Siność siatkowata – co to jest?

Siność siatkowata jest charakterystycznym objawem skórnym, przypominającym marmurkowaty wzór. Choć określenie to może brzmieć neutralnie, dla wielu osób stanowi istotny problem kosmetyczny, a u części pacjentów jest objawem poważniejszego schorzenia. Czy siności siatkowatej towarzyszą inne objawy? Czy trzeba ją leczyć? Kiedy odwiedzić specjalistę?

Siność siatkowata – co to jest?

Siność siatkowata (łac. livedo reticularis), to zwykle niegroźny, przemijający objaw, polegającym na występowaniu charakterystycznych, siatkowatych zmian skórnych. Dotyczy przede wszystkim kończyn dolnych, lecz może rozszerzać się również na kończyny górne, pośladki i tułów. Zmiany przyjmują zabarwienie od sinego po czerwone, fioletowe, a nawet niebieskie i występują nawet u 50% dzieci i dorosłych. Szczególnie narażone są młode kobiety o zwiększonej wrażliwości na niską temperaturę otoczenia. Ze względu na regularny, odgraniczony wzór, nazywana jest też sinością marmurkową. Wyróżnia się różne postaci siności siatkowatej w zależności od obrazu klinicznego:

• livedo reticularis (siatkowata) – wzór tworzą zamknięte okręgi; jest to stan przejściowy, niepatologiczny, pojawiający się po ekspozycji na zimno;
• livedo racemosa (groniasta) – wzór tworzą otwarte okręgi, uwypuklone ponad skórę; stan patologiczny (np. w zespole antyfosfolipidowym APS);
• livedo necroticans – siateczkowatemu wzorowi towarzyszą ogniska martwicze (np. przebiegu zapalenia naczyń).

Inny podział uwzględnia 3 typy siności siatkowatej w zależności od przyczyny:

• fizjologiczna – przejściowa, nieszkodliwa, wynikająca z ekspozycji na zimno,
• pierwotna – idiopatyczna, mogąca przechodzić w formę trwałą,
• wtórna – powikłanie innych schorzeń, w tym chorób naczyń, infekcji, nowotworów czy zaburzeń neurologicznych.

Siność siatkowata – przyczyny

Podstawą występowania siności marmurkowej są zaburzenia przepływu krwi w obrębie mikrokrążenia. Zmiany na skórze są wynikiem nierównomiernego, utrwalonego skurczu tętniczek przy równoczesnym rozszerzeniu żyłek. Nasilenie objawów związane jest z ekspozycją na zimno i prawdopodobnie, wynika z zaburzeń nerwowej i metabolicznej regulacji czynności naczyń umiejscowionych na obwodzie. Opisano szereg schorzeń, którym towarzyszy siność siatkowata:

• wrodzone – teleangiektazja wrodzona marmurkowa skóry;
• schorzenia w obrębie naczyń związane z nadkrzepliwością:
  • zespół antyfosfolipidowy,
  • choroba zimnych aglutynin, krioglobulinemia,
  • małopłytkowość,
  • zakrzepica żył głębokich,
  • zespół hemolityczny,
  • szpiczak mnogi,
  • niedobory antykoagulantów naturalnych krwi (białko C, białko S, antytrombina III),
  • czerwienica prawdziwa,
  • zapalenie naczyń, zakrzepowe zapalenie tętnic,
  • zespół wykrzepiania wewnątrznaczyniowego (DIC),
  • zespół Snedona;
• choroby autoimmunologiczne:
  • RZS,
  • toczeń rumieniowaty układowy,
  • zespół Sjogrena;
• schorzenia neurologiczne:
  • stwardnienie rozsiane,
  • choroba Parkinsona,
  • dystrofia;
• Infekcje:
  • gruźlica,
  • kiła,
  • gorączka reumatyczna,
  • wirusowe (parwowirus, WZWC),
  • zakażenia Mycoplasma pneumoniae,
  • meningokoowe, streptokokowe;
• nowotwory:
  • rak piersi,
  • ran nerek,
  • chłoniak,
  • ostra białaczka limfocytowa;
• leki:
  • NLPZ,
  • katecholaminy,
  • przeciwnowotworowe – gemcytabina,
  • antybiotyki,
  • amantadyna.

Inne przyczyny to m.in. hiperkalcemia, fibromialgia, hipogammaglobulinemie wrodzone, zapalenie trzustki, homocystynuria, miażdżyca, wstrzyknięcia dożylne.

Siność siatkowata u dzieci

Siność siatkowata skóry może dotyczyć zarówno dorosłych, jak i dzieci. Nasilenie zależy od przyczyny, jednak główny wpływ ma tutaj niska temperatura otoczenia. Siność siatkowata u dzieci przyjmuje zwykle postać niepatologiczną i ustępuje po ogrzaniu ciała. Występuje jednak również szczególny rodzaj livedo reticularis związany z wadą wrodzona zwany teleangiektazją marmurkową skóry. Jest to schorzenie genetyczne, rzadko występujące, z którym dziecko się rodzi lub które pojawia się tuż po narodzinach. Zwykle ma postać tworzących siatkę zmian skórnych o zabarwieniu szarym, czerwonym a nawet niebieskofioletowym. Ślady te nie mają tendencji do ustępowania pod wpływem ciepła. Schorzeniu towarzyszyć mogą objawy ogólne jak: opóźnienie rozwojowe, asymetria kończyn, problemy z oczami (odwarstwienie siatkówki, jaskra, leukokoria). Siność siatkowatą u dzieci obserwuje się czasem w zespole Downa czy zespole Cornelii de Lange.

Siność siatkowata – objawy

Najbardziej charakterystyczny jest wzór tworzony na skórze przez naczynia krwionośne, szczególnie w obrębie kończyn dolnych. W zależności od zaawansowania może mieć postać delikatnych przebarwień lub uwypuklonych zmian, czasem z ogniskami martwiczymi (w przebiegu poważniejszych schorzeń). Zabarwienie zmian potrafi wahać się od różowego/czerwonego przez siny, aż po niebieski i fioletowy. Przy braku przyczyny ogólnoustrojowej siność siatkowata skóry ma charakter zwykle przemijający. Trwały charakter zmian wymaga konsultacji ze specjalistą, który przeprowadzi wywiad i zleci niezbędne badania, by poznać przyczynę siności siatkowatej. Zmiany o charakterze skóry marmurkowatej mogą nasilać się pod wpływem niskiej temperatury, natomiast ogrzanie zwykle prowadzi do ich ustąpienia, z wyjątkiem przypadków związanych z chorobami ogólnoustrojowymi.  Bardziej zaawansowane postaci livedo reticularis mogą powodować ból w miejscu pojawianie się zmian oraz bóle stawowe.

Siność siatkowata – jak leczyć?

Livedo reticularis zazwyczaj nie wymaga leczenia, gdyż większość zmian ustępuje po ogrzaniu kończyn i zwykle nie towarzyszą mu inne objawy ogólne. Unikanie narażenia na zimno powinno zminimalizować częstość występowania objawów. Livero racemosa i necroticans wymaga przeprowadzenia specjalistycznej diagnostyki celem ustalenia pierwotnej przyczyny zmian. Dopiero postawienie diagnozy pozwala na wdrożenie skutecznego leczenia farmakologicznego czy nawet operacyjnego, gdyż tylko wyleczenie lub przynajmniej ustabilizowanie stanu pacjenta pozwoli na pozbycie się siności siatkowatej

Pomimo, iż siność siatkowata zwykle stanowi tylko przemijający stan, będący odpowiedzią na zmieniające się warunki zewnętrzne i jest głównie mankamentem kosmetycznym, to nie należy go ignorować. Może być on jednym z objawów poważniejszych problemów ogólnoustrojowych jak np. AFP, toczeń, problemy z krzepnięciem czy choroby genetyczne. Jeżeli zmiany nie ustępują lub nasilają się warto udać się do specjalisty, który zleci adekwatne badania laboratoryjne i obrazowe pozwalające na ustalenie przyczyny problemu.

Mgr Jolanta Pawłowska