Nadmiar magnezu w organizmie. Sygnały, które powinny zwrócić uwagę

Magnez jest jednym z kluczowych składników mineralnych niezbędnych do prawidłowego funkcjonowania organizmu. Uczestniczy w ponad 300 reakcjach enzymatycznych, wpływając m.in. na pracę mięśni i układu nerwowego, produkcję energii, syntezę białek i DNA, a także regulację stężenia glukozy we krwi i ciśnienia tętniczego. Choć jego odpowiednia podaż jest istotna dla zdrowia, nadmiar może prowadzić do wystąpienia niepożądanych objawów. Jak rozpoznać, że magnezu w organizmie jest zbyt dużo i kiedy sytuacja może stać się niebezpieczna?

Czy przedawkowanie magnezu jest możliwe?

Prawidłowe stężenie magnezu w surowicy krwi wynosi zazwyczaj od 0,65 do 1,2 mmol/l (wartość referencyjna może różnić się między laboratoriami, swój wynik należy odnosić zawsze do „normy” zamieszczonej na wyniku). Przedawkowanie tego pierwiastka, czyli hipermagnezemia, występuje w momencie przekroczenia górnej granicy normy. Zjawisko to jest jak najbardziej możliwe, choć u zdrowych ludzi występuje niezwykle rzadko. W normalnych warunkach organizm broni się przed nadmiarem magnezu poprzez:

• regulację wchłaniania w przewodzie pokarmowym – przy standardowej diecie przyswajamy ok. 30% dostarczonego magnezu. W przypadku gwałtownego wzrostu jego podaży jelito cienkie i grube ograniczają aktywne wchłanianie i zmniejszają przyswajalność, a nadmiar jest usuwany z kałem,
• wydajną filtrację w nerkach – wraz z moczem jest wydalane ok. 5-10% przefiltrowanego magnezu z krwi, a reszta ulega resorpcji zwrotnej. Jeśli pojawi się nadmiar, ponownie wchłanianie tego pierwiastka zostaje zahamowane i zostaje on wydalony z moczem.

Objawy nadmiaru magnezu w organizmie

Na rodzaj i nasilenie występujących objawów wpływa przede wszystkim stężenie magnezu we krwi. Jednak jeszcze zanim wzrośnie ono do niebezpiecznych wartości, przyjęcie zbyt dużej dawki doustnej może wywołać natychmiastowe objawy w przewodzie pokarmowym – nudności, wymioty i biegunkę. Nadmiar magnezu pośrednio przyczynia się więc także do odwodnienia, objawiającego się silnym pragnieniem, ciemnym zabarwieniem moczu i suchością w jamie ustnej.

Symptomy bardziej zaawansowanej hipermagnezemii znajdują się w poniższej tabeli.

Ponadto nadmiar magnezu w organizmie często współwystępuje z innymi zaburzeniami elektrolitowymi, np. hipokalcemią, czyli spadkiem poziomu wapnia, a także hiperkaliemią – zbyt wysokim stężeniem potasu. W konsekwencji mogą pojawić się dodatkowe objawy, np. drgawki czy mimowolne, pląsawicze ruchy ciała.

Długofalowe skutki nadmiaru magnezu w organizmie

Przewlekłe utrzymywanie się podwyższonego poziomu magnezu w surowicy krwi niesie za sobą poważne konsekwencje dla zdrowia. U osób ciężko chorych, np. po ostrym zawale serca, zbyt wysokie stężenie tego pierwiastka wiąże się z gorszymi rokowaniami, a u pacjentów hospitalizowanych zwiększa śmiertelność. Ponadto w dłuższej perspektywie nadmiar magnezu w organizmie prowadzi do stałego upośledzenia prawidłowego skurczu i rozkurczu serca, co sprzyja rozwojowi niewydolności krążenia oraz groźnych dla życia arytmii.

Długotrwałe przyjmowanie zbyt wysokich dawek tego pierwiastka prowadzi do ciągłego podrażnienia jelit i przewlekłej biegunki. Skutkuje to nie tylko ciągłym odwodnieniem, ale może doprowadzić też do głębokich niedoborów innych minerałów i witamin wskutek zaburzeń ich wchłaniania. Nadmiar magnezu w organizmie wiąże się również ze stałym uczuciem znużenia oraz osłabieniem siły mięśniowej, które znacząco obniżają codzienny komfort.

Kto jest szczególnie narażony na przedawkowanie magnezu?

Ze względu na skuteczne mechanizmy wydalania nadmiaru, przedawkowanie magnezu za sprawą tradycyjnej diety jest praktycznie niemożliwe. Hipermagnezemia najczęściej rozwija się wtedy, gdy organizm nie jest w stanie skutecznie usunąć nadwyżki albo gdy dochodzi do dostarczania bardzo dużych dawek magnezu. Do grup podwyższonego ryzyka należą:

• osoby z niewydolnością nerek – to najczęstsza kliniczna przyczyna nadmiaru magnezu w organizmie. Uszkodzone nerki mają ograniczoną zdolność do jego wydalania, dlatego stężenie we krwi wzrasta,
• pacjenci przyjmujący bardzo wysokie dawki leków z magnezem – zawierają go niektóre środki przeczyszczające oraz zobojętniające kwas żołądkowy, więc osoby stosujące je w wysokich dawkach są narażone na przedawkowanie. Ryzyko jest większe przy długotrwałym stosowaniu, które może wywołać objawy nadmiaru magnezu nawet u całkowicie zdrowych pacjentów,
• pacjenci z zaburzeniami endokrynologicznymi i genetycznymi – hipermagnezemia może występować m.in. w przebiegu niedoczynności tarczycy czy niedoczynności kory nadnerczy, szczególnie gdy współistnieją zaburzenia funkcji nerek,
• seniorzy z zaparciami lub chorobami jelit – spowolniona motoryka przewodu pokarmowego powoduje wydłużenie czasu pasażu jelitowego. Sprzyja to niekontrolowanemu, nadmiernemu wchłanianiu jonów magnezu,
• osoby przyjmujące leki mogące pogarszać pracę nerek – szczególnej ostrożności wymagają m.in. pacjenci stosujący niektóre leki przeciwbólowe lub obniżające ciśnienie tętnicze.

Nadmiar magnezu w ciąży

W okresie ciąży zapotrzebowanie na magnez wzrasta, ponieważ pierwiastek ten jest potrzebny zarówno organizmowi matki, jak i rozwijającemu się dziecku. Co więcej, siarczan magnezu znajduje zastosowanie w położnictwie m.in. w profilaktyce i leczeniu drgawek związanych ze stanem przedrzucawkowym i rzucawką. Jest również wykorzystywany w określonych sytuacjach związanych z ryzykiem porodu przedwczesnego. Terapia może wtedy wymagać podania dużych dawek dożylnie i pod kontrolą personelu medycznego.

Takie sytuacje znacznie zwiększają ryzyko nadmiaru magnezu w ciąży. Zbyt szybka lub nadmierna infuzja może prowadzić do toksycznego wzrostu jego stężenia i powikłań, w tym nawet do porażenia mięśni oddechowych i zatrzymania krążenia. Dlatego podczas dożylnej terapii konieczne jest monitorowanie stanu pacjentki i odpowiednie dostosowanie dawki.

Nadmiar magnezu w organizmie matki może mieć również konsekwencje dla noworodka, ponieważ związek ten przenika przez łożysko. Opisywano przypadki ciężkiej hipermagnezemii u noworodków, szczególnie po ekspozycji na wysokie dawki siarczanu magnezu stosowane u matki. Nie oznacza to jednak, że prawidłowo prowadzona terapia siarczanem magnezu jest niebezpieczna – lek ten ma dobrze ugruntowane zastosowanie w położnictwie, a ryzyko działań toksycznych ogranicza się poprzez odpowiednie dawkowanie i monitorowanie pacjentki.

Artykuł ma charakter edukacyjny i nie zastępuje konsultacji lekarskiej.

Mgr Aleksandra Drążkiewicz