Pieczenie języka – co je powoduje?

Pieczenie języka to dolegliwość, która może mieć wiele przyczyn, między innymi urazy mechaniczne, alergie, infekcje jamy ustnej, niedobory witamin i minerałów, refluks żołądkowo-przełykowy czy zaburzenia neurologiczne. U części pacjentów objawy są związane z zespołem pieczenia jamy ustnej (BMS, ang. Burning Mouth Syndrome), przewlekłym schorzeniem o charakterze neuropatycznym, w którym mimo odczuwanych dolegliwości błona śluzowa często pozostaje niezmieniona.

Pieczenie języka – przyczyny

Szacuje się, że problem pieczenia czy uczucia szczypania języka może dotyczyć od 1 do 4% populacji. Statystyki medyczne pokazują wyraźną dysproporcję płciową, to znaczy, że kobiety zmagają się z tym problemem nawet 7 razy częściej niż mężczyźni. Szczególnie narażona jest grupa pań w okresie okołomenopauzalnym, gdzie problem ten może dotyczyć od 15% do nawet 40% kobiet. Przyczyną pieczenia czubka języka są najczęściej miejscowe podrażnienia błony śluzowej, niedobory pokarmowe oraz zaburzenia o podłożu neuropatycznym.

Alergie 

Pieczenie języka o podłożu alergicznym najczęściej pojawia się nagle po spożyciu określonych pokarmów i może być przyczyną miejscowego odczynu kontaktowego. Dolegliwościom tym często towarzyszy świąd, delikatny obrzęk oraz uczucie mrowienia, które mijają po wyeliminowaniu uczulającego składnika z diety lub podaniu leków przeciwhistaminowych. 

Najczęstsze czynniki drażniące język i jamę ustną to:

• papryczki chili i produkty z ich dodatkiem (tabasco, ostre sosy),
• pieprz, curry, imbir, chrzan,
• owoce cytrusowe, kiwi,
• orzechy,
• pasty do zębów zawierające silne detergenty,
• płyny do płukania ust z alkoholem,
• alkohol,
• papierosy,
• narkotyki podawane lub rozpuszczane doustnie.

Urazy i podrażnienia mechaniczne 

Przewlekłe tarcie wywołane przez ostre krawędzie ukruszonych zębów, niedopasowane protezy czy obecność kolczyka bezpośrednio niszczy nabłonek jamy ustnej i języka. Prowadzi to do powstawania bolesnych mikrourazów i miejscowego stanu zapalnego, powstawania aft i infekcji. Przyczyny pieczenia języka w wyniku podrażnień fizycznych:

• kolczyki w języku (piercing),
• niedopasowane protezy zębowe, 
• aparaty ortodontyczne (stałe i ruchome),
• ostre krawędzie zębów i wypełnień,
• zęby próchnicze,
• bruksizm, niekontrolowane nocne zgrzytanie zębami,
• nawykowe przygryzanie języka.

Niedobory witamin i minerałów

Szczypiący język jest najczęściej spowodowany niedoborami składników odżywczych. Zjawisko to określa się jako atroficzne (zanikowe) zapalenie języka. Niedobory, szczególnie witamin z grupy B i żelaza, prowadzą do zaniku brodawek językowych, stąd język staje się bardziej wrażliwy na podrażnienia. 

W diagnostyce należy zwrócić uwagę na niedobory witamin i minerałów takich jak:

• witaminy B12,
• kwasu foliowego,
• żelaza (anemia),
• cynku,
• witaminy B6.

Infekcje jamy ustnej

Szczypanie języka może być również związane z infekcjami bakteryjnymi, wirusowymi lub grzybiczymi jamy ustnej. Najczęściej występującą patologią jest grzybica jamy ustnej wywoływana przez drożdżaki Candida albicans, gdzie prócz objawu pieczenia występuje również biały lub żółty nalot na języku czy owrzodzenie jamy ustnej.

Ryzyko zakażenia zwiększa się między innymi u osób:

• stosujących antybiotykoterapię,
• pacjentów z cukrzycą,
• osób noszących protezy zębowe,
• palaczy,
• pacjentów z obniżoną odpornością,
• pacjentów z nowotworami lub po przeszczepach,
• z niewłaściwą higieną jamy ustnej lub jej brakiem.

Refluks żołądkowo-przełykowy i zgaga

Szacuje się, że objawy refluksu mogą występować nawet u 20–30% dorosłych pacjentów. 

Ryzyko refluksu zwiększają między innymi:

• otyłość i nadwaga,
• przejadanie się,
• tłusta i ciężkostrawna dieta,
• alkohol i papierosy,
• kawa oraz napoje gazowane,
• przepuklina przełyku,
• ciąża,
• przewlekły stres,
• niektóre leki, np. przeciwzapalne lub hormonalne.

Jeśli pieczeniu języka towarzyszą objawy refluksu, takie jak zgaga, kwaśny posmak w ustach czy przewlekłe odbijania, lekarz może rozważyć diagnostykę w kierunku chorób przewodu pokarmowego, w tym zakażenia Helicobacter pylori, np. oznaczenie antygenu H. pylori w kale.

Suchość jamy ustnej (kserostomia)

W tym przypadku istotną rolę odgrywa ślina, której prawidłowa ilość chroni błonę śluzową jamy ustnej przed podrażnieniami i infekcjami. Oprócz pieczenia lub szczypania języka występuje suchość i pękanie warg oraz zaburzenia smaku. 

Do najczęstszych przyczyn kserostomii należą:

• odwodnienie,
• przyjmowanie niektórych leków (m.in. przeciwdepresyjnych, przeciwhistaminowych, moczopędnych i przeciw nadciśnieniu),
• cukrzyca,
• przewlekły stres i zaburzenia lękowe,
• palenie papierosów,
• oddychanie przez usta,
• menopauza,
• choroby autoimmunologiczne, szczególnie zespół Sjögrena.

Objawy suchości jamy ustnej mogą występować nawet u około 20–30% osób starszych, zwłaszcza przy jednoczesnym stosowaniu wielu leków.

Zaburzenia neuropsychogenne

U pacjentów z zaburzeniami o podłożu neuropsychogennym bardzo często występuje pieczenie języka, jak również szereg innych nietypowych parestazji, jak pieczenie samego czubka języka, drętwienie czy mrowienie skóry twarzy i głowy, mrowienie kończyn. Objaw ten może występować w wielu różnych zaburzeniach układu nerwowego:

• nerwice,
• depresja,
• zaburzenia lękowe,
• napięcie emocjonalne,
• bezsenność,
• przewlekłe zmęczenie,
• zespół pieczenia jamy ustnej (BMS).

Diagnostyka pieczenia języka – jakie badania wykonać?

Diagnostyka pieczenia języka polega przede wszystkim na wykluczeniu najczęstszych przyczyn dolegliwości, takich jak niedobory witamin, infekcje, choroby tarczycy czy refluks. 

Jakie badania wykonać w diagnostyce pieczenia języka?

Leczenie objawu pieczenia języka

Leczenie pieczenia języka często stanowi wyzwanie diagnostyczno-terapeutyczne, ponieważ objaw może mieć złożone i wieloczynnikowe podłoże. W przypadku czynników miejscowych zalecana jest wymiana drażniących uzupełnień protetycznych, zmiana diety na łagodną oraz eliminacja używek i alergenów. 

Jeśli podłożem są niedobory (np. żelaza, witamin z grupy B), stosuje się celowaną suplementację uzupełniającą. Gdy problem ma charakter neuropatyczny lub psychosomatyczny, wskazana jest wizyta u neurologa lub psychiatry.

Domowe sposoby łagodzenia pieczenia języka

Doraźne łagodzenie pieczenia języka polega przede wszystkim na ograniczeniu czynników drażniących błonę śluzową jamy ustnej. Warto unikać gorących, ostrych i kwaśnych potraw, alkoholu oraz papierosów. Pomocne może być również regularne picie wody oraz stosowanie preparatów aptecznych do jamy ustnej, szczególnie przy współistniejącej suchości.

W łagodzeniu pieczenia języka ulgę mogą przynieść następujące czynności:

• ssanie kostek lodu,
• płukanie jamy ustnej naparem z szałwii lub rumianku,
• delikatna higiena jamy ustnej,
• unikanie past do zębów z silnymi detergentami,
• ograniczenie stresu i dbanie o odpowiednią ilość snu.

Dr n.med. Iwona Chromik