Łuszczyca paznokci – przyczyny, objawy, leczenie

Paznokcie mogą być cennym źródłem informacji o stanie zdrowia organizmu. Gdy pojawiają się na nich przebarwienia, wgłębienia, kruchość czy oddzielanie płytki od łożyska, wiele osób podejrzewa grzybicę lub uraz mechaniczny. Tymczasem przyczyną takich zmian może być łuszczyca paznokci. Nie jest to jedynie problem estetyczny. U części pacjentów powoduje ból, utrudnia codzienne czynności i znacząco wpływa na komfort życia. Co więcej, zmiany w obrębie paznokci mogą wiązać się ze zwiększonym ryzykiem łuszczycowego zapalenia stawów. Jak rozpoznać charakterystyczne objawy, jakie są przyczyny choroby i na czym polega leczenie?

Łuszczyca paznokci u rąk i u nóg

Łuszczyca paznokci może obejmować zarówno paznokcie dłoni, jak i stóp. Choć zmiany w obu lokalizacjach mają podobny charakter, często różnią się nasileniem objawów oraz wpływem na codzienne funkcjonowanie pacjenta.

W przypadku paznokci rąk problem bywa szczególnie uciążliwy ze względów estetycznych. Widoczne deformacje płytki mogą powodować dyskomfort psychiczny, obniżenie pewności siebie oraz trudności w kontaktach społecznych. Zmiany na dłoniach utrudniają również wykonywanie precyzyjnych czynności, takich jak:

• pisanie,
• zapinanie guzików,
• korzystanie z klawiatury,
• praca manualna.

Łuszczyca paznokci stóp częściej wiąże się natomiast z dolegliwościami bólowymi. Pogrubiałe i zdeformowane paznokcie mogą uciskać podczas chodzenia oraz noszenia ciasnego obuwia. U części pacjentów pojawiają się:

• ból podczas chodzenia,
• nadmierne rogowacenie pod płytką paznokcia,
• wrastanie paznokci,
• wtórne zakażenia grzybicze lub bakteryjne,
• problemy z aktywnością fizyczną.

Zmiany w obrębie stóp bywają przez długi czas niezauważone, ponieważ są mniej widoczne niż na dłoniach. Niezależnie jednak od lokalizacji, łuszczyca paznokci wymaga odpowiedniej diagnostyki, systematycznego leczenia oraz właściwej pielęgnacji, aby ograniczyć postęp choroby i zmniejszyć ryzyko powikłań.

Łuszczyca paznokci i grzybica paznokci często dają bardzo podobne objawy, dlatego ich rozróżnienie bywa trudne bez specjalistycznej diagnostyki. W obu przypadkach paznokcie mogą być pogrubiałe, kruche, przebarwione na żółto lub brunatno, a także oddzielać się od łożyska. Z tego powodu wiele osób błędnie uznaje zmiany za grzybicę i rozpoczyna samodzielne leczenie.

Istnieją jednak pewne cechy bardziej charakterystyczne dla łuszczycy paznokci. Należą do nich przede wszystkim drobne wgłębienia na płytce przypominające naparstek, tak zwane plamy olejowe oraz współwystępowanie zmian łuszczycowych na skórze lub dodatni wywiad rodzinny w kierunku łuszczycy.

Łuszczyca paznokcia – objawy

Obraz kliniczny łuszczycy paznokci może być bardzo różnorodny i zależy od tego, która część  paznokcia została objęta procesem chorobowym. Zmiany mogą dotyczyć macierzy paznokcia, łożyska lub całej płytki paznokciowej, a ich nasilenie bywa odmienne u każdego pacjenta.

Do najczęściej obserwowanych objawów należą:

• naparstkowanie paznokci – na powierzchni płytki pojawiają się drobne wgłębienia przypominające ślady po nakłuciach igłą. Jest to jeden z najbardziej charakterystycznych objawów łuszczycy paznokci;
• plamy olejowe na paznokciach i ich przebarwienia – pod płytką paznokcia widoczne są żółtawe, brunatne lub pomarańczowe plamy, określane jako objaw plamy olejowej;
• zgrubienie płytki paznokciowej – paznokcie stają się grubsze, nierówne i bardziej podatne na deformacje;
• nadmierne rogowacenie podpaznokciowe – pod paznokciem gromadzi się zrogowaciały naskórek, co może powodować uczucie ucisku i dyskomfort;
• onycholiza – dochodzi do oddzielania się płytki paznokciowej od łożyska, zwykle rozpoczynającego się od wolnego brzegu paznokcia;
• kruchość i łamliwość paznokci – płytka staje się osłabiona, pęka i rozdwaja się nawet przy niewielkich urazach;
• podpaznokciowe wybroczyny i krwotoki – pod paznokciem mogą pojawiać się cienkie, ciemnoczerwone linie przypominające drzazgi.

U części pacjentów paznokcie przyjmują nieregularny kształt, tracą połysk i stają się matowe. Choroba może obejmować pojedyncze paznokcie lub wszystkie jednocześnie.

Łuszczyca na paznokciach – przyczyny

Dokładny mechanizm rozwoju łuszczycy paznokci nie został do końca poznany. Obecnie uważa się, że choroba ma charakter wieloczynnikowy i rozwija się na skutek współdziałania zaburzeń immunologicznych, predyspozycji genetycznych oraz wpływu czynników środowiskowych. Proces chorobowy prowadzi do nadmiernego namnażania komórek w obrębie aparatu paznokciowego, co skutkuje charakterystycznymi zmianami płytki paznokcia.

Dużą rolę odgrywa nieprawidłowa aktywność układu odpornościowego. Organizm błędnie rozpoznaje własne tkanki jako zagrożenie i wywołuje przewlekły stan zapalny obejmujący skórę oraz paznokcie. W efekcie dochodzi do zaburzeń wzrostu i rogowacenia płytki paznokciowej.

Do najważniejszych czynników zwiększających ryzyko rozwoju łuszczycy paznokci należą:

• predyspozycje genetyczne – choroba często występuje rodzinnie. Ryzyko zachorowania jest większe u osób, których bliscy krewni chorują na łuszczycę.
• zaburzenia immunologiczne – nadmierna aktywacja układu odpornościowego prowadzi do przewlekłego stanu zapalnego i uszkodzenia struktur paznokcia.
• stres przewlekły i silne napięcie emocjonalne – stres może nasilać objawy choroby oraz prowokować jej nawroty.
• infekcje – szczególnie zakażenia paciorkowcowe, wirusowe i przewlekłe stany zapalne organizmu mogą wpływać na aktywację choroby.
• urazy mechaniczne paznokci – uszkodzenia płytki, częste mikrourazy, obgryzanie paznokci czy intensywne zabiegi kosmetyczne mogą sprzyjać pojawianiu się zmian łuszczycowych.
• palenie papierosów i nadmierne spożywanie alkoholu – czynniki te zwiększają nasilenie stanu zapalnego i pogarszają przebieg choroby.
• inne choroby przewlekłe – łuszczyca częściej współistnieje między innymi z otyłością, cukrzycą, chorobami autoimmunologicznymi oraz zespołem metabolicznym.
• czynniki hormonalne i zaburzenia metaboliczne – u części pacjentów zaostrzenia mogą być związane ze zmianami hormonalnymi lub zaburzeniami pracy organizmu.

Warto podkreślić, że łuszczyca paznokci nie jest chorobą zakaźną i nie można się nią zarazić poprzez kontakt z drugą osobą. Objawy mogą natomiast pojawiać się okresowo i nasilać pod wpływem różnych czynników zewnętrznych.

Łuszczyca paznokci – jak leczyć?

Rozpoznanie łuszczycy paznokci bywa trudne, szczególnie we wczesnym etapie choroby. Początkowe objawy często przypominają grzybicę paznokci, urazy mechaniczne lub inne schorzenia dermatologiczne, dlatego prawidłowa diagnostyka wymaga dokładnej oceny klinicznej oraz wykluczenia innych przyczyn zmian w obrębie płytki paznokciowej.

Podstawą diagnostyki jest szczegółowy wywiad lekarski. Specjalista ocenia:

• czas trwania objawów,
• występowanie łuszczycy skóry lub łuszczycowego zapalenia stawów,
• przypadki chorób autoimmunologicznych w rodzinie,
• obecność bólu, świądu lub zmian skórnych,
• wcześniejsze urazy paznokci i stosowane leczenie.

Duże znaczenie ma również badanie dermatologiczne paznokci i skóry.

W celu potwierdzenia rozpoznania lub wykluczenia innych chorób mogą zostać wykonane dodatkowe badania:

• badanie mykologiczne w kierunku grzybicy paznokci,
• dermatoskopia paznokci,
• badanie histopatologiczne pobranego fragmentu tkanki,
• biopsja paznokcia w trudnych diagnostycznie przypadkach.

Pomocniczo lekarz może zlecić także badania krwi, szczególnie gdy istnieje podejrzenie chorób zapalnych lub autoimmunologicznych. Najczęściej wykonywane są:

• morfologia krwi,
• OB i CRP,
• poziom witaminy D,
• glukoza i lipidogram,
• próby wątrobowe i parametry nerkowe,
• RF i anty-CCP przy podejrzeniu łuszczycowego zapalenia stawów,
• TSH i hormony tarczycy, jeśli objawy mogą mieć związek z zaburzeniami hormonalnymi.

Co pomaga na łuszczycę paznokci?

Leczenie łuszczycy paznokci jest długotrwałe i wymaga indywidualnego podejścia. Terapia zależy od stopnia nasilenia zmian, liczby zajętych paznokci oraz współistnienia łuszczycy skóry lub stawów. Problemem jest ograniczone przenikanie leków do płytki paznokciowej, dlatego efekty terapii pojawiają się zwykle stopniowo.

Stosowane metody leczenia obejmują:

• leczenie miejscowe – najczęściej wykorzystuje się preparaty z glikokortykosteroidami, analogami witaminy D, retinoidami lub takrolimusem. Leki mają zmniejszać stan zapalny i hamować nadmierne rogowacenie.
• iniekcje dostawowe lub okołopaznokciowe – w niektórych przypadkach podaje się glikokortykosteroidy bezpośrednio w okolice paznokcia, co może poprawić skuteczność leczenia.
• leczenie ogólne – przy nasilonych zmianach stosuje się leki działające ogólnoustrojowo. Terapia jest zwykle prowadzona pod ścisłą kontrolą lekarza.
• leczenie biologiczne – nowoczesne leki biologiczne, m.in. inhibitory TNF-α, IL-17 czy IL-23, wykazują wysoką skuteczność u pacjentów z ciężką łuszczycą paznokci i współistniejącym zajęciem stawów.
• fototerapia – naświetlania UV stosowane są rzadziej niż w łuszczycy skóry, ponieważ skuteczność tej metody w obrębie paznokci jest ograniczona.

W terapii ważna jest również odpowiednia pielęgnacja paznokci:

• unikanie urazów mechanicznych
• regularne natłuszczanie skóry dłoni i paznokci
• rezygnacja z agresywnych kosmetyków i manicure uszkadzającego płytkę
• noszenie rękawic ochronnych podczas pracy z detergentami

Choć łuszczyca paznokci ma charakter przewlekły i nawrotowy, odpowiednio dobrane leczenie pozwala u wielu pacjentów znacząco ograniczyć objawy i poprawić komfort życia.

Mgr Agnieszka Nowak