Zapalenie gruczołu Skenego – objawy, przyczyny i leczenie

Zapalenie gruczołu Skenego (skenitis) jest rzadko opisywaną jednostką chorobową dotyczącą mniejszych gruczołów okołocewkowych. Schorzenie ma charakter zakaźny i może prowadzić do wystąpienia dolegliwości ze strony dolnych dróg moczowych oraz objawów w obrębie układu płciowego. Obraz kliniczny jest nieswoisty, a symptomy choroby mogą przypominać inne schorzenia układu moczowo-płciowego, co często utrudnia prawidłowe rozpoznanie. Dostępne dane dotyczące etiologii, diagnostyki i leczenia skenitis są ograniczone, a znaczna część piśmiennictwa obejmuje opisy przypadków i doniesienia dotyczące powikłań zakażenia, w tym ropnia gruczołu Skenego.

Gruczoł Skenego – co to jest?

Gruczoły Skenego to parzyste gruczoły przycewkowe mniejsze, powstające w życiu płodowym. Zlokalizowane są w przedniej części pochwy, mniej więcej na wysokości jednej trzeciej jej długości. Otoczone są tkankami związanymi z ukrwieniem i unerwieniem łechtaczki oraz siecią przewodów uczestniczących w mechanizmie jej wzwodu.

Ich nazwa pochodzi od nazwiska Alexandra Skene’go  który odkrył, że w sąsiedztwie dwóch przewodów przylegających do żeńskiej cewki moczowej znajdują się tkanki zbudowane z tych samych komórek zarodkowych co męska prostata – to dlatego, w potocznym języku, gruczoły Skenego nazywane są czasami żeńską prostatą. Produkują płyn, podobny pod względem składu chemicznego do wydzieliny stercza, który (zwykle w trakcie podniecenia seksualnego) wypełnia cewkę moczową (a niekiedy również pochwę). W trakcie orgazmu, pod wpływem rytmicznych skurczów, może dochodzić do jego wyrzutu, co niektórzy określają jako kobiecą ejakulację.

Zapalenie gruczołu Skenego

Zapalenie gruczołu Skenego (skenitis) jest stanem zapalnym gruczołu Skenego lub jego przewodu wyprowadzającego i najczęściej ma podłoże zakaźne. Bywa, że proces zapalny prowadzi do obrzęku i niedrożności przewodu gruczołowego, utrudniając odpływ wydzieliny. Następstwem takiego procesu może być jej gromadzenie się i powstanie torbieli, a w przypadku utrzymującego się zakażenia – pojawienie się ropnia gruczołu Skenego.

Zapalenie gruczołu Skenego – przyczyny

Wśród potencjalnych czynników etiologicznych zapalenia gruczołu Skenego wymienia się patogeny przenoszone drogą płciową. Najlepiej udokumentowaną przyczyną skentis jest infekcja Neisseria gonorrhoeae (dwoinką rzeżączki wywołującą rzeżączkę), która może prowadzić do zajęcia gruczołów i ich przewodów oraz powstawania ropni okołocewkowych. Zakażenie bakterią Chlamydia trachomatis (przyczyniającą się do rozwoju chlamydiozy) również opisywano w materiale pochodzącym z ropni okołocewkowych, jednak jej znaczenie w rozwoju zapalenia gruczołów Skenego pozostaje mniej jednoznaczne. W literaturze wskazuje się także na możliwość zajęcia gruczołów Skenego przez Trichomonas vaginalis (rzęsistka pochwowego, wywołującego rzęsistkowicę), jednak dane dotyczące tego patogenu są ograniczone.

Wśród drobnoustrojów mogących mieć wpływ na zapalenie gruczołu Skenego wymienia się również bakterie będące elementem fizjologicznej flory urogenitalnej, takie jak np. Escherichia coli.

Należy wyraźnie podkreślić, że dostępne dane dotyczące etiologii zapalenia gruczołów Skenego są ograniczone i pochodzą w dużej mierze z opisów przypadków oraz pojedynczych doniesień klinicznych, z których część dotyczy powikłań zakażenia, takich jak ropień gruczołu Skenego. Z tego względu obecne piśmiennictwo nie pozwala na wiarygodne określenie częstości występowania poszczególnych czynników zakaźnych ani ich rzeczywistego udziału w etiologii samego skenitis.

Warto przeczytać: https://diag.pl/pacjent/artykuly/nawracajace-infekcje-drog-rodnych-u-kobiet/

Zapalenie gruczołu Skenego – objawy

Obraz kliniczny zapalenia gruczołów Skenego jest zróżnicowany i może przypominać inne choroby dolnych dróg moczowych oraz okolicy urogenitalnej. Dlatego rozpoznanie wymaga korelacji obrazu klinicznego z badaniem fizykalnym oraz, w wybranych przypadkach, z diagnostyką obrazową.

Do najczęściej opisywanych objawów należą: dysuria (trudności w oddawaniu moczu), dyspareunia (ból podczas stosunku płciowego), ból w okolicy cewki moczowej oraz nawracające zakażenia dróg moczowych. Jeśli doszło do powstania ropnia, w badaniu fizykalnym może być obecna bolesna, wyczuwalna masa w sąsiedztwie dystalnego odcinka cewki moczowej, a ucisk na gruczoł niekiedy prowadzi do wydobycia ropnej treści z jego przewodu. W przypadku zajęcia gruczołu przez proces ropny, dodatkowo mogą wystąpić: obrzęk, miejscowa tkliwość i zaczerwienienie.

Zapalenie gruczołu Skenego – badania

Rozpoznanie zapalenia gruczołów Skenego opiera się przede wszystkim na wywiadzie oraz badaniu fizykalnym obejmującym ocenę okolicy okołocewkowej i palpacyjne badanie gruczołów Skenego w poszukiwaniu torbieli i/lub ropni. W przypadku braku wyraźnych patologii w badaniu fizykalnym lub wątpliwości dotyczących lokalizacji i charakteru zmiany, zastosowanie znajdują badania obrazowe. Ultrasonografia może być wykorzystana do oceny struktur okołocewkowych i identyfikacji zmian torbielowatych, natomiast rezonans magnetyczny pozwala dokładniej określić lokalizację i charakter zmiany oraz jej stosunek do cewki moczowej. Badania obrazowe mają szczególne znaczenie w różnicowaniu patologii gruczołów Skenego z innymi zmianami okołcewkowymi, zwłaszcza uchyłkiem cewki moczowej. W przypadku obecności materiału z zakażonej zmiany, możliwe jest wykonanie badania mikrobiologicznego w celu identyfikacji patogenu. Nie istnieje natomiast pojedyncze badanie laboratoryjne lub obrazowe, które byłoby swoiste dla skenitis, dlatego rozpoznanie ustala się na podstawie całokształtu obrazu klinicznego i wyników badań dodatkowych.

Zapalenie gruczołu Skenego – leczenie

Postępowanie terapeutyczne w patologii gruczołów Skenego zależy od charakteru i nasilenia zmian. W przypadku zakażenia gruczołu Skenego bez obecności ropnia w piśmiennictwie opisywane jest leczenie zachowawcze z zastosowaniem antybiotykoterapii. Nie ustalono jednak jednoznacznego schematu leczenia izolowanego skenitis, co wynika przede wszystkim z rzadkiego występowania tej jednostki oraz ograniczonej liczby dostępnych badań.

Przeczytaj także: https://diag.pl/pacjent/artykuly/zapalenie-pecherza-moczowego-objawy-leczenie/

W przypadku ropnia, postępowanie może wymagać (obok antybiotykoterapii)  leczenia zabiegowego, szczególnie gdy zmiana jest duża lub nie odpowiada na leczenie zachowawcze. W literaturze opisano takie metody, jak aspiracja, drenaż, marsupializacja oraz chirurgiczne wycięcie zmiany. Dostępne dane nie pozwalają jednak na ustalenie jednego standardowego sposobu postępowania dla wszystkich przypadków.