Szkarlatyna - objawy u dzieci i dorosłych

Redakcja Diagnostyki


Udost─Öpnij

Szkarlatyna, inaczej zwana p┼éonic─ů, jest chorob─ů bakteryjn─ů dotykaj─ůc─ů g┼é├│wnie ma┼ée dzieci. Szczyt jej zachorowa┼ä przypada na okres jesienno-zimowy. Do zaka┼╝enia dochodzi g┼é├│wnie drog─ů kropelkow─ů w przedszkolach i szko┼éach. Objawy szkarlatyny to mi─Ödzy innymi wysoka temperatura oraz charakterystyczna wysypka na ciele chorego. O tym, jak objawia si─Ö szkarlatyna, jakie dok┼éadnie s─ů jej przyczyny, w jaki spos├│b mo┼╝na j─ů leczy─ç, przeczytasz w poni┼╝szym artykule.

szkarlatyna objawy

Co to jest szkarlatyna i jakie s─ů jej przyczyny?

Szkarlatyna to choroba zaka┼║na wywo┼éana przez szczepy paciorkowca beta-hemolizuj─ůcego typu A ÔÇô Streptococcus pyogenes. To najpowszechniejsza choroba zaka┼║na dotykaj─ůca dzieci w wieku przedszkolnym oraz wczesnoszkolnym. Zdarzaj─ů si─Ö te┼╝ zachorowania w┼Ťr├│d doros┼éych, poniewa┼╝ przechorowanie szkarlatyny nie daje gwarancji nabycia na ni─ů trwa┼éej odporno┼Ťci. Szkarlatyny nadto nie obserwuje si─Ö u niemowl─ůt do uko┼äczenia przez nich 6 miesi─ůca ┼╝ycia, maj─ů one bowiem swoiste przeciwcia┼éa przekazane od matki, kt├│re chroni─ů je przed infekcj─ů.

Choroba rozprzestrzenia si─Ö g┼é├│wnie drog─ů kropelkow─ů, czasami jednak mo┼╝na si─Ö ni─ů zakazi─ç przez ska┼╝one bakteriami przedmioty takie jak r─Öczniki, po┼Ťciel czy bielizna, z kt├│rymi kontakt mia┼éa osoba cierpi─ůca z powodu p┼éonicy. Rezerwuarem bakterii odpowiedzialnej za zachorowanie na szkarlatyn─Ö jest osoba chora lub bezobjawowy nosiciel. Wed┼éug danych epidemiologicznych w populacji znajduje si─Ö od 10 do 20% os├│b nie choruj─ůcych na szkarlatyn─Ö, a b─Öd─ůcych jej nosicielami. Czynnikiem ryzyka sprzyjaj─ůcym szerzeniu si─Ö zaka┼╝enia szkarlatyn─ů oraz innymi chorobami przenoszonymi drog─ů kropelkow─ů s─ů niew─ůtpliwie du┼╝e skupiska ludzkie, takie jak szko┼éy, przedszkola czy internaty.

Zdolno┼Ť─ç do wywo┼éania szkarlatyny maj─ů tylko szczepy wytwarzaj─ůce toksyny erytrogenne. To w┼éa┼Ťnie one odpowiadaj─ů za pojawienie si─Ö wysypki na ciele pacjenta w przebiegu tej choroby.

W jaki spos├│b objawia si─Ö szkarlatyna?

Okres wyl─Ögania si─Ö szkarlatyny wynosi od 2 do 5 dni. W tym czasie zazwyczaj nie obserwuje si─Ö ┼╝adnych niepokoj─ůcych objaw├│w.

Po up┼éywie tego czasu chorzy skar┼╝─ů si─Ö na:

  • b├│le g┼éowy i brzucha,
  • wysok─ů temperatur─Ö,
  • przyspieszone t─Ötno,
  • b├│le gard┼éa,
  • trudno┼Ťci z prze┼éykaniem,
  • nudno┼Ťci i wymioty,
  • powi─Ökszenie migda┼ék├│w,
  • b├│le mi─Ö┼Ťni i staw├│w,
  • powi─Ökszenie w─Öz┼é├│w ch┼éonnych w okolicy szyi,
  • og├│lne os┼éabienie i rozbicie.

Bardzo charakterystycznym objawem szkarlatyny jest pojawiaj─ůca si─Ö w 2ÔÇô3 dniu wysypka na tu┼éowiu i ko┼äczynach. Wyst─Öpuj─ůce zmiany przypominaj─ů uk┼éucie szpilki lub uderzenie szczotk─ů ry┼╝ow─ů i mo┼╝na je zauwa┼╝y─ç na brzuchu, w do┼éach pachowych, pachwinowych oraz na po┼Ťladkach. Pod wp┼éywem ucisku wysypka blednie, a sk├│ra jest chropowata w dotyku. Nasilenie wysypki u chorego zale┼╝y od intensywno┼Ťci zaka┼╝enia, rodzaju toksyny produkowanej przez zaka┼╝aj─ůcy Streptococcus pyogenes oraz i wra┼╝liwo┼Ťci chorego na toksyn─Ö.

Po tygodniu od zaniknięcia wysypki skóra zaczyna się łuszczyć. Ten stan może się utrzymać nawet do kilku tygodni. W sytuacji, kiedy u chorego nie zaobserwowano wysypki, charakterystyczne złuszczanie się skóry umożliwia wsteczne rozpoznanie szkarlatyny.

Dodatkowo dla p┼éonicy charakterystyczny jest tzw. tr├│jk─ůt Fi┼éatowa, czyli obszar bladej sk├│ry w okolicach nosa i ust.

Na szkarlatyn─Ö wskazuje ponadto wygl─ůd gard┼éa, j─Özyka i migda┼ék├│w. Zabarwienie ┼Ťluz├│wki gard┼éa przyjmuje kolor intensywnie czerwony, szkar┼éatny (st─ůd nazwa choroby). Migda┼éki staj─ů si─Ö obrz─Ökni─Öte, a j─Özyk pokrywa si─Ö bia┼éym nalotem, kt├│ry z czasem ust─Öpuje, pozostawiaj─ůc kolor jasnoczerwony.

Jak rozpozna─ç szkarlatyn─Ö?

W wi─Ökszo┼Ťci przypadk├│w szkarlatyn─Ö rozpoznaje si─Ö na podstawie charakterystycznych objaw├│w. S─ů jednak przypadki sk─ůpoobjawowe, kt├│re mog─ů sprawia─ç trudno┼Ťci diagnostyczne. Wyst─Öpuj─ůce symptomy mog─ů przypomina─ç reakcj─Ö alergiczn─ů, szczeg├│lnie wtedy, kiedy wysypka jest bardzo obfita i sw─Ödz─ůca. Lekarz wi─Öc po przeprowadzeniu wywiadu i zbadaniu chorego mo┼╝e podj─ů─ç decyzj─Ö o wykonaniu dodatkowych bada┼ä ┬ádla potwierdzenia p┼éonicy. Jednym z bada┼ä jest posiew z gard┼éa w kierunku Streptococcus pyogenes typu A. Obecno┼Ť─ç tej bakterii w wymazie z gard┼éa jednoznacznie wskazuje na szkarlatyn─Ö. W og├│lnych badaniach laboratoryjnych wykonanych z pr├│bki krwi ┼╝ylnej obserwuje si─Ö wzrost liczby eozynofili, poziomu ASO oraz OB.

Nale┼╝y pami─Öta─ç, ┼╝e s─ů choroby daj─ůce podobne objawy do szkarlatyny. S─ů nimi:

Szkarlatyn─Ö nale┼╝y wi─Öc z nimi r├│┼╝nicowa─ç.

Jak leczona jest szkarlatyna?

Leczenie szkarlatyny sprowadza si─Ö do podania antybiotyk├│w z grupy penicylin dzia┼éaj─ůcych na paciorkowce. Dodatkowo pacjentowi zaleca si─Ö przyjmowanie preparat├│w przeciwgor─ůczkowych i przeciwb├│lowych. Przebieg szkarlatyny powinien by─ç kontrolowany przez lekarza, aby unikn─ů─ç powik┼éa┼ä.

Szkarlatyna, szczeg├│lnie na pocz─ůtku choroby, manifestuje si─Ö silnym b├│lem gard┼éa, kt├│ry prawie ca┼ékowicie uniemo┼╝liwia przyjmowanie pokarm├│w. Nale┼╝y zadba─ç, aby choremu podawa─ç du┼╝e ilo┼Ťci p┼éyn├│w, aby si─Ö nie odwodni┼é. W celu zmniejszenia obrz─Öku gard┼éa mo┼╝na zastosowa─ç p┼éukank─Ö ze s┼éonej wody. Nie zaleca si─Ö leczenia szkarlatyny domowymi sposobami, poniewa┼╝ s─ů one ma┼éo skuteczne. Za to zwi─Ökszaj─ů ryzyko wyst─ůpienia gro┼║nych powik┼éa┼ä. Domowe sposoby mog─ů by─ç jedynie dodatkiem do leczenia zaleconego przez lekarza.

Czy mo┼╝na uchroni─ç si─Ö od zachorowania na szkarlatyn─Ö?

Przechorowanie szkarlatyny nie daje gwarancji uniknięcia powtórnego zachorowania. Do tej pory także nie wynaleziono szczepionki na płonicę.

Przed szkarlatyn─ů mo┼╝na si─Ö uchroni─ç jedynie, przestrzegaj─ůc podstawowych zasad higieny takich jak:

  • unikanie bliskiego kontaktu z osob─ů zaka┼╝on─ů oraz z przedmiotami, z kt├│rymi mia┼éa styczno┼Ť─ç;
  • cz─Öste mycie r─ůk;
  • unikanie miejsc, gdzie stwierdzono obecno┼Ť─ç ognisk chorobowych p┼éonicy.

Z licznych danych epidemiologicznych wynika, ┼╝e na szkarlatyn─Ö mo┼╝na zachorowa─ç nawet kilka razy w ┼╝yciu. R├│┼╝ne szczepy paciorkowca powoduj─ůcego szkarlatyn─Ö produkuj─ů odmienne toksyny erytrogenne (znane s─ů co najmniej trzy ich typy). Choroba jest reakcj─ů organizmu na kontakt z rodzajem toksyny produkowanej przez zaka┼╝aj─ůcy paciorkowiec. W jej trakcie powstaj─ů przeciwcia┼éa specyficznie neutralizuj─ůce wy┼é─ůcznie t─Ö toksyn─Ö, a wi─Öc chroni─ůce ┬áozdrowie┼äca przed powt├│rnym zaka┼╝eniem szczepem bakterii b─Öd─ůcej producentem takiego typu toksyny.

Jakie mog─ů by─ç powik┼éania po szkarlatynie?

Ryzyko wyst─ůpienia powik┼éa┼ä po szkarlatynie jest ma┼ée. Niemniej jednak zawsze przy objawach takich jak wysoka temperatura, wysypka, powi─Ökszenie w─Öz┼é├│w ch┼éonnych nale┼╝y zg┼éosi─ç si─Ö do lekarza.

Do najcz─Ö┼Ťciej wyst─Öpuj─ůcych powik┼éa┼ä po szkarlatynie nale┼╝─ů:

  • zapalenie w─Öz┼é├│w ch┼éonnych,
  • wrzodziej─ůce zapalenie migda┼ék├│w,
  • zapalenie ucha ┼Ťrodkowego,
  • zapalenie zatok,
  • gor─ůczka reumatyczna,
  • zapalenie staw├│w,
  • k┼é─Öbuszkowe zapalenie nerek,
  • posocznica,
  • zapalenie mi─Ö┼Ťnia sercowego.

Autor: Marta Szarawarska

Bibliogrfia:

  1. P. Murray i in. Mikrobiologia. Edra Urban & Partner, Wroc┼éaw 2018, s. 207ÔÇô228.
  2. M. Bullanda i in. Podstawy mikrobiologii i epidemiologii szpitalnej. PZWL Wydawnictwo Lekarskie, Warszawa 2020, s. 307ÔÇô316.