Zapalenie naczyń limfatycznych – przyczyny, objawy, leczenie

Ostre zapalenie naczyń chłonnych (lymphangitis) to stan zapalny powierzchownych naczyń limfatycznych (chłonnych) najczęściej wskutek rany skóry lub ropnia, może też być spowodowany czynnikami niezakaźnymi. Objawia się charakterystycznymi linijnymi rumieniowymi smugami wzdłuż przebiegu naczyń chłonnych biegnącymi w kierunku regionalnych węzłów chłonnych.

Schorzenie cechuje się ostrym, czyli szybkim przebiegiem, konieczne jest więc szybkie podjęcie leczenia.

Czym są naczynia limfatyczne?

Układ limfatyczny to sieć naczyń chłonnych odprowadzających płyn tkankowy do krwiobiegu, narządów limfatycznych (śledziona, grasica, migdałki) pełniących głównie funkcje odpornościowe, węzłów chłonnych filtrujących chłonkę oraz rozproszonej tkanki limfatycznej, znajdującej się na powierzchni błon śluzowych. Płyn tkankowy (limfa, chłonka) krążący w naczyniach jest przesączem osocza krwi i pełni ważną funkcję w procesach odpornościowych, oczyszcza tkanki z produktów przemiany materii, pełni także funkcję transportową dla płynów, tłuszczy, białek i innych substancji.

Zapalenie naczyń limfatycznych – przyczyny

Jest następstwem zakażenia bakteryjnego, grzybiczego a czasem także pasożytniczego. 

Najczęstsze przyczyny zapalenia naczyń chłonnych to:

• wśród bakterii zwykle są to paciorkowce beta-hemolizujące grupy A,
• gronkowce,
• Pasteurella – bakterie zasiedlające górne drogi oddechowe zwierząt domowych i dzikich, zwykle psów i kotów, do zakażenia dochodzi najczęściej wskutek ugryzienia, zadrapania lub polizania skóry człowieka przez zwierzę,
• riketsje – małe bakterie butujące na ssakach a przenoszone przez wektory, najczęściej kleszcze, wszy, pchły,
• Nocardia – bakterie żyjące w glebie, wywołujące zakażenia u osób z obniżoną odpornością
• sporotrychoza – to zakażenie grzybicze wywołane przez Sporothrix schenckii bytującego w glebie, drewnie i na roślinach,
• leiszmanioza – to zakażenie wywołane przez pasożyt z rodzaju Leishmania przenoszony przez komary,
• filarioza – pasożyt spotykany w krajach tropikalnych przenoszony przez wektory, czyli najczęściej komary.

Patogeny dostają się do naczyń chłonnych poprzez uszkodzoną skórę lub współistniejącą infekcję (np. zapalenie tkanki łącznej). Zapalenie wywołane pasożytami wymaga udziału wektora np. ukąszenie komara.

Obecnie uważa się, że zapalenie naczyń chłonnych może być nawet spowodowane przez reakcje alergiczne np. na ukąszenie owada.

Powierzchniowe zapalenie naczyń chłonnych o etiologii zakaźnej wywołane jest przez przemieszczanie się komórek zapalnych wzdłuż kanałów limfatycznych, powodujące szerzenie się stanu zapalnego.

Na ryzyko rozwoju poważnego lub szybko rozprzestrzeniającego się zapalenia naczyń chłonnych szczególnie narażeni są pacjenci z:

• obniżoną odpornością, 
• przyjmujący sterydy, 
• leki immunosupresyjne,
• ze zdiagnozowaną cukrzycą,
• osoby starsze.

Zapalenie naczyń chłonnych a nowotwór

Zapalenie naczyń chłonnych może być również spowodowane procesem nowotworowym. Mówimy wtedy o nowotworowym zapaleniu naczyń chłonnych (lymphangitic carcinomatosis).

W trakcie procesu nowotworowego może dojść do naciekania naczyń limfatycznych przez komórki nowotworowe i w konsekwencji do rozwoju stanu zapalnego. W ten sposób nowotwór rozprzestrzenia się poza ognisko pierwotne. Dotyczy to najczęściej płuc, a ognisko pierwotne to zwykle:

• nowotwór piersi, 
• płuc, 
• żołądka, 
• prostaty, 
• trzustki, 
• jelita grubego, 
• macicy.

Guzkowe zapalenie naczyń chłonnych

Nodular lymphangitis znane też jako sporotrychoza limfatyczno-skórna, to odmiana zapalenia naczyń limfatycznych przebiegająca w postaci guzków zapalnych wzdłuż naczyń limfatycznych. Przebieg jest charakterystyczny dla sporotrychozy, ale również inne zakażenia mogą tak przebiegać jak nokardioza, atypowa mykobakterioza, leiszmanioza. Sporotrychoza często występuje u ogrodników. Podstawą rozpoznania jest badanie histopatologiczne oraz hodowla ze względu na niepowodzenie leczenia przeciwbakteryjnego.

Zapalenie naczyń limfatycznych – objawy

Podstawowym objawem jest występowanie na skórze nieregularnych, bolesnych, linijnych zaczerwienień biegnących od miejsca zakażenia w kierunku regionalnych węzłów chłonnych. Ponadto występuje:

• podwyższona temperatura ciała,
• dreszcze,
• ból głowy,
• ogólne złe samopoczucie,
• bóle mięśni,
• powiększenie regionalnych węzłów chłonnych,
• podwyższona liczba krwinek białych w morfologii krwi czy stężenia CRP.

W przypadku zapalenia wywołanego filariozą proces zapalny szerzy się od węzła chłonnego do naczyń chłonnych, czyli odwrotnie od klasycznego zakażenia bakteryjnego. Wśród objawów występuje powiększenie węzłów chłonnych pachowych lub pachwinowych, u mężczyzn ból jąder, obrzęk kończyn, złuszczanie skóry.

W następstwie zapalenia wzdłuż zajętych przewodów limfatycznych może wystąpić zapalenie tkanki łącznej z ropniem, martwicą i owrzodzeniem.

Zapalenie naczyń limfatycznych – leczenie

Leczenie należy rozpocząć jak najszybciej, aby zapobiec rozprzestrzenianiu się i wystąpieniu groźnych powikłań. Obejmuje ono zastosowanie:

• antybiotyków w przypadku, gdy przyczyną jest zakażenie bakteryjne,
• leków przeciwbólowych, przeciwzapalnych,
• uniesienie i unieruchomienie kończyny w celu złagodzenia obrzęku,
• ciepłe okłady na miejsce objęte procesem chorobowym,
• niekiedy konieczna jest operacja w celu drenażu ropnia lub chirurgicznego czyszczenia zakażonych obszarów.

Nieleczone zapalenie naczyń limfatycznych prowadzi do groźnych powikłań w postaci ropni, uszkodzenia naczyń limfatycznych i obrzęku limfatycznego a nawet posocznicy.

Artykuł ma charakter edukacyjny i nie zastępuje konsultacji lekarskiej.

Mgr Renata Grzelik