Zapalenie gruczołów potowych – objawy, przyczyny, leczenie

Zapalenie gruczołów potowych dotyczy około 1% mieszkańców kuli ziemskiej i ze względu na trudności diagnostyczne często nie zostaje wykryte na czas. Jak wygląda ta choroba? Czy można się nią zarazić? W jaki sposób uniknąć uciążliwych objawów?

Zapalenie gruczołów potowych – jak wygląda?

Zapalenie gruczołów potowych, inaczej ropne zapalenie gruczołów potowych (Hidradenitis suppurativa – HS) to przewlekła, lecz niezaraźliwa choroba skóry o charakterze nawrotowym, dotykająca nawet 0,4% – 4% populacji światowej w zależności od pochodzenia pacjenta. W Polsce częstość występowania szacuje się na 1,6%. Choroba charakteryzuje się powstawaniem ropnych zmian zapalnych w miejscach, w których ilość gruczołów potowych jest największa:

• pachy (najczęściej),
• fałdy piersiowe,
• pachwiny,
• pośladki,
• okolica odbytu,
• wewnętrzna strona ud,
• srom, moszna.

Zmiany skórne mogą przyjmować postać bolesnych guzków podskórnych, ropni i przetok, a w bardziej zaawansowanych stadiach również rozległych blizn. Zwykle pierwsze objawy pojawiają się wraz z okresem dojrzewania, ze szczytem około 30/40 r.ż., co sugeruje znaczny wpływ hormonów płciowych na rozwój choroby. Schorzenie rzadko dotyka dzieci (diagnozowane tylko u około 2% populacji przed 11 r.ż.).

Zapalenie gruczołów potowych, patrząc globalnie, 3 razy częściej dotyka kobiet, niż mężczyzn; jednak na częstość występowania wpływ ma również rasa (częściej chorują Afroamerykanie niż osoby rasy Kaukaskiej) i pochodzenie (w Korei to mężczyźni chorują częściej niż kobiety).

Zapalenie gruczołów potowych – przyczyny i patofizjologia

Mechanizm rozwoju ropnego zapalenia gruczołów potowych nie został dotychczas jednoznacznie wyjaśniony, jednak wiadomo, że kluczową rolę odgrywa niedrożność mieszków włosowych w okolicach bogatych w gruczoły apokrynowe. Uważa się, że w patogenezie choroby istotną rolę odgrywają zaburzenia odpowiedzi immunologicznej prowadzące do przewlekłego stanu zapalnego w obrębie mieszków włosowych. W procesie duże znaczenie odgrywa:

• hiperkeratynizacja (keratyna zamyka mieszek);
• bakterie – zamknięcie naturalnej flory bakteryjnej wraz z sebum, i martwymi komórkami naskórka stwarza idealne środowisko dla ich niekontrolowanego rozwoju;
• komórki układu odpornościowego – w odpowiedzi na działanie antygenów (bakterii) dochodzi do pobudzenia procesów immunologicznych, w których neutrofile, a kolejno również makrofagi, monocyty, komórki dendrytyczne i limfocyty są wysyłane do miejsca zamknięcia mieszka włosowego, stymulując w ten sposób odpowiedź zapalną;
• zapalenie – gromadząca się wokół mieszka włosowego mieszanka sebum, bakterii, złuszczonych komórek naskórka oraz komórek odpornościowych, pod wpływem wysokiego ciśnienia pęka, powodując rozprzestrzenianie się zapalenia pod skórą i tworzenie się guzków w tych miejscach.  Nasilający się stan zapalny prowadzi do powstania licznych ropni, które mogą przemieszczać się na powierzchnię skóry i pękać tworząc otwarte rany, a w dłuższej perspektywie tkankę bliznowatą w tych miejscach.

Zapalenie gruczołów potowych – czynniki predysponujące

Wskazuje się na szereg czynników mogących wpłynąć na pojawienie się objawów choroby:

• obciążenie genetyczne – dziedziczenie autosomalne dominujące; 30-40% przypadków -> za powstawanie HS odpowiada mutacja genu y-sekretazy (NCSTN, PSENEN, PSEN1);
• czynniki środowiskowe – otyłość i nadwaga;
• zmiany hormonalne – pierwsze objawy choroby najczęściej pojawiają się w okresie dojrzewania, natomiast po menopauzie ich nasilenie często ulega zmniejszeniu.
• używki – nikotyna nasila rogowacenie okołomieszkowe i prowadzi do niedrożności ujść mieszków włosowych;
• mikroflora bakteryjna – zmieniony skład mikroflory bakteryjnej skóry u osób z HS- zwiększony udział bakterii beztlenowych z rodzajów: Bacteroides, Corynebacterium, Poprhyromonas, Petoniphilus, Prevotella, zmniejszony odsetek komensali z rodzaju Cutibacterium; w początkowych stadiach choroby, szczególnie u palaczy, charakterystyczna jest obecność na skórze S. aureus;
• choroby współistniejące – RZS, choroba Leśniowskiego-Crohna, wrzodziejące zapalenie jelit; z;espół metaboliczny, choroby sercowo-naczyniowe, nowotwory skóry, piodermia zgorzelinowa
• urazy mechaniczne – ciągłe drażnienie tkanek np. przez ubrania.

Zapalenie gruczołów potowych – objawy

Objawy zapalenia gruczołów potowych nie są na tyle charakterystyczne, aby umożliwić szybkie postawienie rozpoznania.  Początkowo przebieg może być praktycznie bezobjawowy, a zmiany mogą przybierać formę zaskórników. Inne objawy, w bardziej zaawansowanych stadiach choroby to:

• bolesne, zaczerwienione guzki podskórne w okolicy mieszków włosowych okolic bogatych w gruczoły potowe
  • u kobiet – pachy, pachwiny, fałdy piersiowe, wewnętrzna strona ud, okolica nadłonowa
  • u mężczyzn – okolica odbytu, szpara międzypośladkowa, pachy
• ropnie podskórne – mogą tworzyć ropnie mnogie się lub pękać pod skórą; towarzyszy temu silny ból i stan zapalny
  • ropnie na powierzchni skóry – mnogie ropnie mogą przemieszczać się na powierzchnię skóry, a pękając powodują wydobywanie się ropnej wydzieliny o nieprzyjemnym zapachu
  • blizny – powtarzające się procesy zapalne powodują powstawanie zgrubień w postaci tkanki bliznowatej, która może ograniczać ruchomość i elastyczność skóry i stawów
• swędzenie i wydzielina o nieprzyjemnym zapachu
• wtórne infekcje bakteryjne niezaleczonych ran
• problemy psychiczne – izolacja społeczna, depresja, złe samopoczucie
• problemy z codziennym funkcjonowaniem – ból, tkanka bliznowata utrudniająca swobodę ruchów

Zapalenie gruczołów potowych – klasyfikacja

Wyróżnia się kilka skali klasyfikacji ropnego zapalenia gruczołów potowych. Najpopularniejsza jest skala Hurtleya wyróżniająca 3 stopnie nasilenia choroby (tab 1.)

Inne skale: IHS4, HiSCR i HS – IGA, oprócz nasilenia objawów biorą pod uwagę również skuteczność zastosowanego leczenia.

Zapalenie gruczołów potowych – rozpoznanie

Diagnozę zwykle stawia lekarz na podstawie wnikliwego wywiadu obejmującego m.in. czynniki ryzyka (czynniki genetyczne, używki, choroby towarzyszące) oraz objawy kliniczne. Brak charakterystycznych symptomów, szczególnie w początkowych stadiach choroby potrafi opóźnić rozpoznanie nawet o 10 lat. Specjalista bierze pod uwagę nawrotowy charakter choroby, lokalizację guzków sugerującą ropne zapalenie gruczołów potowych oraz wygląd skóry, wydzieliny i inne dolegliwości, np. bolesność, świąd czy tkliwość. W wybranych przypadkach wykorzystuje się badania obrazowe, takie jak ultrasonografia lub tomografia komputerowa, które umożliwiają ocenę rozległości zmian i obecności ropni podskórnych. Dodatkowo można wykonać wymaz mikrobiologiczny wraz z posiewem wydzieliny z ran, aby wykluczyć nadkażenie bakteryjne. Jedną z metod, niestety nie stosowaną rutynowo, jest biopsja zmian skórnych.

Zapalenie gruczołów potowych – leczenie

W leczeniu ropnego zapalenia gruczołów potowych wykorzystuje się zarówno metody farmakologiczne i chirurgiczne, jak i nowoczesne terapie wspomagające oraz eksperymentalne leczenie farmakologiczne:

• rezorcynol – działa antyseptycznie, keratolitycznie i przeciwświądowe
• antybiotyki – miejscowe (klindamycyna), działajace ogólnie (tetracykliny, klindamycyna+rifampicyna)-> przeciwbakteryjnie
• glikokortykosteroidy – przeciwzapalne
• retinoidy (izotreonina, acytretyna)
• hormony – stosowane u pacjentów ze stwierdzonymi zaburzeniami hormonalnymi mogącymi mieć wpływ na wystąpienie objawów zapalenia gruczołów potowych
• leki immunomodulujące – przeciwciała monoklonalne (adalimumab, sekukinumab, infiliksymab i in.)
• leki przeciwbólowe i przeciwzapalne – NLZP, opioidy
• leczenie operacyjne:
  • nacięcie i drenaż
  • usuwanie zmian pojedynczo (laser CO2, elektrochirurgia, deroofing)
  • wycięcie oszczędzające z peelingiem elektrochirurgicznym
  • wycięcie szerokie: wycięcie całego obszaru/ regionu skóry pokrytego zmianami
  • rekonstrukcja ubytków – rychłozrost, ziarninowanie, przeszczep skóry
• inne metody:
  • usuwanie laserowe lub za pomocą światła owłosienia z miejsc podatnych na wystąpienie objawów ropnego zapalenia gruczołów potowych
  • metformina – szczególnie polecana u osób z insulinoopornością
  • toksyna botulinowa – zmniejszająca aktywność gruczołów potowych

Mgr Jolanta Pawłowska