Chondrokalcynoza – co to za choroba?

Chondrokalcynoza jest schorzeniem stawów powstającym w wyniku odkładania się kryształów soli wapnia w chrząstce stawowej. Dotyczy najczęściej osób starszych, chociaż istnieją też inne czynniki ryzyka jej wystąpienia. Zwykle ma przebieg bezobjawowy, ale może też przebiegać pod postacią przypominającą dnę moczanową czy chorobę zwyrodnieniową stawów. Może prowadzić do trwałego uszkodzenia stawów.

Chondrokalcynoza – co to jest?

Chondrokalcynoza należy do grupy chorób stawów związanych z odkładaniem się w nich pirofosforanu wapnia (calcium pyrophosphate deposition – CPPD). Kryształy gromadzą się w chrząstce szklistej i włóknistej w tkankach stawowych, płynie stawowym i tkankach okołostawowych wywołując stan zapalny i zmiany zwyrodnieniowe. Stwierdzana u 5-15% dorosłych, częściej u osób starszych, u osób powyżej 75. roku życia stwierdzana w ponad 30% przypadków. Najczęściej przebieg jest bezobjawowy, jednak u ok. 25% chorych choroba objawia się ostrymi napadami zapalenia stawów przypominającego dnę moczanową, a u około 5% pacjentów choroba przypomina w swoim przebiegu reuamotoidalne zapalenie stawów. Najczęściej zajęty jest staw kolanowy w dalszej kolejności barkowy i nadgarstkowy.

Chondrokalcynoza – objawy

Objawy zależą od postaci choroby

• Postać bezobjawowa – w 70% przypadków chondrokalcynoza przebiega bezobjawowo, a zmiany w stawach można wykryć na zdjęciach rentgenowskich wykonanych z innych powodów.
• Postać ostra ma przebieg przypominający ostre zapalenia stawów, dawniej określana jako „dna rzekoma” ze względu na podobny do dny przebieg. Obejmuje jeden lub rzadziej kilka stawów, objawy dotyczy zwykle kolana, barków, kostek, nadgarstków, objawy narastają w ciągu 6-24 godzin i są to:
  • ból stawu lub stawów,
  • zaczerwienienie,
  • miejscowy wzrost temperatury,
  • obrzęk,
  • ograniczona ruchomość.

Początek objawów jest nagły, ale w ciągu kilku tygodni dolegliwości ustępują. Atak może być wywołany urazem, chorobą ogólnoustrojową, infekcją. Pomiędzy atakami objawy nie występują, w kolejnym ataku choroby zajęty może być ten sam lub inny staw. Mogą dołączyć się objawy ogólne jak: gorączka, dreszcze, złe samopoczucie.

• Postać przewlekła – dotyczy 5% pacjentów, swoim przebiegiem przypomina chorobę zwyrodnieniową stawów, najczęściej obejmuje łokcie, nadgarstki i stawy śródręczno-paliczkowe, kolana. Zmiany są symetryczne. Choroba postępuje wolno, trwa miesiące a nawet lata i prowadzi do zmian zwyrodnieniowych stawów. U niektórych chorych występują wylewy krwawe do stawów.

Rzadziej chorobą objęte są stawy kręgosłupa w odcinku szyjnym i lędźwiowym. Proces chorobowy lokalizuje się w krążkach między kręgowych i więzadłach kręgosłupa co przypomina zesztywniające zapalenie stawów kręgosłupa. Może też prowadzić do neurologicznych zespołów chorobowych w postaci dyskopatii czy szyjnej mielopatii.

Złogi kryształów mogą odkładać się w postaci guzów w tkankach okołostawowych – więzadłąch, ścięgnach, kościach, np. w ścięgnie Ahillesa.

Objawy ustępują zazwyczaj po kilku dniach lub tygodniach od rozpoczęcia leczenia.

Chondrokalcynoza – przyczyny

Nie jest znany dokładny mechanizm odpowiedzialny za odkładanie się złogów w stawach. Częstość występowania rośnie wraz z wiekiem. Istnieją również inne czynniki sprzyjające temu zjawisku takie jak:

• nadczynność przytarczyc
• niedoczynność tarczycy
• hipomagnezemia (niskie stężenie magnezu)
• hiperkalcemia (wysokie stężenie wapnia)
• hemochromatoza
• przewlekłe stosowanie glikokortykosteroidów
• przebyty uraz stawu z jego uszkodzeniem
• przebyta meniscektomia, czyli usunięcie łąkotki w stawie kolanowym
• skłonności dziedziczne – polimorfizmy, mutacje w genach ANKH, CCAL1

Chondrokalcynoza – badania

• Badania obrazowe:
  • Zdjęcia rentgenowskie RTG uwidaczniają obecność pirofosforanu wapnia w tkankach stawów i tkankach okołostawowych, obecne są również zwapnienia. Jednak te zmiany nie są obecne u wszystkich pacjentów.
  • Badanie ultrasonograficzne USG ze względu na swoją łatwą dostępność jest metodą przydatną do rozpoznawania chondrokalcynozy. Za pomocą tego badania stwierdzane są zwapnienia w chrząstce, w przyczepach ścięgnistych, wysięki czy przerost błony maziowej
  • Tomografia komputerowa i rezonans magnetyczny są rzadziej stosowane, przydatne do diagnozowania rzadkiej lokalizacji procesu chorobowego w obrębie stawów kręgosłupa
• Badanie płynu stawowego – trudne w przypadku objęcie procesem chorobowym małych stawów, łatwiejsze do przeprowadzenia w przypadku dużych stawów jak staw kolanowy. W płynie stawowym za pomocą mikroskopii świetlnej, mikroskopii w świetle spolaryzowanym lub mikroskopii fazowo-kontrastowej stwierdzana jest obecność pirofosforanów wapnia. Płyn stawowy ma charakter zapalny.
• Badania laboratoryjne krwi – wykonywane są takie badania jak: oznaczenie stężenia wapnia, fosforanów, magnezu, żelaza, ferrytyny, wysycenie transferyny, aktywność fosfatazy zasadowej, stężenia kreatyniny wraz z oceną filtracji kłębuszkowej eGFR, parathormonu. Ich oznaczanie ma na celu stwierdzenia podłoża istniejących zmian, czyli chorób współistniejących

Chondrokalcynoza – leczenie

Postać bezobjawowa nie wymaga leczenia. Postępowanie terapeutyczne zmierza do zmniejszenia dolegliwości poprzez zmniejszenie odpowiedzi zapalnej. Obejmuje ono ustąpienie ostrego napadu, zapobieganie uszkodzeniom stawów oraz leczenie stanów leżących u podstaw chondrokalcynozy.

W postaci ostrej stosuje się:

• zimne okłady, tymczasowe unieruchomienie zajętego stawu
• niesteroidowe leki przeciwzapalne NLPZ
• kolchicynę
• kortykosteroidy – stosowane doustnie, dostawowo

W postaci przewlekłej znajdują zastosowanie:

• niesteroidowe leki przeciwzapalne
• kolchicyna
• kortykosteroidy
• metotreksat
• hydroksychlorochina
• nowe leki np. anakinra – biologiczny lek immunosupresyjny,

Zalecane są również suplementy diety wpływające korzystnie na strukturę kości i stawów jak: chondroityna, glukozamina,

Chondrokalcynoza – wyleczalność

Chondrokalcynoza jest chorobą przewlekła z tendencją do nawrotów. Rokowanie jest uzależnione od liczby zajętych stawów i ilości nawrotów. Postać przewlekła może prowadzić do destrukcji powierzchni stawowych i choroby zwyrodnieniowej stawów co uniemożliwia całkowite wyleczenie. Postępowanie lecznicze ma za zadanie zapobiec nawrotom choroby. Oprócz leczenia farmakologicznego niezwykle istotna jest fizjoterapia, leczenie ciepłem, stosowanie odpowiedniej diety i utrzymywanie funkcji stawów w dobrej kondycji.

Chondrokalcynoza – dieta

Ponieważ w większości przypadków chondrokalcynozy związanej w wiekiem przyczyna nie jest znana, nie jest znany też wpływ diety. W większości wypadków dieta nie jest czynnikiem wpływającym na rozwój chondrokalcynozy. Jedynie dieta ubogopurynowa może zapobiec atakom postaci ostrej chondrokalcynozy. 

Dieta ta polega na ograniczeniu takich pokarmów jak: 

• mięso i jego przetwory w tym zwłaszcza podroby, 
• owoce morza, 
• piwo, 
• fruktozy zawartej w owocach, ale też w sokach owocowych i produktach spożywczych zawierających fruktozę jako dodatek, 
• czekolada, 
• kawa, 
• mocna herbata, 
• grzyby, 
• niektóre ryby.

Dietę niskowapniową i bogatą w magnez stosuje się w sytuacjach, gdy przyczyną chondrokalcynozy są zaburzenia związane z metabolizmem tych pierwiastków: 

• nadczynność przytarczyc, 
• niedoczynność tarczycy, 
• zaburzenia pracy nerek. 

Zaburzenia stężeń wapnia i magnezu wywołane chorobą podstawową mogą prowadzić do wystąpienia tego schorzenia jednak dieta może być jedynie uzupełnieniem terapii farmakologicznej.

Mgr Renata Grzelik