Ziarenkowce – czym są, gdzie występują i kiedy mogą powodować infekcje?

Ziarenkowce to grupa bakterii wydzielona na podstawie klasycznego kryterium morfologicznego – charakterystycznego kulistego kształtu, które jednak  stanowią dość różnorodną grupę drobnoustrojów. Występują powszechnie w środowisku, a niektóre z nich niekiedy również zasiedlają organizm człowieka, stanowiąc element naturalnej mikrobioty bakteryjnej. W określonych sytuacjach mogą jednak stać się przyczyną zakażeń, szczególnie u osób z istotnie obniżoną odpornością.

Czym są ziarenkowce?

Ziarenkowce – ziarniaki (łac. l. mnoga: cocci),  to bakterie o kulistym kształcie, które po podziałach mogą występować pojedynczo lub tworzyć  charakterystyczne układy: pary (diplokoki), łańcuszki (streptokoki) czy nieregularne grona (gronkowce). Wiele z nich, w organizmie człowieka stanowi element fizjologicznej mikrobioty. Ziarenkowce zasiedlają przede wszystkim skórę, jamę ustną, gardło, nosogardziel, przewód pokarmowy i układ moczowo-płciowy. W większości przypadków pozostają nieszkodliwe, jednak w określonych warunkach mogą prowadzić do rozwoju np. zapalenia gardła, infekcji dróg moczowych czy groźnych dla zdrowia i życia schorzeń: zapalenia płuc, zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych czy posocznicy.

Wyróżniamy:

• ziarenkowce Gram-dodatnie, do których zaliczamy takie rodzaje patogenów jak np.: Staphylococcus, Streptococcus, Enterococcus, Micrococcus, Peptostreptococcus,
• ziarenkowce Gram-ujemne, do których zaliczmy bakterie, takie jak np. Neisseria, Moraxella, Veillonella.

Ziarenkowce Gram-dodatnie – objawy

Nie wszystkie Gram-dodatnie ziarenkowce są bezwzględnie chorobotwórcze. Niektóre mogą stanowić element prawidłowej mikrobioty człowieka, dlatego sama obecność bakterii w wynikach badań laboratoryjnych nie musi oznaczać, że w organizmie rozwija się infekcja. Jeśli się pojawi, jej objawy zależą między innymi od miejsca objętego procesem chorobowym. Przykładowo:

• układ moczowy – zakażenie może powodować objawy takie jak pieczenie lub ból podczas oddawania moczu, częste parcie na mocz, częstomocz oraz ból w podbrzuszu;
• pochwa – w obrębie pochwy może pojawić się nieprawidłowa wydzielina, podrażnienie, pieczenie lub ból;
• skóra – zakażenie ziarenkowcami może wywoływać powstawanie np. ropni, czyraków czy krost lub bolesny rumień;
• gardło – typowe objawy zapalenia gardła to ból (również przy połykaniu), gorączka czy powiększenie i bolesność węzłów chłonnych szyi;
• płuca – symptomy zapalenia płuc to między innymi: kaszel, duszność i ból w klatce piersiowej oraz gorączka;
• opony mózgowo-rdzeniowe – niekontrolowane namnożenie się ziarenkowców wywołuje takie objawy jak np. gorączka, silny ból głowy i sztywność karku; mogą wystąpić również zaburzenia świadomości lub inne objawy neurologiczne.

Warto przeczytać: https://diag.pl/pacjent/artykuly/mocz-najwazniejsze-parametry-co-warto-wiedziec/

Ziarenkowce Gram-dodatnie w moczu – czy zawsze oznaczają infekcję?

Nie. Samo wykrycie ziarenkowców Gram-dodatnich w moczu nie jest równoznaczne z rozpoznaniem zakażenia dróg moczowych. Wynik badania należy interpretować w połączeniu z objawami u pacjenta oraz pozostałymi wynikami badań laboratoryjnych. Symptomy takie jak pieczenie lub ból podczas oddawania moczu, częstomocz czy naglące parcie na mocz, mogą świadczyć o zakażeniu (gorączka, szczególnie w połączeniu z innymi objawami, może wskazywać na zakażenie obejmujące wyższe partie dróg moczowych).

Należy również pamiętać, że wynik badania moczu wskazujący na obecność bakterii, może być związany z zanieczyszczeniem próbki podczas pobierania materiału do analizy laboratoryjnej. Drobnoustroje obecne na skórze lub w okolicy narządów płciowych mogą dostać się do próbki i wpłynąć na wynik badania. Z tego względu prawidłowe pobranie moczu, a następnie właściwa interpretacja wyniku, mają istotne znaczenie.

W przypadku wątpliwości diagnostycznych, lekarz może zdecydować o wykonaniu posiewu moczu. Badanie pozwala określić, czy w próbce namnaża się określony drobnoustrój oraz –  w razie jego wyhodowania – oznaczyć wrażliwość patogenu na antybiotyki. Posiew jest szczególnie przydatny w wybranych sytuacjach klinicznych, między innymi przy nawracających zakażeniach lub utrzymujących się objawach.

Ziarenkowce Gram-dodatnie w pochwie

Zarówno ziarenkowce Gram-dodatnie jak i Gram-ujemne stanowią element prawidłowej flory bakteryjnej pochwy. Podobnie jak w przypadku układu moczowego – ich obecność w pochwie nie zawsze świadczy o rozwoju infekcji. Jeśli jednak dojdzie do niekontrolowanego namnożenia się bakterii, mogą wystąpić objawy kliniczne stanu zapalnego. Wówczas pojawia się nieprawidłowa wydzielina, nieprzyjemny zapach dróg, świąd, pieczenie a nawet ból w obrębie narządów płciowych.

Ziarenkowce Gram-dodatnie – leczenie

Leczenie zakażeń wywołanych przez ziarenkowce Gram-dodatnie opiera się przede wszystkim na zastosowaniu odpowiedniej antybiotykoterapii. Nie istnieje jeden antybiotyk skuteczny w zwalczaniu wszystkich bakterii należących do tej grupy patogenów. Dobór leczenia zależy od konkretnego rodzaju ziarenkowca, miejsca i stopnia zakażenia oraz wrażliwości patogenu na leki przeciwdrobnoustrojowe. Dlatego w przypadku podejrzenia zakażenia, istotna jest identyfikacja drobnoustroju, a w odpowiednich przypadkach także wykonanie antybiogramu (co pomaga w doborze odpowiedniego leczenia).

Jak zapobiegać zakażeniom wywołanym przez ziarenkowce?

Zapobieganie zakażeniom wywoływanym przez ziarenkowce opiera się przede wszystkim na przestrzeganiu zasad higieny, dbaniu o odporność organizmu oraz ograniczaniu sytuacji sprzyjających wnikaniu i namnażaniu się bakterii.

Podstawą profilaktyki jest regularne mycie rąk, dbanie o higienę osobistą oraz prawidłowa pielęgnacja skóry. Szczególną uwagę należy zwrócić na rany, otarcia i skaleczenia, które powinny być oczyszczane i odpowiednio zabezpieczane, ponieważ uszkodzona skóra stanowi łatwą drogę wnikania bakterii do organizmu. Warto również unikać wspólnego używania przedmiotów osobistych, takich jak ręczniki czy maszynki do golenia.

W przypadku ziarenkowców przenoszących się drogą kropelkową, istotne jest przestrzeganie zasad higieny podczas kaszlu i kichania, a także ograniczenie bliskiego kontaktu z osobami, u których występuje aktywne zakażenie. Ważną rolę w zapobieganiu niektórym zakażeniom odgrywają również szczepienia ochronne, m.in. przeciwko pneumokokom i meningokokom.

Przeczytaj także: https://diag.pl/pacjent/artykuly/nieprzyjemny-dziwny-zapach-moczu-czy-to-oznaka-choroby/

Istotne jest także dbanie o prawidłowe funkcjonowanie układu odpornościowego. Jak wspomniano wcześniej, niektóre ziarenkowce mogą występować w organizmie lub na jego powierzchni i nie wywoływać objawów. W określonych warunkach, np. przy osłabieniu odporności lub uszkodzeniu naturalnych barier ochronnych, mogą jednak nadmiernie się namnażać i prowadzić do zakażenia. Dlatego znaczenie ma odpowiednia ilość snu, prawidłowe odżywianie, aktywność fizyczna oraz unikanie przewlekłego przemęczenia. W profilaktyce ważne jest również odpowiedzialne stosowanie antybiotyków. Należy przyjmować je wyłącznie zgodnie z zaleceniami lekarza, ponieważ niewłaściwe lub zbyt częste ich stosowanie może prowadzić do rozwoju oporności bakterii na antybiotykoterapię.