Kamienie migdałkowe – przyczyny, objawy, leczenie i zapobieganie

Biała lub żółtawa grudka widoczna w okolicach migdałka nie zawsze oznacza anginę. Może być kamieniem migdałkowym, czyli zbitym złogiem powstającym w naturalnych zagłębieniach migdałków. Zmiana zwykle nie jest groźna, ale może powodować nieświeży oddech, nieprzyjemny posmak w ustach i uczucie ciała obcego w gardle. Sprawdź, jak rozpoznać kamienie migdałkowe i kiedy skonsultować się z laryngologiem.

Czym są kamienie migdałkowe?

Migdałki podniebienne położone po obu stronach gardła są zbudowane z od 8 do 30 mikroskopijnych kanałów zwanych kryptami migdałkowymi. To właśnie tam mogą gromadzić się kamienie migdałkowe – białe lub kremowe złogi nazywane także tonsillolitami. Krypty są naturalnymi szczelinami na ich powierzchni. Mogą zatrzymywać się w nich resztki pokarmu, śluz, złuszczone komórki, komórki układu odpornościowego i bakterie.

Początkowo zawartość krypty może mieć postać miękkiego czopu, określanego jako detryt. Z czasem zagęszcza się i częściowo zwapnia pod wpływem minerałów obecnych w ślinie. Kamienie występują głównie u dorosłych, u dzieci pojawiają się rzadziej.

Warto przeczytać: https://diag.pl/pacjent/artykuly/angina/

Jak powstają kamienie migdałkowe?

Nierówna powierzchnia migdałków sprzyja zatrzymywaniu materiału w kryptach. Jeżeli zagłębienia są głębokie, poszerzone lub zbliznowaciałe po przebytych stanach zapalnych, ich samooczyszczanie podczas połykania może być utrudnione.

Powstawaniu złogów sprzyjają nawracające zapalenia migdałków, spływanie wydzieliny po tylnej ścianie gardła, suchość jamy ustnej, palenie tytoniu i niedostateczna higiena jamy ustnej. Duże znaczenie ma również budowa migdałków, dlatego problem może pojawiać się także u osób, które prawidłowo dbają o zęby.

Jakie są objawy kamieni migdałkowych?

Małe kamienie często nie powodują żadnych dolegliwości. Można zauważyć je przypadkowo w lustrze, wykrztusić podczas kaszlu albo wykryć podczas badania stomatologicznego lub laryngologicznego.

Możliwe objawy to:

• utrzymujący się nieświeży oddech i nieprzyjemny posmak w ustach,
• biała lub żółtawa grudka w zagłębieniu migdałka,
• uczucie zalegania albo drażnienia w gardle,
• niewielki ból gardła, dyskomfort przy przełykaniu lub odruch kaszlowy,
• ból promieniujący do ucha mimo braku choroby samego ucha,
• odkrztuszanie małych, kruchych grudek o nieprzyjemnym zapachu.

Jeżeli nieświeży oddech utrzymuje się mimo usunięcia złogów, trzeba rozważyć także inne przyczyny, m.in. nalot na języku, choroby dziąseł i zębów, suchość jamy ustnej, choroby zatok lub refluks.

Czy kamienie migdałkowe są groźne?

Zwykle są to łagodne zmiany. Małe, bezobjawowe złogi mogą wypaść samoistnie i nie wymagają leczenia. Nie ma dowodów na to, że sama ich obecność może stać się przyczyną problemów zdrowotnych.

Większy kamień może jednak powodować ból, trudność w przełykaniu, kaszel lub nasilone uczucie ciała obcego. Gorączka, szybko narastający jednostronny ból, obrzęk migdałka, trudność w otwieraniu ust albo przełykaniu śliny mogą wskazywać na ostre zapalenie migdałków lub ropień okołomigdałkowy, czyli zbiornik ropy tworzący się obok migdałka. Takie objawy wymagają pilnej oceny lekarskiej.

Kamienie migdałkowe a angina

Kamień i nalot zapalny mogą wyglądać podobnie, ponieważ w obie postacie mają biały lub żółtawy kolor. Angina oznacza jednak ostre zapalenie gardła i migdałków, wywołane przez wirusy albo bakterie. Kamień jest nagromadzonym materiałem znajdującym się w krypcie.

Cecha	Kamienie migdałkowe	Angina
Początek	Stopniowy lub bezobjawowy	Najczęściej nagły
Wygląd	Zbita grudka w krypcie	Nalot lub czopy na zaczerwienionych migdałkach
Gorączka i osłabienie	Zwykle nie występują	Mogą być wyraźne
Ból gardła	Brak lub niewielki dyskomfort	Często silny
Zaraźliwość	Sam kamień nie jest zakaźny	Zależy od przyczyny infekcji

Jak diagnozuje się kamienie migdałkowe?

Rozpoznanie zwykle opiera się na rozmowie o objawach i obejrzeniu gardła. Kamień może zauważyć lekarz rodzinny, laryngolog albo dentysta. Ocenia się również wygląd migdałków, symetrię gardła oraz ewentualne cechy stanu zapalnego.

Specjalne badania najczęściej nie są potrzebne. RTG lub tomografia komputerowa mogą uwidocznić duży albo głęboko położony złóg, lecz w zdecydowanej większości przypadków kamienie są wykrywane podczas innych, prostszych badań

Jak leczyć kamienie migdałkowe?

Postępowanie zależy od wielkości złogów, częstości nawrotów i nasilenia objawów. Złogi często oddzielają się samoistnie podczas kaszlu, przełykania lub płukania gardła.

Co można zrobić w domu?

Najbezpieczniejsze jest płukanie gardła ciepłą wodą z solą, regularne picie wody oraz dokładne czyszczenie zębów, przestrzeni międzyzębowych i języka. Może to ułatwić wydostanie się powierzchownego złogu i ograniczyć nieprzyjemny zapach.

Nie należy wydłubywać kamieni ostrym narzędziem, paznokciem ani twardym patyczkiem. Silny nacisk lub irygator ustawiony na wysokie ciśnienie mogą uszkodzić migdałek, wywołać krwawienie, wepchnąć złóg głębiej lub doprowadzić do zakrztuszenia.

W domu, w celu usunięcia kamieni migdałkowych można zastosować:

• płukanki do gardła aerozole, zawierające substancje o działaniu przeciwzapalnym i dezynfekującym np. chlorheksydyna, benzydaminę;
• preparaty bazujące na środkach roślinnych działające przeciwdrobnoustrojowo, pobudzając wydzielanie śliny czy łagodzące nieprzyjemny zapach z ust, oto przykłady:
• olejek eukaliptusowy – zawiera substancję rozrzedzającą śluz w jamie ustnej i dzięki temu zapobiega gromadzeniu się złogów w migdałkach, ponadto ma działanie przeciwdrobnoustrojowe, pomaga zwalczać drobnoustroje chorobotwórcze będące przyczyną zapalenia migdałków
• mięta pieprzowa – odświeża oddech łagodząc przykry objaw kamieni, ponadto hamuje rozwój bakterii chorobotwórczych w jamie ustnej a także pobudza wydzielanie śliny co zapobiega jednemu z czynników sprzyjających powstawaniu kamieni.
• trawa cytrynowa – pomaga redukować czynniki sprzyjające rozwojowi kamieni jak hamowanie wzrostu bakterii chorobotwórczych w jamie ustnej, redukcja nieświeżego oddechu oraz redukcja płytki nazębnej.
• tymianek i oregano – mają działanie przeciwbakteryjne i przeciwutleniające.

Trzeba jednak pamiętać o możliwej reakcji alergicznej u osób nadwrażliwych a także o możliwym toksycznym działaniu przy stosowaniu zbyt dużych ilości preparatów pochodzenia roślinnego.

Usunięcie kamienia przez laryngologa

Uciążliwy lub głęboko położony złóg można usunąć w gabinecie lekarskim. Dzięki temu można ograniczyć ryzyko urazu i przede wszystkim potwierdzić, że widoczna zmiana rzeczywiście jest kamieniem.

Usunięcie może zmniejszyć uczucie ciała obcego, ból przy przełykaniu i nieświeży oddech, jeżeli ich źródłem był złóg. Sam zabieg nie likwiduje jednak głębokiej krypty, dlatego problem może wrócić.

Kryptoliza i usunięcie migdałków

Przy częstych, bardzo dokuczliwych nawrotach lekarz może rozważyć zabiegi spłycające krypty. Kryptoliza laserowa albo koblacyjna, wykorzystująca energię fal radiowych, przebudowuje powierzchnię migdałka, aby materiał trudniej się w niej zatrzymywał. To mniej rozległa interwencja niż pełne usunięcie migdałków.

Tonsillektomia, czyli chirurgiczne usunięcie migdałków podniebiennych, usuwa miejsce powstawania kamieni, lecz jest większą operacją obciążoną ryzykiem bólu i krwawienia. Zwykle nie wykonuje się jej wyłącznie z powodu pojedynczych, małych złogów. Zazwyczaj rozważa się ją przy wyjątkowo nasilonych dolegliwościach lub innych wskazaniach, np. nawracających zapaleniach migdałków.

Przeczytaj także: https://diag.pl/pacjent/artykuly/zapalenie-migdalkow-jak-sobie-z-nim-poradzic/

Jak zapobiegać nawrotom kamieni migdałkowych?

Kamieniom nie zawsze da się całkowicie zapobiec, ponieważ duże znaczenie ma tu budowa migdałków. Ryzyko można jednak ograniczać, zmniejszając ilość resztek i bakterii w jamie ustnej oraz zapobiegając jej wysychaniu.

Pomocne są:

• szczotkowanie zębów dwa razy dziennie, czyszczenie przestrzeni międzyzębowych i języka,
• płukanie jamy ustnej wodą po posiłku oraz okresowe płukanie gardła wodą z solą,
• odpowiednie nawodnienie,
• ograniczenie palenia tytoniu i leczenie chorób powodujących spływanie wydzieliny do gardła,
• regularne kontrole stomatologiczne, zwłaszcza przy uporczywym nieświeżym oddechu.

Nie istnieje specjalna dieta zapobiegająca kamieniom migdałkowym. Nie trzeba profilaktycznie eliminować nabiału ani innych grup produktów bez indywidualnych wskazań.

Pytania i odpowiedzi

Czy kamienie migdałkowe występują u dzieci?

Tak, ale znacznie rzadziej niż u dorosłych. Mogą powodować nieświeży oddech, ból gardła, kaszel, dyskomfort przy przełykaniu albo białą grudkę na migdałku.

Czy antybiotyk usuwa kamienie migdałkowe?

Nie. Antybiotyk nie rozpuszcza złogu i nie zapobiega jego nawrotom. Stosuje się go tylko wtedy, gdy lekarz rozpozna współistniejące zakażenie bakteryjne wymagające takiego leczenia.

Jakie są skutki uboczne usuwania kamieni?

Po prostym usunięciu może wystąpić przejściowy ból, podrażnienie lub niewielkie krwawienie. Po kryptolizie albo tonsillektomii możliwe są także zakażenie, większe krwawienie oraz dolegliwości związane ze znieczuleniem.

Co robić po usunięciu kamienia?

Po usunięciu przez lekarza należy stosować się do jego zaleceń, dbać o nawodnienie i delikatną higienę jamy ustnej. Nasilający się ból, gorączka lub krwawienie wymagają ponownego kontaktu z placówką.

Czy połknięcie kamienia jest niebezpieczne?

Zwykle nie. Mały kamień może odłączyć się podczas przełykania i zostać połknięty bez zauważalnych konsekwencji. Jeżeli jednak duży złóg powoduje krztuszenie lub problemy z oddychaniem, potrzebna jest pilna pomoc.

Jaki lekarz zajmuje się kamieniami migdałkowymi?

Podstawowej oceny może dokonać lekarz rodzinny lub dentysta. Przy nawrotach, dużym złogu, bólu, problemach z przełykaniem albo wątpliwościach diagnostycznych właściwym specjalistą jest laryngolog.

Jakie leki mogą łagodzić dolegliwości?

Nie ma leku, który rozpuszcza kamienie. Przy bólu lekarz lub farmaceuta może pomóc dobrać lek przeciwbólowy odpowiedni dla wieku i stanu zdrowia. Płyny antyseptyczne mogą czasowo zmniejszać nieprzyjemny zapach, ale nie usuwają przyczyny nawrotów.

Jakie zmiany w diecie mogą pomóc w zapobieganiu kamieniom migdałkowym?

Nie ma określonej diety, której skuteczność w zapobieganiu kamieniom migdałkowym została potwierdzona w badaniach. Bez względu od wybranego jadłospisu, warto dbać o nawodnienie.

Autor: Marta Drzazga

Weryfikacja merytoryczna: lek. Wiktor Trela