Choroby gruczo┼éu krokowego ÔÇô przyczyny, objawy, leczenie

Redakcja Diagnostyki


Udost─Öpnij

Choroby gruczo┼éu krokowego nasilaj─ů si─Ö ┬áu m─Ö┼╝czyzn w podesz┼éym wieku. Zalicza si─Ö do nich: zapalenie ostre lub przewlek┼ée prostaty, przerost gruczo┼éu krokowego, nowotwory z┼éo┼Ťliwe. Sprawd┼║, jakie objawy pojawiaj─ů si─Ö w ich przebiegu.

Choroby prostaty leczone s─ů przez urologa. Lekarz ten ma do dyspozycji szereg metod diagnostycznych, z kt├│rych podstaw─Ö stanowi─ů badanie per rectum w po┼é─ůczeniu z badaniem USG i pomiar st─Ö┼╝enia PSA. Dowiedz si─Ö, na czym polega leczenie chor├│b prostaty i kto na dolegliwo┼Ťci ze strony prostaty jest najbardziej nara┼╝ony.

prostata - choroby, badania, leczenie

Co to jest prostata (gruczo┼é krokowy, stercz)? Jakie s─ů choroby prostaty (gruczo┼éu krokowego, stercza)?

Gruczo┼é krokowy, inaczej stercz, potocznie okre┼Ťlany jest ┼éaci┼äsk─ů nazw─ů: prostata. ┬áW tek┼Ťcie wszystkie trzy terminy b─Öd─ů stosowane wymiennie. Prostata wyst─Öpuje tylko u m─Ö┼╝czyzn i wchodzi w sk┼éad ich uk┼éadu p┼éciowego. Prostata po┼éo┼╝ona jest poni┼╝ej p─Öcherza moczowego, a jej tylna cz─Ö┼Ť─ç przylega bezpo┼Ťrednio do odbytnicy. Prostata otoczona jest torebk─ů z mi─Ö┼Ťni g┼éadkich, kt├│re kurcz─ů si─Ö w czasie ejakulacji. G┼é├│wnym zadaniem prostaty jest produkcja p┼éynu wchodz─ůcego w sk┼éad nasienia. Zastanawiasz si─Ö, jakie choroby mog─ů rozwin─ů─ç si─Ö w prostacie? Wymienia si─Ö w┼Ťr├│d nich:

  • zapalenie ostre lub przewlek┼ée prostaty (gruczo┼éu krokowego, stercza);
  • przerost prostaty (gruczo┼éu krokowego, stercza);
  • nowotwory z┼éo┼Ťliwe prostaty (gruczo┼éu krokowego, stercza).

Rak prostaty (gruczo┼éu krokowego, stercza) ÔÇô najwa┼╝niejsze informacje

Rak stercza jest jednym z cz─Ö┼Ťciej rozpoznawanych nowotwor├│w z┼éo┼Ťliwych u m─Ö┼╝czyzn, ust─Öpuje jedynie rakowi p┼éuca. Zapadalno┼Ť─ç na niego ro┼Ťnie z wiekiem. Wi─Ökszo┼Ť─ç zachorowa┼ä, bo a┼╝ 70%, stwierdza si─Ö w krajach wysoko rozwini─Ötych. W zdecydowanej wi─Ökszo┼Ťci przypadk├│w (90ÔÇô95%) rozpoznaje si─Ö gruczolakoraka zrazikowego. Zmiana z┼éo┼Ťliwa z regu┼éy umiejscawia si─Ö w cz─Ö┼Ťci tylnej i tylno-bocznej gruczo┼éu krokowego.

Rak prostaty (gruczo┼éu krokowego, stercza) ┬áÔÇô objawy choroby

Rak stercza rozwija si─Ö powoli. Rak bezobjawowy mo┼╝e rozwija─ç si─Ö nawet kilkana┼Ťcie lat. Nowotworowi towarzysz─ů najcz─Ö┼Ťciej takie objawy, jak: cz─Öste oddawanie moczu, trudno┼Ťci w rozpocz─Öciu oddawania moczu, wra┼╝enie niepe┼énego opr├│┼╝nienia p─Öcherza, s┼éaby lub przerywany strumie┼ä moczu. Wraz z zaawansowaniem choroby pojawi─ç si─Ö mog─ů dodatkowo: krwiomocz, nietrzymanie moczu, obecno┼Ť─ç krwi w spermie, zaburzenia wzwodu, uczucie pieczenia podczas oddawania moczu, b├│l w okolicy l─Öd┼║wiowej, krocza i w podbrzuszu.

Czynniki ryzyka

Czynniki ryzyka zachorowania na z┼éo┼Ťliwy nowotw├│r stercza (prostaty) ┬áto przede wszystkim:

  • obci─ů┼╝ony wywiad rodzinny w kierunku raka prostaty;
  • niezdrowy spos├│b od┼╝ywiania ÔÇô dieta bogata w nasycone kwasy t┼éuszczowe i cholesterol, a uboga w witaminy i sk┼éadniki mineralne;
  • nadmierna masa cia┼éa;
  • rasa ÔÇô choroba cz─Ö┼Ťciej rozwija si─Ö w┼Ťr├│d m─Ö┼╝czyzn rasy czarnej, a najrzadziej obserwuje si─Ö j─ů u przedstawicieli rasy ┼╝├│┼étej;
  • wstrzemi─Ö┼║liwo┼Ť─ç p┼éciowa;
  • siedz─ůcy tryb ┼╝ycia;
  • ekspozycja zawodowa na niekt├│re czynniki chemiczne (np. na kadm, arsen, zwi─ůzki chromu, o┼é├│w);
  • choroby przenoszone drog─ů p┼éciow─ů;
  • cz─Öste zapalenia dr├│g moczowych.

Diagnostyka

Rozpoznanie raka prostaty opiera si─Ö przede wszystkim na wywiadzie lekarskim, badaniu per rectum (badaniu palpacyjnym przez odbytnic─Ö), badaniu USG oraz oznaczeniu poziomu swoistego antygenu sterczowego (PSA) we krwi. Pami─Ötaj, ┼╝e podwy┼╝szone warto┼Ťci PSA nie stanowi─ů od razu o raku prostaty. Mog─ů by─ç obecne r├│wnie┼╝ w przypadku ┼éagodnego rozrostu i zapalenia gruczo┼éu. PSA wytwarzane jest przez zdrowe i nowotworowo zmienione kom├│rki. Orientacyjne normy poziomu PSA dla poszczeg├│lnych grup wiekowych przedstawiaj─ů si─Ö nast─Öpuj─ůco: 40ÔÇô49 lat: poni┼╝ej 2,5 ng/ml, 50ÔÇô59 lat: poni┼╝ej 3,5 ng/ml, 60ÔÇô69 lat: 4,5 ng/ml, 70ÔÇô79 lat: poni┼╝ej 6,5 ng/ml [1]. W rozpoznawaniu, ale i w ocenie zaawansowania i nawrotu korzysta si─Ö z ultrasonografii przezodbytniczej (TRUS). W razie problem├│w z rozpoznaniem lekarz zaleci─ç mo┼╝e dodatkowe badania, np. rezonans magnetyczny, tomografi─Ö komputerow─ů, scyntygrafi─Ö. Ostateczne rozpoznanie zapewnia biopsja gruczo┼éu krokowego i badanie histopatologiczne pobranego materia┼éu.

Zobacz r├│wnie┼╝: Badanie prostaty ÔÇô na czym polega?

Leczenie

Leczenie raka prostaty zależy głównie od stopnia zaawansowania choroby. Przykładowo:

  • w postaciach ma┼éo zaawansowanych stosuje si─Ö: aktywny nadz├│r (oczekiwana d┼éugo┼Ť─ç prze┼╝ycia > 10 lat), baczn─ů obserwacj─Ö (oczekiwana d┼éugo┼Ť─ç prze┼╝ycia > 10 lat), leczenie chirurgiczne, radioterapi─Ö;
  • w postaciach ┼Ťredniego ryzyka: baczn─ů obserwacj─Ö (leczenie paliatywne), leczenie chirurgiczne, radioterapi─Ö, farmakoterapi─Ö hormonaln─ů;
  • w postaciach wysokiego ryzyka: baczn─ů obserwacj─Ö (leczenie paliatywne), leczenie chirurgiczne, radioterapi─Ö, farmakoterapi─Ö hormonaln─ů, chemioterapi─Ö.

Przerost prostaty (gruczołu krokowego, stercza)

┼üagodny rozrost gruczo┼éu krokowego ┬áwyst─Öpuje u ponad po┼éowy m─Ö┼╝czyzn powy┼╝ej 60 lat. Cz─Östo┼Ť─ç choroby ro┼Ťnie z wiekiem. Do powstania tego zaburzenia dochodzi na skutek rozrostu kom├│rek gruczo┼éowych i pod┼Ťcieliska stercza. W spos├│b szczeg├│lny na ┼éagodny rozrost gruczo┼éu krokowego nara┼╝eni s─ů m─Ö┼╝czy┼║ni z nadci┼Ťnieniem t─Ötniczym, nadwag─ů i podwy┼╝szonym poziomem cholesterolu.

Choroby prostaty ÔÇô objawy przerostu

Objawy tej choroby prostaty to: cz─Östomocz, b├│l w trakcie mikcji, nykturia (oddawanie moczu w nocy), niemo┼╝no┼Ť─ç powstrzymania mikcji, gwa┼étowne parcia na mocz, trudno┼Ť─ç w rozpocz─Öciu mikcji, wyd┼éu┼╝ony czas mikcji, zw─Ö┼╝ony strumie┼ä moczu, wykapywanie moczu po zako┼äczeniu mikcji, os┼éabienie strumienia moczu lub przerwany wyciek moczu, a w ci─Ö┼╝kich przypadkach zatrzymanie moczu. Objawy ┼éagodnego rozrostu gruczo┼éu krokowego s─ů spowodowane przede wszystkim zw─Ö┼╝eniem cewki moczowej i upo┼Ťledzeniem funkcji p─Öcherza moczowego.

Rozpoznanie schorzenia prostaty

W rozpoznawaniu tego schorzenia prostaty stosuje si─Ö: wywiad lekarski, badanie per rectum, USG przezbrzuszne (ocen─Ö wielko┼Ťci i stopnia zalegania moczu), USG przezodbytnicze (ocen─Ö struktury i wielko┼Ťci stercza), uroflowmetri─Ö (badanie strumienia moczu), badanie poziomu PSA.

┼üagodny przerost prostaty ÔÇô leczenie

M─Ö┼╝czyznom, u kt├│rych wykryty zosta┼é ┼éagodny przerost, ale bez objaw├│w, zaleca si─Ö tzw. wyczekuj─ůc─ů baczn─ů obserwacj─Ö. Leczenie ┼éagodnego przerostu stercza z objawami opiera si─Ö przede wszystkim na farmakoterapii. Stosuje si─Ö leki blokuj─ůce receptor ╬▒-1-adrenergiczny (doksazosyn─Ö, tamsulozyn─Ö, alfuzosyn─Ö, terazosyn─Ö), kt├│re dzia┼éaj─ů rozlu┼║niaj─ůco na mi─Ö┼Ťnie g┼éadkie gruczo┼éu krokowego i p─Öcherza moczowego, u┼éatwiaj─ůc oddawanie moczu.

Si─Öga si─Ö po leki hormonalne blokuj─ůce 5-╬▒-reduktaz─Ö (finasteryd, dutasteryd), pomocniczo po leki ro┼Ťlinne (wyci─ůg z kory ┼Ťliwy afryka┼äskiej, ekstrakt z owoc├│w palmy saba┼éowej, wyci─ůg z pokrzywy zwyczajnej). W ci─Ö┼╝szych przypadkach podejmowane jest leczenie operacyjne.

Zapalenie ostre lub przewlekłe prostaty

Zapalenie gruczo┼éu krokowego to jedna z cz─Ö┼Ťciej wyst─Öpuj─ůcych chor├│b zapalnych u m┼éodych m─Ö┼╝czyzn. Wyr├│┼╝nia si─Ö:

  • ostre zapalenie gruczo┼éu krokowego ÔÇô dotyczy 20ÔÇô25 na 100 tysi─Öcy m─Ö┼╝czyzn;
  • przewlek┼ée ÔÇô szacuje si─Ö, ┼╝e dotyczy 35ÔÇô50% m─Ö┼╝czyzn, stwierdza si─Ö je, kiedy objawy utrzymuj─ů si─Ö d┼éu┼╝ej ni┼╝ 3 miesi─ůce. W przypadku przewlek┼éego niebakteryjnego zapalenia stercza m├│wi si─Ö o zespole przewlek┼éego b├│lu miednicy mniejszej.

Zapalna choroba prostaty ÔÇô przyczyny

Za powstanie ostrego stanu zapalnego prostaty odpowiadaj─ů najcz─Ö┼Ťciej bakterie. Zazwyczaj s─ů to organizmy pochodz─ůce z naturalnej flory jelita grubego, w tym g┼é├│wnie Escherichia coli. W niekt├│rych przypadkach nie udaje si─Ö okre┼Ťli─ç patogenu odpowiedzialnego za zapalenie.

W┼Ťr├│d czynnik├│w sprzyjaj─ůcych rozwojowi przewlek┼éej postaci choroby znajduj─ů si─Ö: nadmierny stres, ┼éagodny rozrost gruczo┼éu krokowego, zw─Ö┼╝enie cewki moczowej, cystoskopia, problemy psychiczne i emocjonalne, zaburzenia hormonalne czy autoimmunologiczne.

Objawy zapalenia prostaty

Objawy ostrego zapalenia prostaty to: podwy┼╝szona temperatura cia┼éa, b├│l mi─Ö┼Ťni, og├│lne z┼ée samopoczucie, b├│l w okolicy krocza, odbytu, odcinka l─Öd┼║wiowego kr─Ögos┼éupa, zwi─Ökszone parcie, os┼éabienie strumienia moczu, cz─Öste i bolesne oddawanie moczu, tkliwo┼Ť─ç prostaty w badaniu per rectum. Objawy pojawiaj─ů si─Ö nagle i szybko si─Ö nasilaj─ů.

Przewlek┼ée zapalenie prostaty o pod┼éo┼╝u bakteryjnym zazwyczaj przebiega bez objaw├│w og├│lnych, a dolegliwo┼Ťci miejscowe s─ů podobne jak w postaci ostrej zapalania, ale maj─ů nawrotowy charakter ÔÇô remisje i zaostrzenia. W zespole przewlek┼éego zapalenia stercza obserwuje si─Ö: silny b├│l w okolicy odbytu, krocza, dolnego odcinka kr─Ögos┼éupa, pieczenie i b├│l podczas mikcji, dyskomfort podczas wytrysku, uczucie nieca┼ékowitego opr├│┼╝nienia p─Öcherza, uczucie zm─Öczenia.

Zapalenie stercza ÔÇô rozpoznanie

Po przeprowadzeniu wywiadu lekarz zleca og├│lne badanie moczu i posiew moczu. W przypadku wynik├│w dodatnich przeprowadza si─Ö USG, aby wykluczy─ç nieprawid┼éowo┼Ťci w uk┼éadzie moczowym, a w razie potrzeby si─Öga si─Ö po dodatkowe obrazowanie (np. tomografi─Ö komputerow─ů), badanie endoskopowe (np. cystoskopi─Ö) lub czynno┼Ťciowe (np. uroflowmetri─Ö). Przy ujemnych wynikach badania moczu i braku nieprawid┼éowo┼Ťci w uk┼éadzie moczowo-p┼éciowym w badaniu per rectum pobiera si─Ö wydzielin─Ö gruczo┼éu krokowego i dokonuje w niej oznaczenia st─Ö┼╝enia PSA z krwi.

Zapalenie stercza ÔÇô leczenie

W leczeniu zapalenia stercza stosuje si─Ö antybiotyki, leki przeciwzapalne i przeciwb├│lowe czy preparaty rozkurczaj─ůce mi─Ö┼Ťnie g┼éadkie, poprawiaj─ůce odp┼éyw moczu z p─Öcherza, zmniejszaj─ůce wielko┼Ť─ç gruczo┼éu krokowego. Konieczna jest odpowiednia dieta ÔÇô unikanie alkoholu, ostrych potraw, odpowiednie nawodnienie, ┬ádba┼éo┼Ť─ç o higien─Ö intymn─ů. Wskazane s─ů: masa┼╝ stercza, unikanie zachowa┼ä mog─ůcych prowadzi─ç do mechanicznego dra┼╝nienia stercza (np. jazda na rowerze) , regularne ejakulacje. W przypadkach nasilonych dolegliwo┼Ťci, gdy inne sposoby leczenia by┼éy nieskuteczne, wykonuje si─Ö resekcj─Ö gruczo┼éu krokowego.

A: dr n. o zdr. Olga D─ůbska

Weryfikacja merytoryczna: lek. Agnieszka ┼╗─Ödzian

Bibliografia

  1. V.T. DeVita, T.S. Lawrence, S.A. Rosenberg, DeVita, Hellman, and RosenbergÔÇÖs Cancer Principles & Practice of Oncology, Wolters Kluwer Health, Filadelfia, Pensylwania, Stany Zjednoczone 2015.
  2. Badanie prostaty ÔÇô na czym polega? Online: https://diag.pl/pacjent/artykuly/badanie-prostaty-na-czym-polega/ [dost─Öp: 14.04.2022].
  3. P. Moszczynski, Choroby uk┼éadu moczowo-p┼éciowego. Cz. III. Schorzenia prostaty, ÔÇ×Wiadomo┼Ťci ZielarskieÔÇŁ 200, t. 42, nr 10, s. 1ÔÇô3.
  4. R. Szcz─Öch, K. Narkiewicz, ┼üagodny rozrost prostaty, ÔÇ×Choroby Serca i Naczy┼äÔÇŁ 2009, t. 6, nr 1, 47ÔÇô48.
  5. Z. Urbanowicz, Mała encyklopedia anatomii człowieka, Wydawnictwo Czelej, Lublin 2003.