Alergiczny ból gardła - jak go rozpoznać?

Ból gardła najczęściej kojarzy się z przeziębieniem czy infekcją bakteryjną lub wirusową. Warto jednak pamiętać, że podobne dolegliwości mogą występować również u osób z chorobami alergicznymi. W takich przypadkach dyskomfort nie jest wywołany przez drobnoustroje, lecz przez reakcję układu odpornościowego na kontakt z określonym alergenem. Ponadto o alergicznym podłożu dolegliwości może świadczyć obecność współistniejących objawów, takich jak świąd nosa, napadowe kichanie, wodnisty katar czy łzawienie oczu, przy jednoczesnym braku typowych objawów charakterystycznych dla zakażenia. Jak rozpoznać alergiczny ból gardła i które objawy pozwalają odróżnić go od infekcji?

Alergiczny ból gardła – objawy

W przebiegu alergii dochodzi do rozwoju stanu zapalnego błony śluzowej górnych dróg oddechowych. Obrzęk tkanek oraz zwiększona produkcja wydzieliny mogą prowadzić do podrażnienia gardła, uczucia drapania, pieczenia lub bólu. Dodatkowym czynnikiem nasilającym wspominane dolegliwości jest spływanie wydzieliny po tylnej ścianie gardła, które wywołuje przewlekłe podrażnienie i odruch odchrząkiwania lub kaszlu.

U części pacjentów pojawia się również charakterystyczne uczucie obecności guli lub ciała obcego w gardle. Dolegliwość ta może mieć związek z alergicznym obrzękiem tkanek gardła i jest określana
w terminologii medycznej mianem globus allergicus. Choć objaw ten przez wiele lat przypisywano głównie podłożu psychogennemu, obecnie wiadomo, że u części chorych może on wynikać z reakcji alergicznej i ustępować po rozpoznaniu oraz leczeniu jej przyczyny.

Do najczęstszych objawów alergicznego bólu gardła należą:

• uczucie drapania, pieczenia lub łagodnego bólu gardła, nasilające się podczas ekspozycji na alergen;

• świąd gardła i podniebienia, będący charakterystycznym objawem reakcji alergicznej;

• przewlekłe odchrząkiwanie oraz uczucie zalegania wydzieliny na tylnej ścianie gardła;

• problemy z przełykaniem śliny i pokarmów, spowodowane obrzękiem tkanek gardła;

• suchy, napadowy kaszel, występujący głównie w nocy lub nad ranem;

• wodnisty katar, napady kichania oraz świąd nosa;

• łzawienie, zaczerwienienie i świąd oczu, często współistniejące z objawami dotyczącymi gardła;

• nasilenie dolegliwości po kontakcie z alergenami, takimi jak pyłki roślin, roztocza kurzu domowego, sierść zwierząt, określone produkty spożywcze czy zarodniki grzybów pleśniowych.

Choć alergiczny ból gardła nie należy do najczęstszych objawów alergii, obserwacje kliniczne wskazują, że nie jest on zjawiskiem rzadkim. W badaniu obejmującym 300 pacjentów z alergicznym nieżytem nosa objawy odpowiadające tzw. globus allergicus występowały u około 10% badanych. Najczęściej zgłaszano uczucie „guli” w gardle, natomiast ból gardła występował u około 1/3 badanych pacjentów.

Warto przeczytać: https://diag.pl/pacjent/artykuly/domowe-sposoby-na-bol-gardla-12-skutecznych-metod/

Alergiczny ból gardła – jak odróżnić go od infekcji?

Różnicowanie alergicznego bólu gardła i infekcji opiera się na ocenie obrazu klinicznego. W przebiegu reakcji alergicznej objawy zwykle nasilają się po ekspozycji na alergen i nie towarzyszą im gorączka, dreszcze ani wyraźne pogorszenie stanu ogólnego. Z kolei infekcje charakteryzują się częściej nagłym początkiem oraz szybką progresją dolegliwości, a także obecnością objawów ogólnych. Dodatkowo w zakażeniach bakteryjnych może występować bolesne powiększenie szyjnych węzłów chłonnych oraz ropny nalot na migdałkach. Ponadto współwystępowanie świądu nosa, kichania, wodnistego kataru i łzawienia oczu przy jednoczesnym braku typowych cech zakażenia przemawia za alergicznym podłożem dolegliwości.

Poniższa tabela przedstawia kluczowe cechy różnicujące w obrazie klinicznym alergicznego bólu gardła oraz infekcyjnego zapalenia gardła:

CECHA	ALERGICZNY BÓL GARDŁA	INFEKCYJNE ZAPALENIE GARDŁA
początek objawów	po kontakcie z alergenem	nagły, szybko narastający
gorączka	zwykle nie występuje	często obecna
świąd gardła i nosa	bardzo charakterystyczny	rzadki
katar	wodnisty	gęsty lub śluzowo-ropny
łzawienie oczu	częste	sporadyczne
czas trwania	do czasu eliminacji alergenu	najczęściej 5 do 10 dni

W przypadku długotrwałego lub nawracającego bólu gardła, szczególnie o charakterze sezonowym i współistniejącego z objawami alergii, zalecana jest konsultacja lekarska oraz diagnostyka alergologiczna. Umożliwiają one potwierdzenie podłoża dolegliwości i dobór odpowiedniego postępowania terapeutycznego, ograniczając ryzyko utrzymywania się przewlekłego stanu zapalnego błony śluzowej górnych dróg oddechowych.

Alergiczne zapalenie gardła – przyczyny. Jaki jest mechanizm powstawania stanu zapalnego?

Alergiczny ból gardła może być związany z reakcją organizmu na różne alergeny, zarówno wziewne, jak i pokarmowe. Kontakt z czynnikiem uczulającym prowadzi do aktywacji odpowiedzi immunologicznej oraz rozwoju miejscowego stanu zapalnego błony śluzowej, co może powodować uczucie podrażnienia, drapania lub dyskomfortu w obrębie gardła. Do najczęstszych alergenów mogących wywołać alergiczny ból gardła należą:

• Alergeny wziewne:

• pyłki roślin, w tym traw, drzew (np. brzozy, leszczyny, olszy) oraz chwastów (np. bylicy i ambrozji);
• roztocze kurzu domowego;
• alergeny zwierząt domowych;
• zarodniki grzybów pleśniowych.

• Alergeny pokarmowe:

• seler;
• kazeina;
• przyprawy;
• jabłka;
• pomidory;
• kakao;
• jajka.

U osób z predyspozycją do chorób atopowych kontakt z alergenem inicjuje reakcję nadwrażliwości typu I, zależną od immunoglobulin klasy E (IgE). Ponowna ekspozycja na ten sam alergen prowadzi do jego związania z przeciwciałami IgE związanymi z receptorami o wysokim powinowactwie (FcεRI), zlokalizowanymi na powierzchni komórek tucznych
i bazofilów. Skutkuje to aktywacją tych komórek oraz ich degranulacją, a następnie uwolnieniem licznych mediatorów zapalnych, takich jak histamina, leukotrieny, prostaglandyny, cytokiny i chemokiny. Substancje te inicjują i podtrzymują miejscową odpowiedź zapalną w obrębie błony śluzowej gardła, prowadząc do rozwoju charakterystycznych objawów klinicznych.

Mediatory zapalne wywierają wielokierunkowy wpływ na błonę śluzową górnych dróg oddechowych, prowadząc do:

• zwiększenia przepuszczalności naczyń krwionośnych i rozwoju obrzęku błony śluzowej;

• rozszerzenia naczyń mikrokrążenia, skutkującego przekrwieniem tkanek;

• pobudzenia zakończeń nerwowych odpowiedzialnych za odczuwanie świądu
  i podrażnienia;

• nasilenia wydzielania śluzu przez gruczoły błony śluzowej.

Alergiczny ból gardła – leczenie. Jak skutecznie łagodzić objawy?

Leczenie alergicznego bólu gardła polega przede wszystkim na eliminacji lub ograniczeniu kontaktu z alergenem oraz kontroli reakcji zapalnej towarzyszącej alergii. Ponieważ dolegliwości są najczęściej następstwem alergicznego nieżytu nosa i spływania wydzieliny po tylnej ścianie gardła, terapia powinna być ukierunkowana na leczenie choroby podstawowej. Wybór metody postępowania zależy od nasilenia objawów, rodzaju alergenu oraz czasu utrzymywania się dolegliwości.

Najczęściej stosowane metody leczenia obejmują:

• leki przeciwhistaminowe II generacji – zmniejszają działanie histaminy, łagodząc świąd gardła, kichanie, wodnisty katar oraz łzawienie oczu;

• glikokortykosteroidy donosowe – należą do najskuteczniejszych leków stosowanych w alergicznym nieżycie nosa. Ograniczają stan zapalny błony śluzowej, zmniejszają obrzęk oraz ilość wydzieliny spływającej do gardła;

• płukanie nosa roztworami soli fizjologicznej lub hipertonicznej – wspomaga usuwanie alergenów z błony śluzowej nosa i zmniejsza podrażnienie gardła;

• preparaty miejscowe nawilżające gardło – mogą łagodzić uczucie suchości, pieczenia i drapania, jednak nie wpływają na przyczynę dolegliwości;

• immunoterapia alergenowa (odczulanie) – u wybranych pacjentów z potwierdzoną alergią skutecznie zmniejsza nasilenie objawów i ogranicza potrzebę stosowania leków.

Jeśli mimo prawidłowego leczenia objawy utrzymują się przez dłuższy czas lub nawracają, wskazana jest konsultacja alergologiczna w celu rozszerzenia diagnostyki i modyfikacji postępowania terapeutycznego.

Alergiczne zapalenie gardła – diagnostyka. Jakie badania można wykonać?

Rozpoznanie alergicznego bólu gardła opiera się przede wszystkim na szczegółowym wywiadzie medycznym, ocenie objawów klinicznych oraz badaniu przedmiotowym. Istotne znaczenie ma również ustalenie zależności pomiędzy występowaniem dolegliwości a ekspozycją na potencjalne alergeny. Charakterystyczne jest również współwystępowanie innych objawów alergii, takich jak wodnisty katar, kichanie, świąd nosa, łzawienie oczu czy napadowy kaszel.

Nie istnieje pojedynczy marker laboratoryjny umożliwiający potwierdzenie alergicznego zapalenia gardła. W diagnostyce pomocniczej zastosowanie znajdują jednak badania pozwalające potwierdzić obecność procesu alergicznego oraz zidentyfikować czynnik wywołujący reakcję nadwrażliwości. Do najczęściej wykonywanych badań należą:

• oznaczenie stężenia swoistych przeciwciał IgE (sIgE) w surowicy krwi przeciwko alergenom wziewnym lub pokarmowym, które umożliwiają identyfikację alergenu odpowiedzialnego za występowanie objawów (np. panel alergenów oddechowych, panel alergenów pokarmowych);

• oznaczenie całkowitego stężenia immunoglobuliny E (IgE całkowite), które może wspierać rozpoznanie choroby atypowej, jednak ze względu na ograniczoną swoistość nie powinno być interpretowane jako samodzielne badanie diagnostyczne;

• morfologia krwi obwodowej z oceną liczby eozynofili, w której u części pacjentów
  z chorobami alergicznymi obserwuje się wzrost ilości neutrofili kwasochłonnych, choć ich brak nie wyklucza alergii.

Podstawowymi badaniami potwierdzającymi uczulenie pozostają punktowe testy skórne (skin prick tests, SPT) wykonywane przez specjalistę alergologa. Umożliwiają one ocenę nadwrażliwości na najczęstsze alergeny środowiskowe i w połączeniu z wywiadem klinicznym, stanowią złoty standard diagnostyki alergii IgE-zależnej. W przypadku przewlekłego bólu gardła lub wątpliwości diagnostycznych lekarz może zlecić również badania mające na celu wykluczenie innych przyczyn dolegliwości. W zależności od obrazu klinicznego mogą one obejmować m.in.:

• wymaz z gardła w kierunku zakażenia bakteryjnego;

• oznaczenie markerów stanu zapalnego, takich jak białko C-reaktywne (CRP);

• konsultację laryngologiczną z oceną gardła i krtani.

Takie postępowanie kliniczne pozwala różnicować alergiczne zapalenie gardła z infekcjami, refluksem krtaniowo-gardłowym, przewlekłym podrażnieniem błony śluzowej czy innymi schorzeniami górnych dróg oddechowych. Interpretacja wyników badań laboratoryjnych powinna zawsze uwzględniać obraz kliniczny pacjenta, ponieważ samo stwierdzenie obecności przeciwciał IgE nie jest równoznaczne z rozpoznaniem choroby alergicznej. Ostateczne rozpoznanie ustala lekarz na podstawie całościowej oceny objawów, wywiadu oraz wyników badań dodatkowych.

Alergiczne zapalenie gardła – domowe sposoby. Co naprawdę pomaga?

Domowe metody mogą stanowić uzupełnienie leczenia alergicznego zapalenia gardła, pomagając łagodzić objawy i zmniejszać podrażnienie błony śluzowej. Nie zastępują jednak terapii przyczynowej ani farmakoterapii zaleconej przez lekarza. Ich zastosowanie obejmuje przede wszystkim ograniczenie ekspozycji na alergeny, poprawę nawilżenia błon śluzowych oraz zmniejszenie nasilenia dolegliwości. Największą skuteczność osiągają jako element postępowania wspomagającego, prowadzonego równolegle z leczeniem przeciwalergicznym.

Do działań wspomagających, które mogą korzystnie wpływać na przebieg dolegliwości, należą:

• regularne płukanie nosa roztworem soli fizjologicznej lub hipertonicznej – ułatwia usuwanie alergenów z błony śluzowej nosa i zmniejsza spływanie wydzieliny po tylnej ścianie gardła;

• odpowiednie nawodnienie organizmu – sprzyja utrzymaniu prawidłowego nawilżenia błon śluzowych i zmniejsza uczucie suchości oraz drapania w gardle;

• utrzymywanie właściwej wilgotności powietrza w pomieszczeniach (40-60%) – ogranicza wysychanie błony śluzowej gardła, szczególnie w okresie sezonu grzewczego;

• unikanie ekspozycji na alergeny – zamykanie okien w okresie wysokiego stężenia pyłków, stosowanie oczyszczaczy powietrza z filtrem HEPA, częste odkurzanie oraz pranie pościeli w wysokiej temperaturze;

• ograniczenie kontaktu z czynnikami drażniącymi – takimi jak dym tytoniowy, zanieczyszczenia powietrza czy intensywne substancje zapachowe, które mogą dodatkowo podrażniać gardło;

• stosowanie pastylek lub preparatów nawilżających gardło – przynoszą krótkotrwałą ulgę, zmniejszając uczucie pieczenia i dyskomfortu.

Warto podkreślić, że domowe metody nie eliminują przyczyny alergii i nie hamują reakcji immunologicznej. Jeżeli objawy utrzymują się mimo ich stosowania, nasilają się lub znacząco pogarszają jakość życia, konieczna jest konsultacja z lekarzem w celu wdrożenia odpowiedniego leczenia przeciwalergicznego oraz potwierdzenia rozpoznania.

Pytania i odpowiedzi

1. Jak rozpoznać, że to alergiczny ból gardła?

Ból o podłożu alergicznym należy podejrzewać, gdy współwystępuje z charakterystycznymi objawami alergicznego nieżytu nosa, takimi jak wodnisty katar, kichanie, świąd nosa i oczu oraz łzawienie, przy jednoczesnym braku typowych cech ostrej infekcji. Dolegliwości wynikają najczęściej z reakcji zapalnej błony śluzowej oraz jej podrażnienia przez wydzielinę spływającą po tylnej ścianie gardła. Objawy mogą pojawiać się lub nasilać po ekspozycji na alergen, mieć charakter sezonowy lub całoroczny oraz wykazywać tendencję do nawrotów. Rozpoznanie opiera się na całościowej ocenie obrazu klinicznego, analizie związku czasowego między występowaniem objawów a ekspozycją na alergeny oraz w uzasadnionych przypadkach, wynikach diagnostyki alergologicznej.

2. Jakie badania wykonać, gdy występuje alergiczny ból gardła?

W przypadku podejrzenia alergicznego bólu gardła wykonuje się przede wszystkim diagnostykę alergologiczną obejmującą punktowe testy skórne oraz oznaczenie swoistych przeciwciał IgE w surowicy. Badania te pozwalają na identyfikację czynnika uczulającego i potwierdzenie mechanizmu nadwrażliwości IgE-zależnej. W zależności od obrazu klinicznego i wywiadu rozszerza się diagnostykę o testy molekularne (diagnostyka komponentowa), umożliwiające dokładniejsze określenie profilu uczulenia. W przypadku współistniejących objawów ze strony górnych dróg oddechowych pomocne może być również badanie laryngologiczne oraz ocena błony śluzowej nosa oraz gardła. W wybranych sytuacjach wykonuje się testy prowokacyjne, jednak stosuje się je wyłącznie w warunkach specjalistycznych. Rozpoznanie ustala się na podstawie korelacji wyników badań z obrazem klinicznym i wywiadem z pacjentem.

3. Czy należy przyjmować leki na alergiczny ból gardła?

W leczeniu alergicznego bólu gardła zaleca się stosowanie leków przeciwalergicznych, szczególnie gdy objawy są nasilone lub przewlekłe. Farmakoterapia ma na celu kontrolę reakcji zapalnej o podłożu IgE-zależnym oraz zmniejszenie nasilenia objawów miejscowych oraz ogólnych. Podstawę leczenia stanowią doustne leki przeciwhistaminowe II generacji, które hamują działanie histaminy odpowiedzialnej za świąd i podrażnienie błony śluzowej. W przypadku współistniejącego alergicznego nieżytu nosa istotną rolę odgrywają również donosowe glikokortykosteroidy, ograniczające stan zapalny i produkcję wydzieliny spływającej do gardła. Leczenie wspomagające może obejmować preparaty nawilżające oraz płukanie nosa roztworami soli fizjologicznej. W wybranych przypadkach wskazane może być zastosowanie immunoterapii alergenowej, jedynej metody leczenia przyczynowego, która może zapewniać długotrwałe zmniejszenie nasilenia objawów oraz modyfikować naturalny przebieg choroby.

Mgr Karolina Hejnar