Sialidoza – co to za choroba?

Sialidoza to rzadka choroba genetyczna zaliczana do tzw. lizosomalnych chorób spichrzeniowych, dziedziczona w sposób autosomalny recesywny. Spowodowana jest niedoborem enzymu neuraminidazy I w wyniku mutacji genu NEU1 co prowadzi do gromadzenia toksycznych metabolitów w tkankach. Wyróżnia się typ I łagodniejszy oraz typ II cięższy.

Sialidoza jako choroba lizosomalna

Choroby lizosomalne to grupa 45 uwarunkowanych genetycznie chorób, których cechą wspólną jest upośledzona funkcja lizosomu, czyli elementu każdej komórki naszego organizmu odpowiedzialnego za wewnatrzkomórkowy rozkład (trawienie) różnych substancji m. in. tłuszczów, cukrów. Mutacja powoduje brak enzymu lub jego obniżone działanie. Prowadzi to do nagromadzenia w komórach różnych substancji, które w stanie prawidłowym powinny być enzymatycznie rozłożone i usunięte z komórki. Gromadzące się toksyny prowadzą do zaburzenia struktury i funkcji komórki, jej zniszczenia co może wpływać na różne narządy organizmu.

Choroba jest uwarunkowana genetycznie, dziedziczona w sposób autosomalny recesywny. Ten sposób dziedziczenia oznacza, że dziecko musi odziedziczyć dwie kopie zmutowanych genów, po jednym od każdego z rodziców. Nosicielem jest osoba, która ma tylko jedną kopię zmutowanego genu, zazwyczaj nie wykazuje on objawów.  Jeśli oboje rodzice są nosicielami szansa na to, że ich dziecko zachoruje wynosi 25%.

Sialidoza – co to jest?

Sialidoza zwana też mukolipidozą, zaliczana jest do chorób rzadkich, jest chorobą genetyczną zaliczaną do lizosomalnych chorób spichrzeniowych. Dotyczy 1 na 2.000.000 żywych urodzeń, chociaż dokładna częstość występowania nie jest znana.

Schorzenie atakuje wiele narządów i tkanek, dzieli się na dwa typy w zależności od wieku, w którym pojawiają się objawy oraz ich ciężkości.

Wyróżnia się dwa typy sialidozy:

• typ I – późna postać choroby, normomorficzna, określana jako postać mioklonii z wiśniowo-czerwonymi plamkami (zmiana w oku), postać łagodniejsza, bez zmian fizycznych (normosomatycznych),
• typ II – postać z cięższym przebiegiem, dysmorficzna, z widocznymi zmianami fizycznymi. Ten typ został podzielony na trzy podgrupy w zależności od wieku zachorowania i nasilenia zmian: wrodzona lub noworodkowa, niemowlęca (początek od 0 do 12 miesięcy) i młodzieńcza (początek w wieku od 13 miesięcy do 20 lat).

Sialidoza – przyczyny

Jest konsekwencją niedoboru neuraminidazy I (sialidazy) wskutek mutacji genu NEU1 znajdującego się na 6. chromosomie. Mutacja prowadzi do akumulacji we wnętrzu komórek oraz wydalania z moczem sialooligosacharydów. Jak dotąd zidentyfikowano 40 mutacji genu NEU1. Ciężkość objawów sialidozy zależy od rodzaju mutacji.

Sialidoza – objawy

Typ I to łagodniejsza postać mioklonii z wiśniowo-czerwonymi plamkami na dnie oka, jest nieneuropatycznym typem choroby, objawy pojawiają się w drugiej lub trzeciej dekadzie życia, zwykle brak jest defektów fizycznych, występują:

• zaburzenia chodu,
• obniżona ostrość wzroku, upośledzenie widzenia barw, ślepota nocna,
• poziom inteligencji od prawidłowego do lekko obniżonego,
• mioklonie, czyli nagłe i krótkotrwałe, mimowolne skurcze pojedynczego mięśnia lub grupy mięśni, albo gwałtowne spadki napięcia mięśniowego, przypominające szarpnięcia, zrywy lub drgania.

Ponadto występują:

• trudności z koordynacją ruchową,
• drżenia nóg,
• napady padaczkowe.

Mioklonie z czasem nasilają się powodując trudności w poruszaniu się co prowadzi do niepełnosprawności.

Charakterystycznym objawem dla tego schorzenia jest też nieprawidłowość okulistyczna w postaci wiśniowo-czerwonej plamki, widoczna w badaniu dna oka.

Typ II podzielony na 3 podgrupy:

• wrodzona lub noworodkowa – poważne mutacje prowadzą do całkowitego braku neuraminidazy lizosomalnej i są śmiertelne już w okresie płodowym lub krótko po urodzeniu, ta postać związana jest z gromadzeniem się płynu w jamie brzusznej lub rozległym obrzękiem, może wystąpić powiększenie śledziony i wątroby, nieprawidłowy rozwój kości oraz charakterystyczne ryzy twarzy określane jako „grube”.
• niemowlęca – ma pewne cechy podobne do postaci wrodzonej, ale są łagodniejsze, o mniejszym nasileniu: powiększenie śledziony i wątroby (hepatosplenomegalia), „grube” rysy twarzy, niski wzrost, nieprawidłowy rozwój kości spowodowany zaburzeniem kostnienia, utrata słuchu, przerost dziąseł, niepełnosprawność intelektualna, wraz z wiekiem mogą pojawić się mioklonie wraz z wiśniowoczerwonymi plamami.
• młodzieńcza – ta postać cechuje się najmniej nasilonymi objawami w typie II sialidozy, objawy pojawiają się w późnym dzieciństwie i obejmują łagodne „grube” rysy twarzy, łagodne anomalie kostne, wiśniowoczerwone plamy, mioklonie, niepełnosprawność intelektualna.

Sialidoza – badania

• badanie składu oligosacharydów w moczu za pomocą chromatografii cienkowarstwowej,
• niedobór aktywności sialidazy lizosomalnej stwierdzone w hodowli fibroblastów uzyskanych poprzez biopsję skóry,
• badanie aktywności enzymu lizosomalnej neuraminidazy,
• badanie genetyczne w celu stwierdzenia mutacji genu NEU1,
• badania neuroradiologiczne w trakcie których można stwierdzić rozproszony zanik mózgu w zaawansowanym etapie sialidozy.

Postawienie trafnej diagnozy może trwać kilka lat ze względu na objawy z różnych układów i narządów. Kluczowa dla postawienia właściwego rozpoznania jest konsultacja w poradni chorób genetycznych.

Sialidoza – leczenie

Na chwilę obecną precyzyjne leczenie sialidozy jeszcze nie istnieje, a pacjenci z tak szerokim spektrum objawów są narażeni na sprzeczne diagnozy i nieodpowiednią terapię.

Ze względu na to, że sialidoza jest chorobą genetyczną wywołaną przez pojedynczy gen, najlepszym rozwiązaniem wydaje się być terapia genowa związana z zastąpieniem wersji zmutowanej genu NEU1 wersją prawidłową. Obiecujące wydają się być testy na modelach zwierzęcych terapii enzymatycznej, czyli dostarczania do organizmu brakującego enzymu jak ma to miejsce np. w cukrzycy.

Jednak jak na razie dostępna jest jedynie terapia objawowa polegająca na:

• zastosowaniu leków przeciwpadaczkowych i przeciwdrgawkowych w leczeniu napadów padaczkowych i mioklonii,
• fizjoterapii w celu utrzymania sprawności ruchowej,
• opiece wielospecjalistycznej związanej z problemami neurologicznymi, mentalnymi, zaburzeniami widzenia.

Sialidoza – śmiertelność

W typie II postać wrodzona ma krótka oczekiwaną długość życia, niekiedy mutacje bywają letalne, czyli zgon następuje już w okresie płodowym lub objawy mogą szybko narastać prowadząc do zgonu w dzieciństwie.

Sialidoza typu I nie wpływa na oczekiwaną długość życia jednak postępujące mioklonie oraz utrata wzroku prowadzą do niepełnosprawności.

Mgr Renata Grzelik