Choroby po usunięciu macicy. Jakie problemy mogą pojawić się po zabiegu?

Usunięcie macicy, czyli histerektomia jest jednym z najczęściej wykonywanych zabiegów operacyjnych w ginekologii. Zabieg ten wykonywany jest z określonych wskazań medycznych i ma na celu poprawę stanu zdrowia, a niekiedy także ratowanie życia. Kiedy najczęściej jest wykonywany?

Wskazania do usunięcia macicy

Najczęstsze wskazania do zabiegu to:

• nowotwory: macicy, szyjki macicy, jajników,
• mięśniaki macicy – przy towarzyszących silnych krwawieniach i dolegliwościach bólowych,
• nieprawidłowe krwawienia z macicy – zawsze poprzedzone dokładną diagnostyką i wyczerpaniem innych sposobów leczenia,
• endometrioza – jako leczenie u pacjentek nieplanujących ciąży oraz przy uciążliwych objawach,
• zaburzenia statyki narządów dna miednicy – obejmują obniżenie lub wypadanie przez pochwę narządów miednicy takich jak macica, pęcherz moczowy czy jelito. Ta metoda leczenia nie jest jednak jedyną metodą.
• zespół bólowy miednicy mniejszej – decyzja o zabiegu jest podejmowana po szczegółowym badaniu,
• zmiany zapalne w obrębie miednicy – np. ropień,
• leczenie profilaktyczne: histerektomia połączona z usunięciem jajników – przy genetycznej skłonności do chorób nowotworowych, tylko po konsultacji z onkologiem i genetykiem klinicznym,
• stany ostre takie jak: nasilone krwawienie z macicy w tym również poporodowy.

Jak może przebiegać usunięcie macicy?

Ze względu na rozległość zabiegu wyróżnia się:

• histerektomię częściową (nadszyjkową) – gdy zostaje usunięty jedynie trzon macicy bez szyjki,
• histerektomię całkowitą – gdy usuwana jest cała macica wraz z szyjką razem z jajnikami lub bez,
• histerektomię radykalną – całkowite usunięcie macicy, górną część pochwy, sąsiednie tkanki a niekiedy również okoliczne węzły chłonne. Stosowana w przebiegu nowotworu.

Usunięcie macicy w zależności od wskazań i stanu klinicznego pacjentki wykonywane jest różnymi technikami:

Histerektomia brzuszna to metoda chirurgii otwartej, czyli przez nacięcie powłok brzusznych.

Najczęściej wykonywane poprzez nacięcie poprzeczne powłok brzusznych na granicy owłosienia łonowego, niekiedy u pacjentek z otyłością lub przy obecnych bliznach po wcześniejszych zabiegach, wykonywane jest nacięcie w linii prostej. Za pomocą tej techniki możliwe jest przeprowadzenie rozległej operacji.

• Metoda ta wiąże się jednak z ryzykiem wystąpienia powikłań, takich jak: gorsze samopoczucie i dłuższy czas rekonwalescencji po operacji,
• blizna pooperacyjna – defekt kosmetyczny,
• większe ryzyko (w porównaniu do mniej inwazyjnych metod) wystąpienia zrostów wewnątrzbrzusznych, powikłań zakrzepowo-zatorowych, uszkodzenia pęcherza moczowego i moczowodów, uszkodzenia jelit.

Histerektomia laparoskopowa – metoda bezszyjkowa należy do najbardziej oszczędzających technik usuwania macicy. Do korzyści należy: mniejszy wpływ na statykę narządu rodnego, brak wpływu na życie seksualne, krótszy czas operacji i mniejsze ryzyko powikłań (zrostów, powikłań zakrzepowych). Do negatywnych stron należą pozostałe krwawienia miesięczne i konieczność regularnych badań cytologicznych.

Histerktomia przezpochwowa – jedna z najmniej inwazyjnych technik usuwania macicy, zabieg wykonywany jest przez kanał pochwy. Do zalet tej metody należy mniejsza ilość powikłań, mniejsze dolegliwości bólowe, szybszy powrót do zdrowia.

Histerektomia pochwowa wspomagania laparoskopowo – polega na połączeniu techniki laparoskopowej i pochwowej, zabieg rozpoczyna się laparoskopowo odcięcia więzadeł mocujących macicę w miednicy, a następnie kontynuowany jest metodą pochwową, usuwana jest macica razem z szyjką. Można tą metodą usunąć również jajniki i jajowody. Do korzyści należy szybsza rekonwalescencja, mniejsze ryzyko zakażenia rany pooperacyjnej, powstania zrostów, krótszy czas operacji. Do powikłań należy ryzyko zaburzeń większe ryzyko zaburzeń statyki pozostałej pochwy (obniżenie, wypadanie).

Usunięcie macicy może znacząco wpłynąć na jakość życia kobiety i mieć długotrwałe skutki fizyczne oraz psychologiczne. Dlatego rozważając operację oraz techniki jej przeprowadzenia, należy przedyskutować z lekarzem wszystkie swoje zastrzeżenia, wątpliwości i obawy, rozważyć korzyści i ryzyka. Warto też uzyskać szczegółowe informacje na temat postępowania po operacji i jej możliwych negatywnych następstw.

Problemy psychiczne po usunięciu macicy

Jedną z podstawowych konsekwencji usunięcia macicy jest nieodwracalna utrata płodności. Dla niektórych kobiet może to się wiązać z dużym obciążeniem psychicznym związanym ze świadomością utraty płodności i pojawieniem się obniżonego nastroju, smutku, żalu, poczucia utraty tożsamości. Jeśli w czasie zabiegu konieczne jest usunięcie jajników, kobieta wchodzi w okres menopauzy, co wiąże się ze spadkiem poziomu hormonów płciowych i dodatkowymi problemami natury psychicznej.

Do innych negatywnych psychicznych następstw operacji może przyczyniać się defekt kosmetyczny związany z obecnością blizny, pojawienie się dodatkowych problemów zdrowotnych związanych z operacją: wypadanie pochwy, nietrzymanie moczu. Na nastrój i komfort życia mają niebagatelny wpływ również zaburzenia współżycia spowodowane menopauzą lub techniką zabiegu związaną z usunięciem szyjki macicy.

Dlatego ważne jest wsparcie ze strony partnera oraz bliskich w procesie radzenia sobie z poważną operacją i jej następstwami. Warto rozważyć udział w grupach wsparcia i forach poświęconych tej tematyce.

Jeśli przed operacją u pacjentki występowały uciążliwe objawy jak obfite krwawienia czy dolegliwości bólowe, usunięcie przyczyny tych problemów może poprawić jej stan psychiczny.

Menopauza po usunięciu macicy

Usunięcie macicy razem z jajnikami prowadzi do chirurgicznej menopauzy. Wiąże się to z dosyć nagłym spadkiem poziomu estrogenów w organizmie oraz wystąpieniem całego szeregu dolegliwości z nim związanych: uderzenia gorąca, problemy ze snem, zmiany nastroju. A także poważne następstwa w postaci: zwiększonego ryzyka osteoporozy, wzrostu ryzyka chorób sercowo-naczyniowych, obniżone libido, suchość pochwy.

Współżycie po usunięciu trzonu macicy

Najczęściej po usunięciu macicy współżycie jest możliwe po upływie ok. 2 miesięcy, jednak stan zagojenia tkanek powinien ocenić lekarz. Znaczna część zabiegów, jeśli nie są radykalne, polegają na pozostawieniu szyjki macicy, dzięki czemu jest możliwe współżycie.

Niektóre kobiety po operacji czują się gorzej, spada ich libido, odczuwają blokadę psychiczną i obawę przed współżyciem co może wiązać się z unikaniem zbliżeń.

Jeśli w czasie operacji konieczne było usunięcie jajników, oznacza to, że kobieta weszła w stan menopauzy. Wynikający z tego spadek poziomu estrogenów pociąga za sobą szereg dolegliwości utrudniających współżycie: zmniejszone libido, zaburzony przepływ krwi w naczyniach krwionośnych pochwy, który prowadzi do zmian zanikowych w śluzówce oraz zmniejszonego nawilżania, co skutkuje uczuciem dyskomfortu, a nawet bolesnością w trakcie współżycia. Spadek poziomu estrogenów prowadzi również do zmian w składzie mikrobioty pochwowej, częstszych infekcji i stanów zapalnych pochwy.

📌 Sprawdź: Menopauza a życie seksualne

Nietrzymanie moczu po usunięciu macicy

Histerektomia, ze względu na rozległość zabiegu oraz możliwość uszkodzenia mięśni, tkanki łącznej i struktur nerwowych, stanowi czynnik ryzyka nietrzymania moczu. Uszkodzenie struktur mięśniowo-powięziowych dna miednicy może prowadzić do wysiłkowego nietrzymania moczu, uszkodzenie połączeń nerwowych pęcherza moczowego może z kolei prowadzić do jego nadreaktywności. Radykalna histerektomia metodą brzuszną wiąże się z największym ryzykiem. Pozostawienie szyjki macicy zmniejsza ryzyko, ale musi być ten zabieg połączony z odpowiednim umocowaniem tej struktury w miednicy podczas operacji.

Wysiłkowe nietrzymanie moczu najczęściej pojawia się w czasie kaszlu, kichania, wysiłku fizycznego w postaci dźwigania, wchodzenia po schodach, podskoków. Pęcherz nadreaktywny powstaje, gdy mięsień wypieracz kurczy się nieprawidłowo, nawet przy niewielkim wypełnieniu pęcherza prowadząc do nagłej potrzeby oddania moczu, częstego oddawania moczu, oddawania moczu w nocy. Dolegliwości mogą być przemijające i stopniowo ustępować w ciągu kilku tygodni. Jeśli nie ustępują, wymagane jest postępowanie rehabilitacyjne bądź zabiegowe.

Konsekwencją usunięcia macicy jest wypadanie pozostawionego kikuta pochwy. Histerektomia zmienia wzajemne położenie narządów w obrębie miednicy i rozkład sił na nie działających. Dolegliwości początkowo polegają na uczuciu dyskomfortu, ciężkości czy ucisku w podbrzuszu, a w konsekwencji prowadzi do nietrzymania moczu i nawracających infekcji, trudności w siedzeniu, chodzeniu. Wpływa też negatywnie na życie seksualne.

Zmiana sylwetki po usunięciu macicy

Sama operacja nie powoduje bezpośrednio zmiany sylwetki, ponieważ macica, nawet powiększona wskutek obecności guzów, nie jest narządem o dużej masie. Do zmiany sylwetki dochodzi w wyniku zmian hormonalnych po wycięciu jajników, zaburzenia statyki narządów miednicy. Niekiedy tycie po usunięciu macicy może to być spowodowane samym okresem rekonwalescencji – początkowo naturalnym zmniejszeniem aktywności fizycznej, niezbędnym do prawidłowego procesu gojenia ran i powrotu do zdrowia. Później może to być związane z unikaniem wysiłku fizycznego z powodu obaw czy pogorszonego samopoczucia.

Przybieranie na wadze jest związana głównie z brakiem oddziaływania hormonów płciowych, czyli przedwczesną menopauzą, ale również może wiązać się z procesem starzenia się, obniżeniem tempa przemiany materii i odkładaniem nadmiaru kalorii w postaci tkanki tłuszczowej, głównie w okolicy brzucha.

Należy jednak mieć na uwadze zaburzenia statyki narządów i napięcia (bądź osłabienia) mięśni dna miednicy związane z operacją. Może to pociągać za sobą ból miednicy, części krzyżowej pleców, a dolegliwości te mogą wpływać na zmianę sylwetki czy postawy ciała.

Problemy z jelitami po usunięciu macicy

Problemy mogą wynikać z obecności zrostów pooperacyjnych. Im bardziej rozległy zabieg, tym większe ryzyko ich powstania i tym bardziej rozległe one będą. Zrost to nieprawidłowe gojenie się tkanek po urazie (operacji) lub po kontakcie z czynnikiem uszkadzającym (krwią, wysychaniem, obecnością ciała obcego, urazem termicznym). To pasmo tkanki łącznej wypełniającej wszystkie uszkodzenia w innych tkankach. Zrosty mogą łączyć narządy ze sobą, powodując ich sklejanie. Może to objawiać się wzdęciami, trudnościami w wypróżnianiu, uczuciem pełności, zaparciami.

Podobne dolegliwości może dawać uszkodzenia nerwów w trakcie operacji.

Również zmiana anatomii w miednicy mniejszej wpływa na pracę narządów w niej się znajdujących, czyli również jelit. Towarzyszą temu zaparcia, trudności w wypróżnianiu, a także może dojść do wypadania odbytnicy. Jest to skutkiem osłabienia tylnej części pochwy. Jednym z powikłań jest wytworzenie uchyłku odbytniczo-pochwowego, który jest workowatym wpukleniem przedniej ściany odbytnicy w kierunku pochwy. Objawia się zaparciami, nietrzymaniem stolca, pustymi parciami na stolec. W miarę powiększania się uchyłku może występować wypadanie pochwy. Najpoważniejszym powikłaniem jest niedrożność jelit.

Ostre powikłania po usunięciu macicy

Pojawienie się pewnych objawów alarmowych po operacji wskazuje na występowanie niebezpiecznych powikłań i powinno być pilnie zgłoszone lekarzowi. Należą do nich:

• silny ból podbrzusza, narastający, nie ustępujący po lekach,
• obfite krwawienia z dróg rodnych,
• gorączka powyżej 38°C, dreszcze, złe samopoczucie,
• zaczerwienienie rany, ropna wydzieliny,
• ból cewki moczowej, połączony z trudnościami z oddawaniem moczu i częstym parciem na mocz.

Zalecenia po usunięciu mięśniaka macicy

Częstym wskazaniem do usunięcia macicy jest obecność mięśniaków. Zalecenia po usunięciu mięśniaka macicy będą różniły się w zależności od techniki przeprowadzenia zabiegu. Obejmują one:

• delikatna higiena rany pooperacyjnej przy metodzie brzusznej lub laparoskopowej – przeciwwskazane jest szorowanie,
• nie jest zalecana kąpiel w wannie,
• należy powstrzymać się od intensywnego wysiłku fizycznego, a także schylania się, podnoszenia ciężkich przedmiotów (powyżej 5 kilogramów) przez około 2 miesiące, ale przy umiarkowanej aktywności fizycznej w postaci spacerów,
• należy również powstrzymać się od współżycia przez okres ok. 2-3 miesięcy,
• wskazana dieta lekkostrawna, nawadnianie, unikanie zaparć, dieta wzbogacona w białko, kolagen wit. C,
• stosowanie ćwiczeń mięśni dna miednicy pod kierunkiem fizjoterapeuty uroginekologicznego.

Mgr Renata Grzelik