12 maja 2022 - Przeczytasz w 6 min

Choroby gruczołu krokowego – przyczyny, objawy, leczenie

Choroby gruczołu krokowego nasilają się  u mężczyzn w podeszłym wieku. Zalicza się do nich: zapalenie ostre lub przewlekłe prostaty, przerost gruczołu krokowego, nowotwory złośliwe. Sprawdź, jakie objawy pojawiają się w ich przebiegu.

Choroby prostaty leczone są przez urologa. Lekarz ten ma do dyspozycji szereg metod diagnostycznych, z których podstawę stanowią badanie per rectum w połączeniu z badaniem USG i pomiar stężenia PSA. Dowiedz się, na czym polega leczenie chorób prostaty i kto na dolegliwości ze strony prostaty jest najbardziej narażony.

prostata - choroby, badania, leczenie

Co to jest prostata (gruczoł krokowy, stercz)? Jakie są choroby prostaty (gruczołu krokowego, stercza)?

Gruczoł krokowy, inaczej stercz, potocznie określany jest łacińską nazwą: prostata.  W tekście wszystkie trzy terminy będą stosowane wymiennie. Prostata występuje tylko u mężczyzn i wchodzi w skład ich układu płciowego. Prostata położona jest poniżej pęcherza moczowego, a jej tylna część przylega bezpośrednio do odbytnicy. Prostata otoczona jest torebką z mięśni gładkich, które kurczą się w czasie ejakulacji. Głównym zadaniem prostaty jest produkcja płynu wchodzącego w skład nasienia. Zastanawiasz się, jakie choroby mogą rozwinąć się w prostacie? Wymienia się wśród nich:

  • zapalenie ostre lub przewlekłe prostaty (gruczołu krokowego, stercza);
  • przerost prostaty (gruczołu krokowego, stercza);
  • nowotwory złośliwe prostaty (gruczołu krokowego, stercza).

Rak prostaty (gruczołu krokowego, stercza) – najważniejsze informacje

Rak stercza jest jednym z częściej rozpoznawanych nowotworów złośliwych u mężczyzn, ustępuje jedynie rakowi płuca. Zapadalność na niego rośnie z wiekiem. Większość zachorowań, bo aż 70%, stwierdza się w krajach wysoko rozwiniętych. W zdecydowanej większości przypadków (90–95%) rozpoznaje się gruczolakoraka zrazikowego. Zmiana złośliwa z reguły umiejscawia się w części tylnej i tylno-bocznej gruczołu krokowego.

Rak prostaty (gruczołu krokowego, stercza)  – objawy choroby

Rak stercza rozwija się powoli. Rak bezobjawowy może rozwijać się nawet kilkanaście lat. Nowotworowi towarzyszą najczęściej takie objawy, jak: częste oddawanie moczu, trudności w rozpoczęciu oddawania moczu, wrażenie niepełnego opróżnienia pęcherza, słaby lub przerywany strumień moczu. Wraz z zaawansowaniem choroby pojawić się mogą dodatkowo: krwiomocz, nietrzymanie moczu, obecność krwi w spermie, zaburzenia wzwodu, uczucie pieczenia podczas oddawania moczu, ból w okolicy lędźwiowej, krocza i w podbrzuszu.

Czynniki ryzyka

Czynniki ryzyka zachorowania na złośliwy nowotwór stercza (prostaty)  to przede wszystkim:

  • obciążony wywiad rodzinny w kierunku raka prostaty;
  • niezdrowy sposób odżywiania – dieta bogata w nasycone kwasy tłuszczowe i cholesterol, a uboga w witaminy i składniki mineralne;
  • nadmierna masa ciała;
  • rasa – choroba częściej rozwija się wśród mężczyzn rasy czarnej, a najrzadziej obserwuje się ją u przedstawicieli rasy żółtej;
  • wstrzemięźliwość płciowa;
  • siedzący tryb życia;
  • ekspozycja zawodowa na niektóre czynniki chemiczne (np. na kadm, arsen, związki chromu, ołów);
  • choroby przenoszone drogą płciową;
  • częste zapalenia dróg moczowych.

Diagnostyka

Rozpoznanie raka prostaty opiera się przede wszystkim na wywiadzie lekarskim, badaniu per rectum (badaniu palpacyjnym przez odbytnicę), badaniu USG oraz oznaczeniu poziomu swoistego antygenu sterczowego (PSA) we krwi. Pamiętaj, że podwyższone wartości PSA nie stanowią od razu o raku prostaty. Mogą być obecne również w przypadku łagodnego rozrostu i zapalenia gruczołu. PSA wytwarzane jest przez zdrowe i nowotworowo zmienione komórki. Orientacyjne normy poziomu PSA dla poszczególnych grup wiekowych przedstawiają się następująco: 40–49 lat: poniżej 2,5 ng/ml, 50–59 lat: poniżej 3,5 ng/ml, 60–69 lat: 4,5 ng/ml, 70–79 lat: poniżej 6,5 ng/ml [1]. W rozpoznawaniu, ale i w ocenie zaawansowania i nawrotu korzysta się z ultrasonografii przezodbytniczej (TRUS). W razie problemów z rozpoznaniem lekarz zalecić może dodatkowe badania, np. rezonans magnetyczny, tomografię komputerową, scyntygrafię. Ostateczne rozpoznanie zapewnia biopsja gruczołu krokowego i badanie histopatologiczne pobranego materiału.

Zobacz również: Badanie prostaty – na czym polega?

Leczenie

Leczenie raka prostaty zależy głównie od stopnia zaawansowania choroby. Przykładowo:

  • w postaciach mało zaawansowanych stosuje się: aktywny nadzór (oczekiwana długość przeżycia > 10 lat), baczną obserwację (oczekiwana długość przeżycia > 10 lat), leczenie chirurgiczne, radioterapię;
  • w postaciach średniego ryzyka: baczną obserwację (leczenie paliatywne), leczenie chirurgiczne, radioterapię, farmakoterapię hormonalną;
  • w postaciach wysokiego ryzyka: baczną obserwację (leczenie paliatywne), leczenie chirurgiczne, radioterapię, farmakoterapię hormonalną, chemioterapię.

Przerost prostaty (gruczołu krokowego, stercza)

Łagodny rozrost gruczołu krokowego  występuje u ponad połowy mężczyzn powyżej 60 lat. Częstość choroby rośnie z wiekiem. Do powstania tego zaburzenia dochodzi na skutek rozrostu komórek gruczołowych i podścieliska stercza. W sposób szczególny na łagodny rozrost gruczołu krokowego narażeni są mężczyźni z nadciśnieniem tętniczym, nadwagą i podwyższonym poziomem cholesterolu.

Choroby prostaty – objawy przerostu

Objawy tej choroby prostaty to: częstomocz, ból w trakcie mikcji, nykturia (oddawanie moczu w nocy), niemożność powstrzymania mikcji, gwałtowne parcia na mocz, trudność w rozpoczęciu mikcji, wydłużony czas mikcji, zwężony strumień moczu, wykapywanie moczu po zakończeniu mikcji, osłabienie strumienia moczu lub przerwany wyciek moczu, a w ciężkich przypadkach zatrzymanie moczu. Objawy łagodnego rozrostu gruczołu krokowego są spowodowane przede wszystkim zwężeniem cewki moczowej i upośledzeniem funkcji pęcherza moczowego.

Rozpoznanie schorzenia prostaty

W rozpoznawaniu tego schorzenia prostaty stosuje się: wywiad lekarski, badanie per rectum, USG przezbrzuszne (ocenę wielkości i stopnia zalegania moczu), USG przezodbytnicze (ocenę struktury i wielkości stercza), uroflowmetrię (badanie strumienia moczu), badanie poziomu PSA.

Łagodny przerost prostaty – leczenie

Mężczyznom, u których wykryty został łagodny przerost, ale bez objawów, zaleca się tzw. wyczekującą baczną obserwację. Leczenie łagodnego przerostu stercza z objawami opiera się przede wszystkim na farmakoterapii. Stosuje się leki blokujące receptor α-1-adrenergiczny (doksazosynę, tamsulozynę, alfuzosynę, terazosynę), które działają rozluźniająco na mięśnie gładkie gruczołu krokowego i pęcherza moczowego, ułatwiając oddawanie moczu.

Sięga się po leki hormonalne blokujące 5-α-reduktazę (finasteryd, dutasteryd), pomocniczo po leki roślinne (wyciąg z kory śliwy afrykańskiej, ekstrakt z owoców palmy sabałowej, wyciąg z pokrzywy zwyczajnej). W cięższych przypadkach podejmowane jest leczenie operacyjne.

Zapalenie ostre lub przewlekłe prostaty

Zapalenie gruczołu krokowego to jedna z częściej występujących chorób zapalnych u młodych mężczyzn. Wyróżnia się:

  • ostre zapalenie gruczołu krokowego – dotyczy 20–25 na 100 tysięcy mężczyzn;
  • przewlekłe – szacuje się, że dotyczy 35–50% mężczyzn, stwierdza się je, kiedy objawy utrzymują się dłużej niż 3 miesiące. W przypadku przewlekłego niebakteryjnego zapalenia stercza mówi się o zespole przewlekłego bólu miednicy mniejszej.

Zapalna choroba prostaty – przyczyny

Za powstanie ostrego stanu zapalnego prostaty odpowiadają najczęściej bakterie. Zazwyczaj są to organizmy pochodzące z naturalnej flory jelita grubego, w tym głównie Escherichia coli. W niektórych przypadkach nie udaje się określić patogenu odpowiedzialnego za zapalenie.

Wśród czynników sprzyjających rozwojowi przewlekłej postaci choroby znajdują się: nadmierny stres, łagodny rozrost gruczołu krokowego, zwężenie cewki moczowej, cystoskopia, problemy psychiczne i emocjonalne, zaburzenia hormonalne czy autoimmunologiczne.

Objawy zapalenia prostaty

Objawy ostrego zapalenia prostaty to: podwyższona temperatura ciała, ból mięśni, ogólne złe samopoczucie, ból w okolicy krocza, odbytu, odcinka lędźwiowego kręgosłupa, zwiększone parcie, osłabienie strumienia moczu, częste i bolesne oddawanie moczu, tkliwość prostaty w badaniu per rectum. Objawy pojawiają się nagle i szybko się nasilają.

Przewlekłe zapalenie prostaty o podłożu bakteryjnym zazwyczaj przebiega bez objawów ogólnych, a dolegliwości miejscowe są podobne jak w postaci ostrej zapalania, ale mają nawrotowy charakter – remisje i zaostrzenia. W zespole przewlekłego zapalenia stercza obserwuje się: silny ból w okolicy odbytu, krocza, dolnego odcinka kręgosłupa, pieczenie i ból podczas mikcji, dyskomfort podczas wytrysku, uczucie niecałkowitego opróżnienia pęcherza, uczucie zmęczenia.

Zapalenie stercza – rozpoznanie

Po przeprowadzeniu wywiadu lekarz zleca ogólne badanie moczu i posiew moczu. W przypadku wyników dodatnich przeprowadza się USG, aby wykluczyć nieprawidłowości w układzie moczowym, a w razie potrzeby sięga się po dodatkowe obrazowanie (np. tomografię komputerową), badanie endoskopowe (np. cystoskopię) lub czynnościowe (np. uroflowmetrię). Przy ujemnych wynikach badania moczu i braku nieprawidłowości w układzie moczowo-płciowym w badaniu per rectum pobiera się wydzielinę gruczołu krokowego i dokonuje w niej oznaczenia stężenia PSA z krwi.

Zapalenie stercza – leczenie

W leczeniu zapalenia stercza stosuje się antybiotyki, leki przeciwzapalne i przeciwbólowe czy preparaty rozkurczające mięśnie gładkie, poprawiające odpływ moczu z pęcherza, zmniejszające wielkość gruczołu krokowego. Konieczna jest odpowiednia dieta – unikanie alkoholu, ostrych potraw, odpowiednie nawodnienie,  dbałość o higienę intymną. Wskazane są: masaż stercza, unikanie zachowań mogących prowadzić do mechanicznego drażnienia stercza (np. jazda na rowerze) , regularne ejakulacje. W przypadkach nasilonych dolegliwości, gdy inne sposoby leczenia były nieskuteczne, wykonuje się resekcję gruczołu krokowego.

A: dr n. o zdr. Olga Dąbska

Weryfikacja merytoryczna: lek. Agnieszka Żędzian

Bibliografia

  1. V.T. DeVita, T.S. Lawrence, S.A. Rosenberg, DeVita, Hellman, and Rosenberg’s Cancer Principles & Practice of Oncology, Wolters Kluwer Health, Filadelfia, Pensylwania, Stany Zjednoczone 2015.
  2. Badanie prostaty – na czym polega? Online: https://diag.pl/pacjent/artykuly/badanie-prostaty-na-czym-polega/ [dostęp: 14.04.2022].
  3. P. Moszczynski, Choroby układu moczowo-płciowego. Cz. III. Schorzenia prostaty, „Wiadomości Zielarskie” 200, t. 42, nr 10, s. 1–3.
  4. R. Szczęch, K. Narkiewicz, Łagodny rozrost prostaty, „Choroby Serca i Naczyń” 2009, t. 6, nr 1, 47–48.
  5. Z. Urbanowicz, Mała encyklopedia anatomii człowieka, Wydawnictwo Czelej, Lublin 2003.

Podobne artykuły

04 stycznia 2021

Badanie prostaty – na czym polega?

Choroby prostaty mogą objawiać się osłabieniem strumienia moczu, częstomoczem i nykturią (czyli oddawaniem moczu w nocy więcej niż 1 raz), gwałtownym parciem na mocz czy uczuciem niepełnego opróżnienia pęcherza po zakończeniu mikcji. Czasem pojawia się także krew w moczu lub dolegliwości bólowe okolic krocza. Nie lekceważ takich objawów i koniecznie udaj się do urologa, aby zdiagnozować przyczynę problemów i móc je skutecznie leczyć. Czym jest prostata? Prostata czyli inaczej gruczoł krokowy lub stercz to narząd wchodzący w skład męskiego układu płciowego. Leży poniżej dna pęcherza moczowego, do przodu od odbytnicy i do tyłu od spojenia łonowego. Prostata kształtem i wymiarami przypomina kasztana. Przechodzą przez nią przewody wytryskowe oraz cewka moczowa. Prostata produkuje specjalną wydzielinę, będącą składnikiem nasienia. Choroby prostaty – objawy Do podstawowych chorób prostaty należą łagodny rozrost stercza, zapalenie prostaty oraz rak prostaty. Choroby prostaty – przyczyny i objawy: Łagodny rozrost stercza U mężczyzn po ukończeniu 40 roku życia gruczoł krokowy ulega stopniowemu rozrostowi. Dynamika procesu jest różna, ale u większości mężczyzn w wieku podeszłym można stwierdzić powiększenie prostaty. Powiększający się stercz prowadzi do zwężenia światła przechodzącej przez niego cewki moczowej. Skutkiem jest utrudnione oddawanie moczu i przerost wypieracza pęcherza, co może manifestować się: słabym strumieniem moczu (a nawet oddawaniem moczu kroplami), trudnościami z rozpoczęciem mikcji, dolegliwościami bólowymi, częstszym oddawaniem moczu czy parciem naglącym. Przerost prostaty, prowadząc do zalegania moczu w pęcherzu, z biegiem czasu może prowadzić do częstych infekcji układu moczowego, nietrzymania moczu z przepełnienia, a nawet całkowitego zatrzymania moczu. Zapalenie prostaty Ostre zapalenie stercza spowodowane jest infekcją bakteryjną i zazwyczaj stanowi powikłanie zakażenia układu moczowego. Objawy choroby pojawiają się dość nagle i obejmują gorączkę, dreszcze, złe samopoczucie, ból w okolicy krocza, bolesne oddawanie moczu z uczuciem pieczenia i zmętnienie moczu. Mogą temu towarzyszyć objawy zakażenia układu moczowego, a także objawy powiększenia i obrzęku gruczołu krokowego (np. zatrzymanie moczu). Przewlekłe zapalenie prostaty najczęściej nie jest związane z zakażeniem bakteryjnym. Podstawowym objawem jest ból okolicy krocza, ale mogą pojawić się także inne symptomy (np. uczucie niecałkowitego opróżnienia pęcherza czy ból lub pieczenie podczas mikcji). Rak prostaty Rak gruczołu krokowego to jeden z najczęstszych nowotworów złośliwych rozpoznawanych u mężczyzn. Ryzyko choroby rośnie wraz z wiekiem i jest większe, gdy w rodzinie pojawił się już ten nowotwór. Na początku nie daje zwykle żadnych objawów lub przypominają one dolegliwości obecne w łagodnym rozroście stercza. Czasem mogą pojawić się bóle podbrzusza, krwinkomocz lub krwiomocz, a w zaawansowanym stadium nowotworu dołączyć symptomy związane z obecnością przerzutów nowotworowych (np. bóle kostne kręgosłupa lędźwiowego). Badanie prostaty – na czym polega? Jeśli zaobserwujesz u siebie objawy choroby prostaty, koniecznie udaj się do lekarza – urologa i poinformuj go o swoich obawach. Badanie prostaty przeprowadza się palcem wprowadzonym do odbytnicy (badanie palpacyjne per rectum). Urolog palpacyjnie ocenia wielkość gruczołu, jego konsystencję i kształt. W przypadku zapalenia prostaty, badanie może sprawić ból. Na ogół, równolegle z badaniem palpacyjnym, urolog wykonuje badanie ultrasonograficzne (USG) prostaty i jamy brzusznej. Lekarz może zalecić wykonanie badań laboratoryjnych, takich jak: badanie ogólne moczu, posiew moczu, badanie wydzieliny gruczołu krokowego czy pomiar stężenia we krwi PSA (ang. Prostate Specific Antigen) – swoistego antygenu sterczowego (podstawowe badanie prostaty z krwi). W razie potrzeby urolog skieruje Cię na dalsze badania, np. TK miednicy i jamy brzusznej, rezonans magnetyczny, badania czynnościowe czy cystoskopię, niekiedy zachodzi potrzeba wykonania biopsji gruczołu krokowego. Wszystkie badania laboratoryjne możesz wykonać w DIAGNOSTYCE, podobnie jak badanie Select MDx – płynną biopsję prostaty, czyli zaawansowane technologicznie, nieinwazyjne badanie genetyczne z próbki moczu przydatne w rozpoznawaniu nowotworu złośliwego prostaty. W ofercie DIAGNOSTYKI znajdziesz także badanie 4K, czyli test z krwi, który w oparciu o specjalne algorytmy, przewiduje ryzyko inwazyjnego raka prostaty, nawet z 20-letnim wyprzedzeniem. Chora prostata – leczenie Łagodny rozrost stercza wymaga wprowadzenia zmian stylu życia, zastosowania farmakoterapii lub rzadziej postępowania chirurgicznego. Bakteryjne zapalenie stercza leczy się antybiotykoterapią. Przydatne mogą okazać się leki przeciwbólowe, przeciwzapalne i przeciwgorączkowe. Sposób leczenia raka gruczołu krokowego zależy od wielu zmiennych np. stopnia zaawansowania nowotworu czy wieku pacjenta. Możliwe metody obejmują m.in. leczenie operacyjne, zastosowanie radioterapii, terapii hormonalnej czy rzadziej chemioterapii. U niektórych pacjentów, którzy spełniają określone kryteria, prowadzi się jedynie ścisłą obserwację i wprowadza leczenie, gdy choroba postępuje. Jeśli zaobserwujesz u siebie niepokojące objawy – nie bagatelizuj ich i koniecznie udaj się do lekarza. Pamiętaj, że w okolicy 50 roku życia warto odwiedzić urologa nawet bez wyraźnych symptomów. Jak mówi dr n.med. Marek Filipek „profilaktykę w kierunku raka prostaty powinniśmy zacząć po 40. roku życia (…), a bezwzględnie na badania powinien zgłosić się mężczyzna, jeśli w jego rodzinie ten rodzaj raka wystąpił”. Bibliografia: „Łagodny rozrost stercza” – R. Drabczyk „Ostre zapalenie gruczołu krokowego (prostaty)” – R. Drabczyk„Przewlekłe zapalenie gruczołu krokowego (prostaty)” – R. Drabczyk„Rak prostaty” – W. Wysockihttps://facet.onet.pl/dr-filipek-rak-prostaty-rosnie-skrycie-nie-daje-zadnych-objawow/

22 czerwca 2021

Czy można przewidzieć ryzyko zachorowania na raka prostaty?

Choroby gruczołu krokowego należą do coraz częściej diagnozowanych schorzeń. Szacuje się, że nawet co drugi mężczyzna po 50 r.ż. może doświadczać problemów z prostatą. Objawy towarzyszące łagodnemu rozrostowi gruczołu krokowego, są niestety bardzo podobne do objawów wskazujących na nowotwór prostaty, dlatego tak ważne jest, aby wszyscy mężczyźni po 40 r.ż. wykonywali regularne badania profilaktyczne, umożliwiające wczesne wykrycie zmian nowotworowych, na etapie, na którym choroba jest jeszcze całkowicie wyleczalna. Czy każdy mężczyzna jest narażony na zachorowanie na raka prostaty? Czy istnieje sposób, aby tego uniknąć? Rak prostaty jest jednym z najczęściej występujących nowotworów złośliwych u polskich mężczyzn. Co roku diagnozuje się ok. 16 tys. nowych przypadków zachorowań, jak również od 5 do 6 tys. zgonów z powodu tej choroby. Według danych opublikowanych w 2004 roku przez Zakład Epidemiologii i Prewencji Nowotworów Centrum Onkologii w Warszawie, rak stercza jest drugim pod względem częstości występowania nowotworem złośliwym u mężczyzn oraz trzecią przyczyną zgonów z powodu nowotworów złośliwych. Najważniejszym czynnikiem zwiększającym ryzyko zachorowania jest wiek powyżej 60 r.ż. i towarzyszące mu zmiany hormonalne oraz upośledzenie procesów naprawy uszkodzonych komórek. U mężczyzn poniżej 40 r.ż. złośliwy rak prostaty stwierdzany jest niezwykle rzadko, kiedy jednak jest rozpoznawany przebiega zazwyczaj bardziej złośliwie i wymaga agresywnego leczenia. Skłonności do zachorowania na raka prostaty mogą być także warunkowane przez czynniki genetyczne – w przypadku rodzinnego występowania tej choroby należy częściej wykonywać badania profilaktyczne, ponieważ ryzyko choroby wzrasta, gdy ktoś w rodzinie chorował na złośliwy nowotwór prostaty. Choć brak jest jeszcze jednoznacznych dowodów na udział czynników dietetycznych i środowiskowych w rozwoju raka prostaty, warto pamiętać, że zbilansowana, bogata w antyoksydanty dieta oraz odpowiednia dawka aktywności fizycznej wpływają na obniżenie ryzyka zachorowania na wszystkie typy nowotworów i są najskuteczniejszymi narzędziami chroniącymi przed rozwojem chorób cywilizacyjnych. Jakie badania profilaktyczne warto wykonywać, aby zmniejszyć ryzyko lub wcześnie wykryć złośliwy nowotwór prostaty? Standardowymi badaniami, zalecanymi w profilaktyce raka gruczołu krokowego jest fizykalne badanie per rectum oraz oznaczenie poziomu antygenu sterczowego (PSA) we krwi pacjenta. Nieprawidłowości wykryte w badaniu per rectum lub poziom PSA znajdujący się poza zakresem referencyjnym są wskazaniami do wykonania dalszej, pogłębionej diagnostyki, obejmującej biopsję gruboigłową, w trakcie której pobiera się próbki tkanki, aby móc ocenić je pod mikroskopem. Wynik biopsji pozwala na ustalenie, czy w tkance są obecne komórki nowotworowe, a także na ewentualne określenie ich agresywności i zaplanowanie kolejnych kroków terapii. Niestety, dla wielu mężczyzn badanie profilaktyczne gruczołu krokowego nadal pozostaje tematem tabu, kojarzonym głównie z nieprzyjemnym badaniem per rectum. Dodatkowo trzeba też pamiętać, że wzrost stężenia PSA nie jest specyficzny wyłącznie dla łagodnych i złośliwych rozrostów prostaty – jego poziom zależy także od osobistych uwarunkowań, aktywności fizycznej, czy stosowanych leków. Z tego względu zlecanie biopsji wyłącznie na podstawie wyniku PSA prowadzi do wykonywania nadmiernej liczby tych inwazyjnych badań, których rzadkimi powikłaniami są m.in. ból, infekcje, impotencja, czy nietrzymanie moczu. Czy istnieją inne metody badań przesiewowych w kierunku raka prostaty? Alternatywą do standardowych badań jest nowoczesne, nieinwazyjne badanie 4K, wykonywane w próbce krwi pacjenta, pozwalające nie tylko na wczesne wykrycie zmian w obrębie gruczołu krokowego, ale również na oszacowanie ryzyka wystąpienia złośliwego raka prostaty w perspektywie kolejnych 20 lat życia. Badanie to zostało opracowane, aby zmniejszyć ilość niepotrzebnych biopsji i ryzyko ich powikłań, uniknąć inwazyjnego leczenia, gdy nie jest ono uzasadnione, jak również skuteczniej identyfikować tych pacjentów, którzy są narażeni na rzeczywiste ryzyko raka prostaty. Badanie 4K pozwala na określenie ryzyka nowotworu nawet u tych pacjentów, którzy nie mają jeszcze żadnych objawów, a wynik badania PSA znajduje się w granicach normy. Na czym dokładnie polega badanie 4K? Badanie to oparte jest na oznaczeniu poziomu czterech specyficznych białek, tzw. kalikrein, wydzielanych przez komórki prostaty, w próbce krwi pacjenta: całkowitego stężenia PSA (tPSA)stężenia wolnego PSA (fPSA)nienaruszonego PSA (iPSA)ludzkiej peptydazy, związanej z kalikreiną 2 (hK2). Uzyskane wyniki stężeń tych białek są następnie wprowadzane do algorytmu obliczeniowego wraz z innymi, dodatkowymi parametrami: wiekiem badanego, wynikiem badania per rectum (jeśli było wykonywane) i informacjami o wcześniej przebytej biopsji prostaty, o ile była odnotowana w historii choroby. Dzięki tym informacjom algorytm jest w stanie wyliczyć jakie jest ryzyko wystąpienia inwazyjnej formy raka prostaty u danego pacjenta i wyrazić ten wynik za pomocą skali procentowej. Ocena ta może być następnie wykorzystana podczas konsultacji z lekarzem, do ustalenia dalszego toku postępowania oraz do oceny, czy w danym wypadku konieczne jest wykonanie biopsji prostaty, czy też nie. Badanie 4K jest jedynym, nieinwazyjnym testem, oceniającym procentowe ryzyko raka, na podstawie próbki krwi, które jest rekomendowane przez Polskie Towarzystwo Urologiczne (PTU), Europejskie Towarzystwo Urologiczne (EAU), Amerykańskie Towarzystwo Urologiczne (AUA), oraz National Comprehensive Cancer Network (NCCN). Dlaczego warto wykonać badanie 4K? Badanie 4K pozwala przewidzieć zachorowanie na raka prostaty nawet z 20-letnim wyprzedzeniem, dzięki czemu możliwe jest zaplanowanie programu optymalnej kontroli i diagnostyki, pozwalającej na wykrycie choroby we wczesnym stadium, gdy jest ona jeszcze całkowicie wyleczalna. Badanie to jest także bezbolesną i nieinwazyjną alternatywą dla biopsji gruboigłowej i jedynym nieinwazyjnym badaniem wykonywanym z próbki krwi, które precyzyjnie identyfikuje ryzyko zachorowania na złośliwego raka prostaty. Kto powinien wykonać badanie 4K? W zasadzie każdy mężczyzna, który ukończył 40 r.ż. Badanie to cechuje się bowiem wyższą wartością predykcyjną, niż standardowe oznaczenie poziomu PSA- co oznacza, że z większym prawdopodobieństwem wskazuje u kogo występuje wyższe ryzyko raka prostaty, nawet gdy poziom PSA znajduje się jeszcze w granicach normy. Badanie 4K jest rekomendowane szczególnie dla: mężczyzn, w rodzinie których występowały przypadki nowotworów lub łagodnych rozrostów prostaty,panów rozpatrujących wykonanie pierwszej lub kolejnej biopsji stercza, zwłaszcza, gdy stwierdzono u nich podwyższone stężenie PSA we krwi, nieprawidłowy wynik badań obrazowych lub badania per rectum orazmężczyzn, którzy zaobserwowali u siebie którykolwiek z objawów, wskazujących na rozrost prostaty: częstsze oddawanie moczu, osłabienie lub przerywanie strumienia moczu lub uczucie parcia na mocz. Czy istnieją jakieś przeciwwskazania do wykonania badania 4K? Choć badanie 4K jest bardzo czułym i specyficznym testem przesiewowym, to istnieją pewne ograniczenia w jego zastosowaniu. Nie zaleca się go wykonywać: u mężczyzn poniżej 40 r. ż. i powyżej 80 r.ż.,u pacjentów poddanych biopsji prostaty (do 6 miesięcy od jej wykonania), badaniu per rectum (do 4 dni po tym badaniu), interwencjom i zabiegom urologicznym (do 6 miesięcy od zabiegu)u osób przyjmujących leki zawierające finasteryd lub dutasteryd (do 6 miesiący od zakończenia terapii). Bibliografia: Voigt JD. et al., Use of the 4Kscore test to predict the risk of aggressive prostate cancer prior to prostate biopsy: Overall cost savings and improved quality of care to the us healthcare system. Rev Urol. 2017; 19(1).Zappala S. et al., The 4Kscore blood test accurately identifies men with aggressive prostate cancer prior to prostate biopsy with or without DRE information. Int J Clin Pract. 2017; 71..Higgins Ch. E. et al., Performance of the 4Kscore Test in Plasma and Serum and Stability of the Component Analytes in Clinical Samples. The Journal of Applied Laboratory Medicine, 2018; 3(2).
Powiązane badania

Mocz - badanie ogólne
Badanie przesiewowe w kierunku chorób nerek i układu moczowego oraz nieprawidłowości przemian metabolicznych organizmu, zwłaszcza związanych z chorobami wątroby i z cukrzycą.

PSA całkowity
PSA całkowity. Marker przerostu prostaty oznaczany we krwi, przydatny w diagnostyce, leczeniu i monitorowaniu przerostu i raka prostaty.

PSA panel (PSA,FPSA, wskaźnik FPSA / PSA)
PSA panel (PSA, fPSA, wskaźnik fPSA/PSA). Wyliczanie stosunku PSA wolnego (fPSA) do PSA całkowitego (tPSA) w krwi, jako wskaźnika prawdopodobieństwa raka prostaty (CaP).