12 lipca 2019 - Przeczytasz w 2 min

Osteokalcyna – istotny marker obrotu kostnego

Spis treści:

    Osteokalcyna, OC (ang. osteocalcin) to niekolagenowe białko odpowiedzialne za mineralizację kości. Osteokalcyna wytwarzana jest przez aktywne komórki kościotwórcze (osteoblasty), komórki zębinotwórcze (odontoblasty) oraz komórki tkanki chrzęstne (chondrocyty).

    Produkcja ostekalcyny regulowana jest przez witaminy D3 i K2, a dokładniej wymaga ich odpowiednio wysokiego stężenia w surowicy. W trakcie tworzenia kości osteokalcyna wbudowywana jest w macierz kostną, a część uwalniana jest do krwi. Poziom osteokalcyny w surowicy dobrze koreluje z natężeniem procesu kościotworzenia, lecz także odzwierciedla nasilenie procesu resorpcji, dlatego też uznawana jest za tzw. marker obrotu kostnego.

    Oznaczenie stężenia osteokalcyny w surowicy ma istotne znaczenie w diagnostyce medycznej. Do zastosowań badania można zaliczyć identyfikację osób z wysokim ryzykiem złamań kości, monitorowanie leczenia osteoporozy, kontrolę terapii glikokortykosteroidami, preparatami antyresorpcyjnymi oraz leczenia onkologicznego (wysokie stężenia osteokalcyny obserwuje się przy pojawieniu się przerzutów do kości w przebiegu np. raka piersi czy raka prostaty).

    O czym warto pamiętać?

    Stężenia osteokalcyny zmieniają się w ciągu dnia. Najwyższe stężenie występuje we wczesnych godzinach rannych. Osteokalcyna charakteryzuje się krótkim czasem półtrwania, co sprawia, że we krwi oznaczane jest stężenie białka świeżo zsyntetyzowanego. W związku z tym bardzo ważne jest by krew do badań pobierać rano, od osób będących na czczo. Próbka wymaga sprawnej i starannej obróbki w laboratorium.

    Warto zaznaczyć również, że stężenie osteokalcyny we krwi zmienia się wraz z wiekiem. Wyższe stężenia obserwuje się u dzieci, szczególnie w okresie intensywnego wzrostu kośćca. Niższy poziom osteokalcyny fizjologicznie występuje natomiast u osób dorosłych. Zwiększa się po menopauzie u kobiet, wraz z narastającym niedoborem estrogenów. Uzyskane w różnych laboratoriach wyniki pomiaru osteokalcyny mogą się znacznie różnić ze względu na różnice zakresów referencyjnych wykorzystywanych przez nie systemów analitycznych, dlatego nie powinny być porównywane w kontekście monitorowania leczenia pacjenta.

    Podwyższone stężenie osteokalcyny

    Wysokie stężenia osteokalcyny wynikają zwykle z przyspieszenia metabolizmu kostnego i intensywnej przebudowy kości. Wzrost stężenia obserwujemy zarówno w przebiegu osteoporozy związanej z fizjologiczną menopauzą jak i osteoporozy patologicznej, przy złamaniach kości, osteomalacji, chorobie Pageta, nadczynności tarczycy, przytarczyc oraz u osób z przerzutami nowotworowymi do kości. Osteokalcyna eliminowana jest z krwi przez nerki, dlatego też w zaburzeniach ich funkcji ulega akumulacji w surowicy.

    Obniżone stężenie osteokalcyny

    Jak wcześniej wspomniano synteza osteokalcyny uzależniona jest od witamin D i K, stąd stany ich niedoboru mogą powodować obniżenie stężenia osteokalcyny. Niskie wyniki otrzymuje się również u osób z niedoczynnością tarczycy, przytarczyc oraz ze zmniejszoną aktywnością osteoblastów w przebiegu osteopatii wywołanej glikokortykosteroidami.

    mgr Justyna Kata-Bury

    Laboratoria Medyczne DIAGNOSTYKA

    Piśmiennictwo:

    1. Neumeister B, Besenthal I, Böhm B.O. Diagnostyka laboratoryjna – poradnik kliniczny. Elsevier Urban & Partner. Wrocław 2013.
    2. Dembińska-Kieć, J.W. Naskalski: Diagnostyka laboratoryjna z elementami biochemii klinicznej. Podręcznik dla studentów medycyny. Elsevier Urban & Partner. Wrocław, 2017
    3. Solnica B. Diagnostyka laboratoryjna. PZWL. Warszawa 2014.
    4. Marchelek-Myśliwiec M, Różański J, Wiśniewska M, Ciechanowski K. Kości i nerki. Szkielet czy centrum metaboliczne? Forum Nefrologiczne 2011; 4 (1): 1–4.
    5. Kosińska A, Syrenicz A, Kosiński B, Garanty-Bogacka B, Syrenicz M, Gromniak E. Osteoporoza w chorobach tarczycy. Pol J Endocrinol 2005; 2(56): 185-193.
    Powiązane badania

    Osteokalcyna
    Oznaczenie stężenia w krwi obwodowej osteokalcyny – markera tworzenia kości,  wykonywane w ocenie metabolizmu kości – obrotu kostnego, monitorowaniu gospodarki mineralnej oraz kontroli leczenia osteoporozy.