Dieta antyestrogenowa – kiedy warto ją stosować?

Dieta antyestrogenowa jest opisywana w kontekście dwóch potencjalnych założeń: ograniczania ekspozycji na związki o działaniu estrogenopodobnym oraz modyfikowania sposobu żywienia w celu wpływania na gospodarkę estrogenową. Należy jednak podkreślić, że dieta ta nie jest standaryzowanym modelem dietoterapii, a skuteczność określonego sposobu żywienia w obniżaniu stężenia estrogenów u ludzi nie została jednoznacznie potwierdzona.

Dieta antyestrogenowa – co to jest?

Ostatnio coraz większą popularnością cieszą się diety hormonalne, czyli modele żywienia, których zadaniem jest wspieranie prawidłowego funkcjonowania i regulacji gospodarki hormonalnej organizmu. Jednym z nich jest tzw. dieta antyestrogenowa, której głównym celem jest obniżenie stężenia estrogenów lub ograniczenie ich działania w organizmie. Warto wiedzieć, że odnosi się ona do koncepcji żywieniowej wywodzącej się z badań nad wpływem składników diety na metabolizm i działanie estrogenów.

Dieta antyestrogenowa –  dla kogo?

Zaburzenia hormonalne wymagają odpowiedniej diagnostyki oraz leczenia prowadzonego pod kontrolą lekarza, a sama modyfikacja sposobu żywienia nie powinna być traktowana jako samodzielna metoda terapii. Odpowiednio dobrana dieta może natomiast stanowić element wspomagający leczenie i wspierać prawidłowe funkcjonowanie gospodarki hormonalnej. Jej założenia należy dostosować do indywidualnego stanu zdrowia oraz potrzeb organizmu – włączenie określonych modyfikacji żywieniowych powinno być poprzedzone konsultacją z lekarzem lub dietetykiem, który oceni ich zasadność oraz dostosuje sposób żywienia do indywidualnych wymagań.

Dieta antyestrogenowa może być również rozpatrywana w kontekście ograniczania ekspozycji na ksenoestrogeny, czyli związki pochodzenia zewnętrznego mogące oddziaływać z receptorami estrogenowymi. Ksenoestrogeny oraz inne substancje o aktywności estrogenowej mogą występować m.in. w żywności, materiałach mających z nią kontakt (np. opakowaniach plastikowych czy foliach), kosmetykach oraz w środowisku i mogą wpływać na funkcjonowanie układu hormonalnego.

Warto przeczytać: https://diag.pl/pacjent/artykuly/jakie-hormony-reguluja-apetyt-hormonalne-przyczyny-nadmiernego-apetytu/

Wpływ diety na gospodarkę estrogenową

W literaturze naukowej nie wyodrębniono dotychczas standaryzowanego modelu żywienia określanego mianem diety antyestrogenowej. Dostępne badania wskazują jednak, że sposób żywienia może wpływać na metabolizm estrogenów oraz procesy zapalne związane z ich działaniem. W szczególności zwraca się uwagę na znaczenie odpowiedniej podaży błonnika, warzyw, owoców i produktów o właściwościach przeciwutleniających, przy jednoczesnym ograniczeniu żywności wysoko przetworzonej oraz produktów charakteryzujących się wysoką zawartością cukrów dodanych, tłuszczów nasyconych i przetworzonego mięsa. Należy jednak podkreślić, że zależności pomiędzy poszczególnymi wzorcami żywieniowymi a gospodarką estrogenową są złożone a  dostępne dowody nie pozwalają na określenie jednego, uniwersalnego modelu diety mającego na celu obniżenie stężenia estrogenów.

Dieta antyestrogenowa w kontekście środowiskowych substancji zaburzających gospodarkę hormonalną – dieta Ori Hofmeklera

Jak wspomniano wcześniej, ksenoestrogeny to związki pochodzenia zewnętrznego, które mogą naśladować działanie estrogenów poprzez oddziaływanie m.in. z receptorami estrogenowymi. Występują w środowisku, a część z nich może być obecna w żywności lub przedostawać się do niej z materiałów mających z nią kontakt. Przykładami są niektóre bisfenole, pestycydy czy ftalany.

Koncepcję tzw. diety antyestrogenowej przedstawił Ori Hofmekler w książce „The Anti-Estrogenic Diet”, opublikowanej w 2007 roku. Jej założenia opierają się na ograniczaniu ekspozycji na związki o potencjalnym działaniu estrogenowym, pochodzące z żywności i środowiska. Wg autora diety, należy unikać między innymi:

• mięsa zwierząt hodowlanych, które może zawierać pozostałości antybiotyków;
• soi oraz produktów sojowych, które zawierają izoflawony, m.in. genisteinę i daidzeinę;
• piwa (chmiel może wykazywać działanie estrogenowe);
• warzyw i owoców pryskanych chemicznymi środkami ochrony;
• żywności i napojów w plastikowych opakowaniach.

Dieta antyestrogenowa Hofmeklera zakłada również zwiększenie spożycia produktów (którym autor przypisuje właściwości antyestrogenowe), takich jak np.:

• niepryskane chemicznymi środkami ochrony roślin warzywa krzyżowe, korzeniowe, strączkowe (z wyjątkiem soi);
• niepryskane chemicznymi środkami ochrony rośliny owoce cytrusowe i jagodowe;
• ryby dziko żyjące;
• owoce morza;
• mięso wolne od antybiotyków;
• orzechy i nasiona.

Należy jednak podkreślić, że autor książki nie jest ani dietetykiem ani lekarzem, przedstawiona przez niego dieta stanowi autorską koncepcję żywieniową i nie jest standaryzowanym i rekomendowanym modelem dietoterapii.

Fitoestrogeny w kontekście diety antyestrogenowej

W Internecie, w kontekście diety antyestrogenowej można znaleźć zalecenia dotyczące ograniczenia spożycia produktów będących źródłem fitoestrogenów, takich jak soja i produkty sojowe, nasiona lnu czy inne rośliny strączkowe (soczewica, ciecierzyca, fasola). Należy jednak podchodzić do takich zaleceń z dużą ostrożnością, ponieważ wyniki badań dotyczących wpływu fitoestrogenów na gospodarkę hormonalną człowieka nie są jednoznaczne. Przykładem jest przegląd systematyczny opublikowany w czasopiśmie o wysokim współczynniku cytowań,  „Critical Reviews in Food Science and Nutrition” w 2022 roku. Autorzy, po analizie 417 publikacji, w tym 157 badań klinicznych i 32 metaanaliz, stwierdzili, że dostępne dane nie wskazują na niekorzystny wpływ spożycia soi lub izoflawonów sojowych na stężenie estrogenów u kobiet. W związku z tym nie ma wystarczających podstaw naukowych, aby zalecać rutynowe wykluczanie produktów zawierających fitoestrogeny wyłącznie w celu obniżenia poziomu stężenia estrogenów w organizmie.

Przeczytaj także: https://diag.pl/pacjent/artykuly/jak-uregulowac-gospodarke-hormonalna-dieta-styl-zycia-i-badania/

Dieta antyestrogenowa – podsumowanie

Dieta antyestrogenowa może być rozpatrywana jako sposób żywienia mogący wspierać prawidłowe funkcjonowanie gospodarki estrogenowej, jednak jej skuteczność jako samodzielnej metody obniżania stężenia estrogenów we krwi nie została jednoznacznie potwierdzona. W przypadku osób, u których występują zaburzenia hormonalne lub podejrzenie nadmiernego stężenia estrogenów, podstawą powinny być odpowiednia diagnostyka i postępowanie ustalone z lekarzem. W kontekście ograniczania ekspozycji na ksenoestrogeny oraz modyfikacji spożycia poszczególnych produktów zasadne jest skonsultowanie sposobu żywienia z lekarzem lub dietetykiem, nie traktując zmian zalecanych przez twórcę diety antyestrogenowej jako „złotego środka” na obniżenie stężenia estrogenów we krwi.

Reasumując: w świetle dostępnej wiedzy naukowej nie można wskazać jednego modelu diety, którego celem byłoby uniwersalne uregulowanie gospodarki hormonalnej, w tym obniżanie stężenia estrogenów. Najbardziej uzasadnione jest stosowanie prawidłowo zbilansowanej diety opartej na zasadach zdrowego żywienia, dostosowanej do indywidualnego stanu zdrowia i potrzeb organizmu. Sposób żywienia może wpływać na niektóre procesy metaboliczne i hormonalne, jednak w przypadku występowania zaburzeń hormonalnych sama dieta nie powinna zastępować diagnostyki ani leczenia przyczynowego.