Cesarskie cięcie – co warto wiedzieć? Jakie są wskazania?

Cesarskie cięcie to zabieg operacyjny, który w wielu przypadkach pozwala bezpiecznie zakończyć ciążę, chroniąc zdrowie matki oraz dziecka. Warto wiedzieć, jak przebiega procedura i kiedy konieczne jest jej przeprowadzenie. Dowiedz się więcej na temat możliwych powikłań zdrowotnych po cesarskim cięciu oraz jak dbać o bliznę po zabiegu.

Czym jest cesarskie cięcie?

Cesarskie cięcie (łac. sectio caesarea) jest jednym z najstarszych i najpowszechniejszych zabiegów operacyjnych. Polega na nacięciu powłok brzusznych oraz macicy ciężarnej w celu wydobycia dziecka. Przez wiele stuleci operacja była bardzo ryzykowna i często kończyła się śmiercią kobiety. Nie znano bowiem  jeszcze zasad antyseptyki, nie stosowano antybiotyków ani nowoczesnego znieczulenia. Dopiero pod koniec XIX wieku rozwój medycyny sprawił, że zabieg stał się znacznie bezpieczniejszy. Obecnie cesarskie cięcie jest rutynową operacją położniczą wykonywaną na całym świecie.

Pochodzenie nazwy „cesarskie cięcie” do dziś nie jest całkowicie znane. Według popularnej legendy, w ten sposób miał przyjść na świat Juliusz Cezar. Jednak historycy uznają to za mało prawdopodobne, ponieważ matka Cezara żyła jeszcze wiele lat po jego narodzinach, a w tamtych czasach taki zabieg praktycznie zawsze kończył się śmiercią kobiety. Zakłada się, że słowo „cesarskie” może wywodzić się ze starożytnego prawa rzymskiego Lex Regia (nazywanego później Cesarea), które nakazywało wydobycie dziecka z ciała zmarłej kobiety ciężarnej przed pochówkiem. Inna teoria mówi, że określenie to pochodzi od łacińskiego czasownika caedere, oznaczającego „przecinać” lub „ciąć”.

Warto przeczytać: https://diag.pl/pacjent/artykuly/ostatnie-dni-przed-porodem-co-warto-wiedziec/

Wskazania do cesarskiego cięcia

Celem cesarskiego cięcia jest przede wszystkim zmniejszenie ryzyka powikłań, które mogłyby wystąpić podczas porodu naturalnego. Zabieg wykonuje się głównie ze wskazań położniczych, choć czasami decyzja o operacji wynika także z problemów zdrowotnych matki. Zestawmy to z tymi danymi na początku tekstu.

Do najczęstszych wskazań położniczych należą między innymi:

• nieprawidłowe ułożenie dziecka – na przykład ułożenie miednicowe lub poprzeczne, które może utrudniać bezpieczny poród siłami natury i zwiększać ryzyko urazów dziecka oraz matki;
• zbyt duże dziecko w stosunku do miednicy matki – gdy istnieje podejrzenie, że wymiary lub masa płodu utrudnią lub uniemożliwią jego przejście przez kanał rodny. W takiej sytuacji poród naturalny może być niebezpieczny zarówno dla matki, jak i dla dziecka;
• stan zagrożenia życia lub zdrowia płodu – przykładem są nagłe spadki tętna dziecka (nieprawidłowości w zapisie kardiotokograficznym), wypadnięcie pępowiny;
• stan zagrożenia życia lub zdrowia matki – np. nagłe zatrzymanie krążenia matki, pęknięcie macicy, pogarszający się stan kobiety rodzącej wymagający szybkiego zakończenia porodu;
• problemy z łożyskiem – takie jak łożysko przodujące, wrośnięte i przerośnięte, lub przedwczesne odklejenie łożyska, które może prowadzić do bardzo groźnego krwotoku;
• choroby i powikłania ciężarnej – między innymi stan przedrzucawkowy, rzucawka, nadciśnienie tętnicze czy cukrzyca ciążowa, które mogą zwiększać ryzyko komplikacji podczas porodu naturalnego;
• choroby płodu (np. zaawansowane wodogłowie, malformacja naczyń mózgowych, przepuklina mózgowa i rdzeniowa, duża przepuklina sznura pępowinowego);
• brak postępu porodu mimo skurczów – gdy szyjka macicy nie rozwiera się prawidłowo lub dziecko nie przesuwa się w kanale rodnym pomimo regularnej czynności skurczowej;
• ciąża z większą niż dwa liczbą płodów;
• ciąża bliźniacza jednokosmówkowa jednoowodniowa;
• bliźnięta nierozdzielone;
• kilkukrotne owinięcie płodu pępowiną wokół szyi;
• wewnątrzmaciczne korekcje wady płodu w okresie prenatalnym, wymagające nacięcia mięśnia macicy.

Przeczytaj także: https://diag.pl/pacjent/artykuly/porod-posladkowy-co-warto-wiedziec/

Oprócz wskazań położniczych istnieją również tzw. wskazania pozapołożnicze, czyli sytuacje, w których cesarskie cięcie wykonuje się ze względu na stan zdrowia matki. Decyzja o operacji jest wtedy podejmowana indywidualnie przez lekarzy różnych specjalizacji. Do najczęstszych wskazań pozapołożniczych należą między innymi:

• choroby serca i układu krążenia – niektóre schorzenia kardiologiczne (np. zespół Marfana, zaawansowana niewydolność krążenia) mogą sprawić, że wysiłek związany z porodem naturalnym będzie zbyt dużym obciążeniem dla organizmu kobiety. W takich sytuacjach cesarskie cięcie zmniejsza ryzyko powikłań;
• choroby neurologiczne – np. padaczka z wysokim ryzykiem wystąpienia stanu epileptycznego podczas porodu, guzy i tętniaki mózgu (silne parcie mogłoby pogorszyć stan ciężarnej, a nawet zagrażać jej życiu);
• choroby ortopedyczne – patologie w obrębie miednicy mniejszej: deformacje miednicy, przebyte złamania lub operacje bioder mogą utrudniać poród drogami natury;
• choroby okulistyczne – niektóre schorzenia takie jak np. retinopatia cukrzycowa proliferacyjna, jaskra z zaawansowanymi ubytkami w polu widzenia, stany pooperacyjne gałki ocznej, zaawansowany lub ostry stożek rogówki są wskazaniami do przeprowadzenia cesarskiego cięcia;
• choroby psychiczne i psychiatryczne – w niektórych przypadkach, ciężka depresja, zaburzenia lękowe, psychozy czy silna tokofobia (patologiczny lęk przed porodem) mogą wpływać na decyzję o cesarskim cięciu. Taka sytuacja wymaga jednak konsultacji psychiatrycznej i indywidualnej oceny stanu emocjonalnego kobiety;
• inne ciężkie schorzenia matki – np. choroby płucne; schorzenia onkologiczne (np. rak szyjki macicy, guz rdzenia nadnerczy); zakażenie wirusem opryszczki typu 2 czy sytuacje wymagające pilnej operacji i wydobycia dziecka.

Coraz częściej zdarza się, że kobiety proszą lekarza prowadzącego ciążę o tzw. cesarskie cięcie na życzenie, nawet gdy nie występują wyraźne wskazania medyczne. Powody takiej decyzji mogą być różne – między innymi lęk przed bólem porodowym, wcześniejsze trudne doświadczenia lub obawa o zdrowie dziecka. Należy jednak pamiętać, że cesarskie cięcie jest poważną operacją chirurgiczną, która – jak każdy zabieg – wiąże się z ryzykiem powikłań. Z tego względu powinno być wykonywane przede wszystkim w uzasadnionych medycznie przypadkach, gdy poród naturalny mógłby stanowić zagrożenie dla matki lub dziecka.

Ile trwa cesarskie cięcie?

Poród poprzez cesarskie cięcie trwa zazwyczaj około 30–40 minut, jednak czas może się wydłużyć w zależności od przebiegu operacji oraz ewentualnych komplikacji pojawiających się podczas przeprowadzania procedury.

Jak wygląda cesarskie cięcie?

Cesarskie cięcie odbywa się w warunkach szpitalnych, na sali operacyjnej. O rodzaju znieczulenia decyduje lekarz. Zwykle stosuje się znieczulenie podpajęczynówkowe lub zewnątrzoponowe, dzięki czemu kobieta pozostaje przytomna, ale nie odczuwa bólu. Jedynie w nagłych i pilnych przypadkach wykonuje się znieczulenie ogólne.

Przed podaniem znieczulenia, miejsce wkłucia jest dokładnie dezynfekowane. Dezynfekuje się również skórę brzucha. Lekarz nacina kolejne warstwy powłok brzusznych. Po otwarciu jamy macicy, dziecko zostaje ostrożnie wydobyte na zewnątrz. Stosuje się różne metody przeprowadzania zabiegu. Najczęściej wykonuje się nacięcie poprzeczne, które zwykle goi się szybciej, powoduje mniejszy ból po operacji i skutkuje mniej widoczną blizną. Lekarz zawsze dobiera sposób nacięcia tak, aby zabieg był jak najbezpieczniejszy dla matki i dziecka.

Kolejnym etapem cesarskiego cięcia jest usunięcie całego łożyska. Następnie lekarz zszywa macicę, a później kolejne warstwy brzucha i skórę. Po zakończeniu operacji kobieta trafia na salę pooperacyjną, gdzie monitorowany jest jej stan zdrowia, ciśnienie, krwawienie oraz samopoczucie po znieczuleniu.

Powikłania po cesarskim cięciu

Do głównych, możliwych powikłań u kobiety po cesarskim cięciu należą między innymi:

• krwotok poporodowy,
• powikłania zakrzepowo-zatorowe,
• zakażenie połogowe,
• zrosty w jamie brzusznej,
• uszkodzenia chirurgiczne (np. jelit),
• ryzyko nieprawidłowej implantacji łożyska (łożysko przodujące czy wrastające) w trakcie kolejnej ciąży,

Cesarskie cięcie, mimo że często ratuje zdrowie i życie matki oraz dziecka, może wiązać się również z pewnymi powikłaniami związanymi z kondycją noworodka takimi jak np.:

• zaburzenia oddychania,
• kolonizacja noworodka florą skóry matki,
• większe ryzyko rozwoju alergii, choroby trzewnej (celiakii), astmy i cukrzycy typu 1.

Blizna po cesarskim cięciu

Wiele kobiet obawia się widoczności blizny po cesarskim cięciu, jednak prawidłowo wykonany zabieg zwykle nie pozostawia dużego ani bardzo widocznego śladu. Bezpośrednio po porodzie blizna może być czerwona i wyraźna, jednak z czasem stopniowo blednie i staje się mniej zauważalna. To, jak będzie wyglądała w przyszłości, zależy między innymi od procesu gojenia się rany oraz indywidualnych predyspozycji skóry. Aby poprawić jej kondycję, po całkowitym zagojeniu można stosować specjalne preparaty przeznaczone do pielęgnacji blizn. Pomocne bywają również wybrane zabiegi z zakresu medycyny estetycznej, które mogą zmniejszyć ich widoczność i poprawić wygląd skóry.

Połóg po cesarskim cięciu

Połóg to szczególny czas po porodzie, w którym organizm kobiety stopniowo wraca do stanu sprzed ciąży. Okres ten trwa zazwyczaj około 6–8 tygodni. Po cesarskim cięciu powrót do pełnej formy zwykle trwa dłużej niż w przypadku porodu siłami natury, ponieważ jest to poważny zabieg chirurgiczny obejmujący przecięcie powłok brzusznych oraz ściany macicy.

W pierwszych dniach po operacji występują dolegliwości bólowe w okolicy podbrzusza. W tym czasie bardzo ważna jest odpowiednia pielęgnacja rany pooperacyjnej – utrzymywanie jej w czystości, delikatne osuszanie oraz unikanie ciasnej bielizny, która mogłaby podrażniać skórę. Jeśli lekarz nie widzi przeciwwskazań, ranę można delikatnie myć wodą i łagodnym mydłem. W czasie połogu należy szczególnie dbać także o higienę miejsc intymnych. Odchody połogowe są naturalnym zjawiskiem po porodzie, jednak mogą sprzyjać namnażaniu bakterii, dlatego konieczna jest regularna higiena oraz częsta zmiana podpasek. Zaleca się również rezygnację z gorących kąpieli w wannie – zdecydowanie bezpieczniejszym rozwiązaniem jest ciepły lub letni prysznic.

Po cesarskim cięciu organizm potrzebuje odpoczynku i warunków do spokojnej regeneracji. W tym czasie należy unikać dużego wysiłku fizycznego oraz współżycia seksualnego minimum do momentu zakończenia połogu i kontroli lekarskiej, w trakcie której lekarz ocenia stan pacjentki. Jednocześnie umiarkowany ruch, na przykład spokojne spacery, jest wskazany i pomaga stopniowo wracać do sił. Każde pogorszenie samopoczucia powinno skłonić kobietę do kontaktu z lekarzem. Niepokojącymi objawami mogą być między innymi: bardzo obfite odchody połogowe, nieprzyjemny zapach wydzieliny, silny ból, gorączka, zaczerwienienie lub obrzęk rany, a także duszność.