie często ma łagodny przebieg, jego przyczyny mogą być bardzo różne, od infekcji wirusowej, bakteryjnej po alergię lub podrażnienie oka. Warto wiedzieć, jak rozpoznać pierwsze objawy, kiedy wystarczy domowa pielęgnacja, a kiedy konieczna jest konsultacja z lekarzem. Sprawdź, jak wygląda zapalenie spojówek u dzieci i na co szczególnie zwrócić uwagę.

Zapalenie spojówek u dzieci i niemowląt 

Zapalenie spojówek u dzieci i niemowląt to jedno z najczęściej diagnozowanych schorzeń okulistycznych w wieku rozwojowym. Wynika to zarówno z niedojrzałości układu odpornościowego, jak i częstych kontaktów z patogenami w żłobkach, przedszkolach czy podczas codziennej pielęgnacji. Choroba obejmuje błonę śluzową pokrywającą gałkę oczną i wewnętrzną stronę powiek, co sprawia, że objawy są zwykle szybko zauważalne.

Najczęściej obserwuje się zaczerwienienie oczu, nadmierne łzawienie, obrzęk powiek oraz obecność wydzieliny, która często powoduje sklejanie rzęs, szczególnie rano po przebudzeniu. U części dzieci mogą pojawić się także świąd, pieczenie, uczucie piasku pod powiekami oraz światłowstręt, co dodatkowo wpływa na dyskomfort i drażliwość.

Przebieg choroby zależy od jej przyczyny. W przypadku utrzymującego się zaczerwienienia, nasilonej wydzieliny, gorączki, pogorszenia stanu ogólnego dziecka lub braku poprawy po kilku dniach konieczna jest konsultacja lekarska, aby ustalić przyczynę i wdrożyć odpowiednie leczenie.

Zapalenie spojówek u dzieci – objawy

Zapalenie spojówek u dziecka najczęściej rozpoczyna się zaczerwienieniem oka i podrażnieniem okolicy powiek. Z czasem może pojawić się obrzęk, łzawienie oraz wydzielina o różnym charakterze (wodnista, śluzowa lub ropna). Objawy często początkowo dotyczą jednego oka, jednak infekcja szybko może przenieść się również na drugie.

Dzieci często skarżą się także na:

• pieczenie i szczypanie oczu, 
• uczucie piasku pod powiekami, 
• światłowstręt, 
• świąd, 
• trudności z otwieraniem oczu po przebudzeniu, 
• nadmierne łzawienie. 

Charakter objawów zależy przede wszystkim od przyczyny zapalenia spojówek.

Bakteryjne / ropne zapalenie spojówek u dzieci

W infekcji bakteryjnej typowe są:

• intensywne zaczerwienienie spojówek, 
• gęsta, żółta lub zielonkawa wydzielina ropna, 
• sklejanie powiek po nocy, 
• umiarkowane łzawienie, 
• niewielki świąd lub pieczenie. 

U części dzieci mogą dodatkowo pojawić się objawy ogólne, takie jak:

• stan podgorączkowy, 
• ból gardła, 
• osłabienie. 

Chlamydiowe zapalenie spojówek

Ten typ infekcji częściej występuje u noworodków i niemowląt. Objawy obejmują:

• silne przekrwienie oczu, 
• obrzęk powiek, 
• ropną, ale zwykle niezbyt obfitą wydzielinę, 
• powiększenie węzłów chłonnych. 

Nieleczona infekcja może prowadzić do powikłań, m.in.:

• zapalenia ucha, 
• infekcji dróg oddechowych, 
• zapalenia płuc. 

Wirusowe zapalenie spojówek u dzieci

Wirusowe zapalenie spojówek charakteryzuje się przede wszystkim:

• bardzo nasilonym zaczerwienieniem oczu, 
• intensywnym łzawieniem, 
• wodnistą lub śluzową wydzieliną bez domieszki ropy, 
• uczuciem pieczenia i podrażnienia. 

Często towarzyszą mu również:

• gorączka, 
• katar, 
• kaszel, 
• powiększenie węzłów chłonnych, 
• objawy infekcji górnych dróg oddechowych. 

Alergiczne zapalenie spojówek u dzieci

Najbardziej charakterystycznym objawem alergicznego zapalenia spojówek jest bardzo silny świąd oczu. Dziecko często pociera powieki i staje się niespokojne.

Dodatkowo mogą wystąpić:

• łzawienie, 
• niewielkie zaczerwienienie, 
• obrzęk powiek, 
• wodnista wydzielina, 
• kichanie i katar alergiczny. 

Objawy zwykle nasilają się po kontakcie z alergenem, np. pyłkami, kurzem lub sierścią zwierząt.

📌 Sprawdź: Jak rozpoznać alergiczne zapalenie spojówek?

Grzybicze zapalenie spojówek u dzieci

Grzybicze zapalenie spojówek u dzieci występuje stosunkowo rzadko, jednak może mieć cięższy przebieg niż inne typy infekcji oka. Najczęściej rozwija się jednocześnie z grzybiczym zapaleniem rogówki, wywoływanym przez drożdżaki lub grzyby pleśniowe, takie jak kropidlaki.

Do typowych objawów należą:

• nasilone zaczerwienienie oka, 
• obrzęk powiek, 
• obecność gęstej, ropnej wydzieliny, 
• ból i nadwrażliwość oka, 
• żółtawe lub biało-żółte zmiany oraz owrzodzenia w obrębie rogówki. 

Infekcja wymaga szybkiej diagnostyki okulistycznej i wdrożenia odpowiedniego leczenia przeciwgrzybiczego, ponieważ nieleczona może prowadzić do uszkodzenia rogówki i pogorszenia widzenia.

📌 Przeczytaj: Kandydoza – przyczyny, objawy, leczenie

Chemiczne zapalenie spojówek

Chemiczne zapalenie spojówek powstaje w wyniku kontaktu oka z substancjami drażniącymi, takimi jak chlorowana woda (np. na basenie), dym, kosmetyki, środki czystości lub przypadkowo rozlane chemikalia. Dochodzi wtedy do podrażnienia i reakcji zapalnej błony śluzowej oka.

Najczęstsze objawy to:

• nagłe zaczerwienienie oka, 
• silne łzawienie, 
• pieczenie lub ból oka, 
• uczucie ciała obcego pod powieką, 
• światłowstręt, 
• przejściowe zamglenie widzenia (w cięższych przypadkach).

Chemiczne zapalenie spojówek może wystąpić również jako reakcja na profilaktyczne zakroplenie oczu po porodzie. Zabieg ten (tzw. profilaktyka Credego) ma na celu zapobieganie ciężkim zakażeniom oczu wywoływanym przez drobnoustroje, takie jak dwoinka rzeżączki, chlamydie czy niektóre wirusy. Podrażnienie spojówek najczęściej pojawia się po zastosowaniu 1% azotanu srebra i ma charakter przejściowy. Objawia się zaczerwienieniem, łzawieniem oraz niewielkim obrzękiem powiek, zwykle ustępując samoistnie w krótkim czasie.

Zapalenie spojówek u dzieci – przyczyny

Zapalenie spojówek to jedna z najczęstszych chorób okulistycznych wieku dziecięcego. Może wystąpić zarówno u noworodków, niemowląt, jak i dzieci przedszkolnych czy szkolnych. Przyczyny schorzenia są bardzo różnorodne, od łagodnych podrażnień i alergii po zakażenia wymagające pilnego leczenia.

Do najważniejszych przyczyn zapalenia spojówek u dzieci należą:

• infekcje wirusowe, 
• zakażenia bakteryjne, 
• reakcje alergiczne, 
• podrażnienie oka przez kurz, dym, chlorowaną wodę lub ciała obce, 
• zaburzenia filmu łzowego i przesuszenie spojówek, 
• rzadziej choroby autoimmunologiczne. 

Zakaźne zapalenie spojówek

Najczęściej u dzieci występują infekcyjne postacie zapalenia spojówek. Mogą być wywoływane przez:

• bakterie, 
• wirusy, 
• chlamydie, 
• grzyby, 
• pasożyty. 

Bakteryjne zapalenie spojówek rozwija się pod wpływem drobnoustrojów obecnych w otoczeniu dziecka. Najczęściej odpowiadają za nie:

• gronkowce, 
• paciorkowce, 
• pneumokoki, 
• gonokoki. 

Typowym objawem jest ropna wydzielina i sklejanie powiek po przebudzeniu.

Wirusowe zapalenie spojówek bardzo często towarzyszy infekcjom górnych dróg oddechowych. Najczęstszą przyczyną są adenowirusy, ale chorobę może wywoływać również wirus opryszczki (HSV). Tego typu infekcje są bardzo zakaźne i łatwo szerzą się w żłobkach, przedszkolach oraz szkołach.

Alergiczne zapalenie spojówek

Alergiczne zapalenie spojówek występuje głównie u dzieci ze skłonnością do atopii i innych chorób alergicznych. Często współistnieje z katarem siennym lub atopowym zapaleniem skóry. Objawy nasilają się zwykle po kontakcie z alergenem, np.:

• pyłkami roślin, 
• kurzem, 
• sierścią zwierząt, 
• pleśnią. 

Dominującym objawem jest silny świąd oczu oraz łzawienie.

Zapalenie spojówek u noworodków i niemowląt

Zapalenie spojówek może pojawić się już w pierwszych dniach życia dziecka. U noworodków zakażenie bywa związane z kontaktem z drobnoustrojami obecnymi w drogach rodnych matki podczas porodu.

Najgroźniejsze infekcje wywołują:

• dwoinka rzeżączki, 
• chlamydia, 
• wirus opryszczki. 

Szczególnie niebezpieczne jest zakażenie dwoinką rzeżączki, które może doprowadzić nawet do trwałego uszkodzenia wzroku. Objawy zwykle pojawiają się między 2. a 4. dobą życia, dlatego szybka diagnostyka i leczenie mają kluczowe znaczenie.

Zapalenie spojówek u dzieci – co robić?

Diagnostyka zapalenia spojówek u dzieci rozpoczyna się od dokładnego wywiadu lekarskiego oraz badania przedmiotowego. Lekarz ocenia, kiedy pojawiły się objawy, czy dotyczą jednego czy obu oczu, a także pyta o kontakt z osobami chorymi, alergie, wcześniejsze infekcje oraz choroby przewlekłe. Ważne są również objawy towarzyszące, takie jak gorączka, kaszel, katar, ból gardła czy światłowstręt, ponieważ mogą one wskazywać na wirusowe lub bakteryjne podłoże infekcji.

U starszych dzieci do oceny widzenia wykorzystuje się najczęściej tablice Snellena. W przypadku nasilonych objawów lub podejrzenia powikłań okulista może przeprowadzić badanie w lampie szczelinowej, które pozwala dokładnie obejrzeć spojówki, rogówkę i przedni odcinek oka.

W diagnostyce pomocne mogą być również badania laboratoryjne, zwłaszcza gdy infekcja ma ciężki przebieg, często nawraca lub towarzyszą jej objawy ogólnoustrojowe. Lekarz może zlecić:

• morfologię krwi z rozmazem, 
• CRP i OB – w celu oceny stanu zapalnego, 
• poziom eozynofili – przy podejrzeniu alergicznego zapalenia spojówek, 
• oznaczenie całkowitego IgE oraz paneli alergicznych, 
• wymaz z worka spojówkowego z posiewem bakteriologicznym, 
• badania PCR w kierunku adenowirusów, wirusa opryszczki (HSV) lub chlamydii, 
• badania serologiczne przy podejrzeniu zakażeń ogólnoustrojowych. 

U noworodków i niemowląt diagnostyka bywa szczególnie ważna, ponieważ zapalenie spojówek może być związane z zakażeniem nabytym podczas porodu. W takich sytuacjach konieczne jest szybkie rozpoznanie przyczyny i wdrożenie odpowiedniego leczenia, aby uniknąć groźnych powikłań okulistycznych.

Leczenie zapalenia spojówek u dzieci zależy przede wszystkim od przyczyny infekcji. W wielu przypadkach kluczowe znaczenie ma odpowiednia higiena oczu, nawilżanie spojówek oraz unikanie drażniących czynników.

W leczeniu stosuje się m.in.:

• krople lub maści z antybiotykiem – przy bakteryjnym zapaleniu spojówek, 
• preparaty nawilżające i tzw. sztuczne łzy – szczególnie przy infekcjach wirusowych, 
• leki przeciwwirusowe – np. przy opryszczkowym zapaleniu spojówek, 
• krople przeciwalergiczne i przeciwhistaminowe – w przypadku alergicznego podłoża choroby. 

Warto pamiętać, że antybiotyki powinny być stosowane wyłącznie zgodnie z zaleceniami lekarza. Nadużywanie takich preparatów może sprzyjać rozwojowi antybiotykooporności.

Aby zmniejszyć ryzyko zapalenia spojówek u dziecka, warto:

• dbać o częste mycie rąk, 
• unikać dotykania i pocierania oczu, 
• nie używać wspólnych ręczników czy kosmetyków, 
• regularnie czyścić zabawki i powierzchnie dotykane przez dzieci, 
• ograniczać kontakt z alergenami u dzieci ze skłonnością do alergii. 

Jeśli objawy nasilają się, pojawia się ból oka, światłowstręt, pogorszenie widzenia lub wysoka gorączka, konieczna jest konsultacja lekarska lub okulistyczna.

Rodzaje zapalenia spojówek

Zapalenie spojówek można podzielić także ze względu na czas trwania choroby oraz charakter zmian:

• ostre – rozwijające się nagle i trwające krótko, 
• przewlekłe – utrzymujące się przez dłuższy czas lub nawracające, 
• brodawkowate, 
• grudkowe, 
• olbrzymiobrodawkowe. 

Dokładne określenie rodzaju zapalenia pomaga dobrać odpowiednie leczenie i ocenić ryzyko powikłań.

Zapalenie spojówek u dzieci – ile trwa?

Czas trwania zapalenia spojówek u dzieci zależy przede wszystkim od przyczyny choroby oraz szybkości wdrożenia leczenia. Niektóre infekcje ustępują po kilku dniach, inne mogą utrzymywać się znacznie dłużej.

Najczęściej przebieg choroby wygląda następująco:

• bakteryjne zapalenie spojówek – objawy zwykle ustępują po około 5–7 dniach leczenia; najczęściej stosuje się krople lub maści z antybiotykiem, 
• wirusowe zapalenie spojówek – może utrzymywać się nawet 2–3 tygodnie, a leczenie polega głównie na łagodzeniu objawów i nawilżaniu oczu, 
• alergiczne zapalenie spojówek – pojawia się po kontakcie z alergenem i ma tendencję do nawrotów, szczególnie w okresie pylenia roślin lub kontaktu z czynnikiem uczulającym. 

Warto pamiętać, że u dzieci objawy mogą utrzymywać się dłużej, jeśli maluch często pociera oczy lub dochodzi do ponownego zakażenia. Dlatego podczas infekcji bardzo ważna jest odpowiednia higiena rąk, częsta wymiana ręczników oraz unikanie dotykania okolic oczu.

Mgr Agnieszka Nowak