Wysoki cholesterol – objawy na twarzy, których nie warto ignorować

Cholesterol jest niezbędny do prawidłowego funkcjonowania organizmu, ale jego podwyższone stężenie może zwiększać ryzyko rozwoju miażdżycy i chorób sercowo-naczyniowych. Dotyczy to przede wszystkim frakcji LDL, nazywanej złym cholesterolem, ponieważ jej nadmiar tworzy złogi na ścianach tętnic. Często pierwszym widocznym symptomem tego zjawiska są dopiero zmiany naczyniowe pojawiające się po wielu latach, jednak w niektórych przypadkach możemy zaobserwować widoczne na twarzy objawy wysokiego cholesterolu. Co powinno zwrócić naszą uwagę?

Wysoki cholesterol zazwyczaj przez długi czas nie daje żadnych objawów, dlatego zmiany widoczne na twarzy nie są typowym sposobem jego rozpoznania. W rzadszych przypadkach, np. w hipercholesterolemii rodzinnej, mogą pojawić się kępki żółte powiek oraz rąbek rogówkowy. Jednak ich obecność lub brak nie przesądza o wysokim cholesterolu – najpewniejszym sposobem jego wykrycia pozostaje lipidogram.

Najczęstsze przyczyny wysokiego cholesterolu

Wysoki poziom cholesterolu, a dokładniej podwyższone stężenie jego frakcji LDL we krwi, może mieć wiele przyczyn związanych ze stylem życia, sposobem odżywiania czy chorobami przewlekłymi, które w praktyce często występują jednocześnie. Należą do nich:

• nieprawidłowa dieta – bogata w tłuszcze nasycone, obecne m.in. w niektórych gatunkach mięsa, pełnotłustym nabiale, maśle czy produktach wysoko przetworzonych, takich jak słodycze, słone przekąski i produkty typu fast food,
• mała aktywność fizyczna – siedzący tryb życia zmniejsza zużycie tłuszczów przez organizm i może prowadzić do nadmiernej masy ciała, przez co sprzyja zaburzeniom poziomu cholesterolu,
• palenie tytoniu – może obniżać stężenie korzystnej frakcji cholesterolu HDL, sprzyja patologicznym zmianom w obrębie naczyń krwionośnych oraz samo w sobie zwiększa ryzyko sercowo-naczyniowe,
• nadwaga i otyłość – nadmiar tkanki tłuszczowej może prowadzić do zaburzeń gospodarki lipidowej, w tym wysokiego cholesterolu LDL i zbyt niskiego HDL,
• nadmierne spożywanie alkoholu – również może zaburzać gospodarkę lipidową,
• przewlekły stres – przyczynia się do niekorzystnych zmian metabolicznych i podnosi ryzyko sercowo-naczyniowe,
• wiek – stężenie cholesterolu i ryzyko zaburzeń lipidowych mają tendencję do zwiększania się wraz z upływem lat,
• niektóre leki – m.in. retinoidy, kortykosteroidy i sterydy anaboliczne, niektóre hormony, preparaty moczopędne, leków immunosupresyjnych czy przeciwpadaczkowych,
• choroby przewlekłe – np. cukrzyca, niedoczynność tarczycy, przewlekła choroba nerek, zespół policystycznych jajników, schorzenia autoimmunologiczne, m.in. reumatoidalne zapalenie stawów.

Wysokie stężenie cholesterolu LDL nie zawsze jest związane ze stylem życia. U części osób przyczyną jest hipercholesterolemia rodzinna – dziedziczna choroba, w której jego poziom jest podwyższony już w dzieciństwie. U takich pacjentów drastycznie rośnie ryzyko chorób sercowo-naczyniowych, ponieważ układ krwionośny jest przez wiele lat narażony na działanie LDL.

Jak rozpoznać, że masz wysoki cholesterol?

Wysoki cholesterol przez wiele lat może nie powodować żadnych zauważalnych objawów. Nieprawidłowe stężenie LDL samo w sobie nie wywołuje bólu ani nie pogarsza samopoczucia, dlatego najczęściej dowiadujemy się o nim przypadkowo podczas rutynowych badań krwi. Wyjątkiem jest tu hipercholesterolemia dziedziczna, która może wywoływać widoczne na twarzy objawy, takie jak:

• kępki żółte powiek – to miękkie, żółtawe zmiany skórne, które najczęściej pojawiają się w okolicy wewnętrznych kącików oczu, na górnych powiekach lub wokół nich. Powstają w wyniku nagromadzenia komórek zawierających lipidy w skórze;
• rąbek rogówkowy – białawy, szarawy lub żółtawy pierścień na obwodzie tęczówki oka, który tworzą odkładające się lipidy. Taka zmiana dość często rozwija się wraz z wiekiem i sama w sobie nie świadczy o wysokim cholesterolu. Jeśli jednak występuje u osoby przed 50. rokiem życia, może wskazywać na hipercholesterolemię dziedziczną.

Do innych widocznych objawów wysokiego cholesterolu należą żółtaki ścięgniste, czyli zgrubienia lub guzki powstające wskutek odkładania lipidów w obrębie ścięgien. W przypadku braku wcześniejszej diagnozy problem może być wykryty dopiero wtedy, gdy wieloletnie działanie wysokiego stężenia LDL spowoduje rozwój miażdżycy i jej powikłań, które objawiają się np. bólem i uciskiem w klatce piersiowej, dusznością, mniejszą tolerancją wysiłku, a w najpoważniejszych przypadkach zawałem serca lub udarem mózgu.

Jakie badania na cholesterol warto wykonać?

Objawy wysokiego cholesterolu na twarzy to rzadkie zjawisko, dlatego podstawowym sposobem jego wykrycia jest badanie profilaktyczne – lipidogram, który obejmuje kilka parametrów:

• cholesterol całkowity – pokazuje ilość wszystkich frakcji cholesterolu we krwi,
• cholesterol LDL – jego podwyższony poziom sprzyja odkładaniu się lipidów w ścianach tętnic, dlatego powinien być utrzymywany w określonych normach,
• cholesterol HDL – ta frakcja uczestniczy w transporcie cholesterolu z tkanek do wątroby. Nie wywołuje negatywnych skutków zdrowotnych i warto dbać o jej wysokie stężenie,
• triglicerydy – to inny rodzaj tłuszczów obecnych we krwi, których podwyższony poziom może towarzyszyć m.in. otyłości, cukrzycy i zaburzeniom metabolicznym.

U zdrowych osób z prawidłowymi wynikami lipidogram można wykonywać okresowo w ramach profilaktyki, zwykle co kilka lat. Częstsze kontrole są potrzebne m.in. przy cukrzycy, nadciśnieniu, przewlekłej chorobie nerek, chorobach sercowo-naczyniowych lub innych czynnikach zwiększających ryzyko.

Wysoki cholesterol – konsekwencje zdrowotne

Długotrwale podwyższone stężenie cholesterolu LDL może prowadzić do rozwoju miażdżycy, czyli przewlekłego procesu, w którym w ścianach tętnic gromadzą się m.in. lipidy i komórki zapalne. Powstające w ten sposób blaszki miażdżycowe zwężają tętnice i ograniczają przepływ krwi, co może wiązać się z poważnymi konsekwencjami zdrowotnymi, takimi jak:

• choroba wieńcowa – zwężeniu ulegają tętnice wieńcowe, które dostarczają krew do mięśnia sercowego,
• dławica piersiowa – wynika z niedostatecznego dopływu krwi do serca, szczególnie podczas wysiłku,
• zawał serca – może wystąpić, gdy blaszka miażdżycowa pęknie i w miejscu jej uszkodzenia powstanie zakrzep, który częściowo lub całkowicie zablokuje przepływ krwi w tętnicy wieńcowej,
• udar niedokrwienny mózgu – to następstwo miażdżycy tętnic doprowadzających krew do mózgu.

Artykuł ma charakter edukacyjny i nie zastępuje konsultacji lekarskiej.

Mgr Aleksandra Drążkiewicz