Czym jest wodniak jajowodu?

Problemy związane z jajowodami dotyczą ok. 20-30% kobiet zmagających się z niepłodnością. Jednym z najcięższych schorzeń dotykających te narządy jest wodniak jajowodu. Zmiana ta może przez długi czas nie dawać żadnych objawów, jednak często utrudnia zapłodnienie i zwiększa ryzyko groźnych powikłań, takich jak ciąża pozamaciczna.

Co to jest wodniak jajowodu?

Wodniak jajowodu to stan, w którym w jednym lub obu jajowodach gromadzi się płyn surowiczy, co prowadzi do ich poszerzenia oraz blokady. W prawidłowych warunkach jajowody są cienkimi przewodami łączącymi jajniki z macicą. To właśnie w nich najczęściej dochodzi do zapłodnienia komórki jajowej, a następnie transportu zarodka do jamy macicy.

W przypadku wodniaka część jajowodu zostaje zamknięta. Wydzielina produkowana przez błonę śluzową (zarówno naturalnie, jak i w wyniku stanów zapalnych) nie może swobodnie odpływać, dlatego stopniowo gromadzi się wewnątrz. Z czasem narząd ulega rozdęciu i przybiera charakterystyczny podłużny, poskręcany kształt. Problem ten może obejmować jeden jajowód lub oba jednocześnie.

Do najczęstszych przyczyn wodniaka jajowodu należą:

• przebyte stany zapalne miednicy mniejszej,
• zakażenia przenoszone drogą płciową, zwłaszcza wywołane przez bakterie Chlamydia trachomatis lub dwoinkę rzeżączki,
• zrosty po operacjach w obrębie jamy brzusznej i miednicy,
• endometrioza,
• przebyte ciąże pozamaciczne,
• powikłania po zabiegach ginekologicznych,
• rzadziej nowotwory narządów rodnych.

Czy wodniak jajowodu jest niebezpieczny?

Sam wodniak jajowodu zwykle nie stanowi bezpośredniego zagrożenia życia, jednak nie powinien być bagatelizowany. Nieleczony może wiązać się z poważnymi komplikacjami zdrowotnymi oraz problemami z zapłodnieniem. Jednym z najgroźniejszych powikłań jest zwiększone prawdopodobieństwo ciąży pozamacicznej. Uszkodzony i niedrożny jajowód utrudnia transport zapłodnionej komórki jajowej do macicy, co zwiększa ryzyko jej przedwczesnego zagnieżdżenia się. Taka ciąża nie ma możliwości prawidłowego rozwoju i może doprowadzić do pęknięcia jajowodu oraz groźnego krwotoku wewnętrznego.

Wodniak jajowodu może również powodować inne powikłania, takie jak:

• zakażenie nagromadzonego płynu i rozwój ropnia jajowodu,
• skręt jajowodu, który objawia się nagłym, silnym bólem i wymaga pilnej operacji.

Wodniak jajowodu – objawy

Wodniak jajowodu bardzo często przez długi czas nie powoduje żadnych charakterystycznych symptomów. U wielu kobiet zmiana zostaje wykryta przypadkowo – podczas badania USG, diagnostyki niepłodności lub kontroli ginekologicznej wykonywanej z innego powodu. Objawy wodniaka jajowodu zwykle są mało specyficzne i mogą przypominać inne choroby ginekologiczne. Należą do nich:

• przewlekły lub nawracający ból w podbrzuszu,
• trudności z zajściem w ciążę,
• ból nasilający się przed miesiączką, w trakcie menstruacji lub po jej zakończeniu,
• nietypowa wydzielina z pochwy – opisywana jako lepka, przebarwiona lub wodnista. Pojawia się, gdy płyn nagromadzony w jajowodzie przedostaje się do jamy macicy.

W przypadku nadkażenia wodniaka mogą wystąpić także dolegliwości sugerujące stan zapalny, takie jak:

• gorączka,
• nasilony ból podbrzusza,
• złe samopoczucie,
• tkliwość w obrębie miednicy mniejszej.

Wodniak jajowodu a ciąża

Wodniak jajowodu może znacząco utrudniać zajście w ciążę – zarówno w sposób naturalny, jak i podczas leczenia niepłodności metodą in vitro. Wynika to z szeregu czynników wpływających niekorzystnie zarówno na sam proces zapłodnienia, jak i na późniejszy rozwój zarodka. Przede wszystkim uszkodzony jajowód mechanicznie blokuje możliwość spotkania się komórki jajowej z plemnikiem. Jeśli problem ten jest obustronny, to naturalne poczęcie staje się niemal niemożliwe. Natomiast nawet jeżeli dojdzie do zapłodnienia, to obecność wodniaka jajowodu znacznie pogarsza warunki potrzebne do prawidłowego rozwoju ciąży:

• zgromadzony w nim płyn działa toksycznie na zarodek,
• obecność stanu zapalnego pogarsza warunki w macicy,
• płyn wyciekający z wodniaka może mechanicznie wypłukiwać zarodek, uniemożliwiając mu zagnieżdżenie się,
• dochodzi do zmiany ekspresji genów i białek odpowiedzialnych za implantację, co osłabia zdolność wyściółki macicy do przyjęcia zarodka.

Wodniak jajowodu – leczenie

Leczenie wodniaka jajowodu ma na celu poprawę płodności, zmniejszenie ryzyka powikłań oraz złagodzenie dolegliwości bólowych. Wybór metody zależy m.in. od wieku pacjentki, stopnia uszkodzenia jajowodu oraz planów związanych z ciążą. Najczęściej stosowane są:

• salpingektomia – polega na całkowitym usunięciu zmienionego chorobowo jajowodu. Zabieg eliminuje źródło płynu, który może utrudniać implantację zarodka,
• salpingostomia – lekarz nacina zamknięty jajowód, usuwa nagromadzony płyn i tworzy nowe ujście, by przywrócić jego drożność,
• okluzja proksymalna jajowodu – polega na zamknięciu go od strony macicy, aby zablokować przepływ płynu z wodniaka do jej wnętrza,
• aspiracja – polega na odessaniu płynu z jajowodu pod kontrolą USG,
• skleroterapia – podawana jest substancja powodująca sklejenie ścian jajowodu, co ma zmniejszyć ryzyko nawrotu wodniaka.

Czy wodniak jajowodu może się wchłonąć?

Wodniak jajowodu zwykle nie wchłania się samoistnie – to fizyczna blokada wynikająca z trwałych zmian strukturalnych. Nie istnieją także domowe sposoby ani leki, które mogłyby trwale usunąć tę zmianę. W rzadkich przypadkach wyciekający do macicy płyn powoduje czasowe opróżnienie wodniaka. Nie oznacza to jednak wyleczenia, ponieważ jajowód najczęściej ponownie się napełnia.

Mgr Aleksandra Drążkiewicz