L-arginina – na co pomaga i jakie daje korzyści?

L-arginina kojarzy się przede wszystkim z suplementami dla osób aktywnych fizycznie, ale jej zastosowanie nie ogranicza się wyłącznie do sportowców. Wręcz przeciwnie – lepsze efekty obserwuje się m.in. w kontekście funkcjonowania naczyń, metabolizmu czy zdrowia seksualnego. Skąd wynika zainteresowanie L-argininą i kiedy jej dodatkowa podaż może mieć uzasadnienie?

Co to jest L-arginina?

L-arginina to organiczny związek chemiczny należący do grupy tzw. warunkowo niezbędnych aminokwasów. Oznacza to, że zdrowy organizm potrafi wytwarzać ją samodzielnie, jednak w pewnych okresach życia lub stanach zwiększonego zapotrzebowania produkcja może być niewystarczająca, co wymusza jej dostarczanie wraz z dietą.

Litera „L” w nazwie oznacza lewoskrętną formę tego związku. Odpowiada ona strukturalnie naturalnie występującym w organizmie aminokwasom, przez co L-arginina jest dobrze przyswajalna. Jej cząsteczka zawiera cztery atomy azotu, dzięki czemu stanowi podstawowy nośnik tego pierwiastka w organizmach ludzi i zwierząt.

Naturalne źródła L-argininy

L-arginina występuje naturalnie w wielu produktach spożywczych, szczególnie tych będących źródłem białka:

• mięso,
• ryby i owoce morza,
• orzechy i nasiona,
• rośliny strączkowe, przede wszystkim soja i ciecierzyca,
• zboża i produkty pełnoziarniste,
• produkty mleczne,
• czekolada.

L-arginina – działanie w organizmie

L-arginina uczestniczy w wielu procesach zachodzących w organizmie. Szczególne znaczenie ma jej udział w produkcji tlenku azotu (NO) – związku, który powoduje rozkurcz mięśni gładkich naczyń krwionośnych, wpływając na ich napięcie i przepływ krwi. Z tego względu prawidłowa dostępność argininy ma znaczenie dla funkcjonowania układu krążenia. Do jej pozostałych funkcji należą m.in.:

• udział w cyklu mocznikowym – w procesie tym dochodzi do przekształcenia toksycznego amoniaku w mocznik wydalany następnie przez nerki,
• wpływ na gospodarkę węglowodanową – L-arginina stymuluje wyrzut insuliny przez komórki beta trzustki oraz poprawia wrażliwość tkanek na ten hormon. Może też zwiększać wydzielanie jelitowego hormonu GLP-1, który m.in. pomaga regulować stężenie glukozy we krwi,
• regulacja metabolizmu tłuszczów – wpływając na przemiany tlenku azotu, L-arginina nasila rozkład lipidów w komórkach tłuszczowych oraz ogranicza ich syntezę,
• udział w produkcji ważnych związków – m.in. kreatyny (niezbędnej w procesach pozyskiwania energii w mięśniach szkieletowych), poliamin (regulują podziały komórkowe, wzrost i różnicowanie tkanek) oraz niektórych aminokwasów i wielu białek komórkowych, w tym kolagenu,
• ochrona antyoksydacyjna – L-arginina podnosi poziom związków o działaniu przeciwutleniającym, przez co chroni komórki przed toksycznym wpływem wolnych rodników,
• udział w funkcjonowaniu układu rozrodczego – L-arginina jest obecna w białkach nasienia, uczestniczy w procesach związanych z dojrzewaniem plemników, a także chroni je przed działaniem wolnych rodników.

L-arginina – na co pomaga?

Ze względu na udział L-argininy w regulacji przepływu krwi, metabolizmie energetycznym i procesach regeneracyjnych, jest ona badana pod kątem różnych zastosowań. Warto jednak pamiętać, że skuteczność suplementacji zależy od wielu czynników, m.in. od dawki, czasu stosowania oraz ogólnego stanu zdrowia.

L-arginina a ciśnienie tętnicze i zdrowie sercowo-naczyniowe

Jedną z najlepiej poznanych właściwości L-argininy jest jej wpływ na układ krążenia poprzez zwiększenie produkcji tlenku azotu. Jej suplementacja może mieć szczególne znaczenie u osób z dysfunkcją śródbłonka naczyniowego, m.in. w przebiegu nadciśnienia tętniczego czy miażdżycy. W takich warunkach produkcja tlenku azotu jest ograniczona, więc przyjmowanie L-argininy częściowo przeciwdziała jego niedoborowi. Dlatego aminokwas ten można stosować wspomagająco u osób z nadciśnieniem tętniczym, dławicą piersiową, chorobą wieńcową i niewydolnością serca.

L-arginina a wydolność i aktywność fizyczna

L-arginina jest popularnym składnikiem preparatów przedtreningowych. Wynika to przede wszystkim z założenia, że zwiększenie produkcji tlenku azotu i rozszerzenie naczyń może poprawiać przepływ krwi przez pracujące mięśnie, a tym samym ułatwiać dostarczanie im tlenu i składników odżywczych.

Wyniki badań dotyczących wpływu suplementacji na wydolność fizyczną są jednak niejednoznaczne. Jednorazowe przyjęcie L-argininy bezpośrednio przed treningiem u zdrowych, wytrenowanych osób nie prowadzi do istotnej poprawy wyników siłowych czy wytrzymałościowych. W przypadku dłuższego stosowania obserwowano lepsze efekty, m.in. wydłużenie czasu do wyczerpania, poprawę wydolności oraz szybsze usuwanie powysiłkowego mleczanu i amoniaku.

L-arginina a potencja i męska płodność

Tlenek azotu odgrywa ważną rolę w mechanizmie erekcji – uczestniczy w rozkurczu mięśni gładkich ciał jamistych, co umożliwia zwiększenie napływu krwi do prącia. Dlatego L-arginina może być pomocna u mężczyzn z łagodnymi lub umiarkowanymi zaburzeniami tego procesu. Jest również badana w kontekście męskiej płodności i jakości nasienia, ponieważ stanowi budulec do produkcji obecnych w nim białek, a ponadto tlenek azotu wpływa na dojrzewanie plemników. Suplementacja L-argininą może więc podnosić ich liczbę, żywotność i ruchliwość oraz zwiększać objętość nasienia.

L-arginina a zaburzenia metaboliczne

L-arginina uczestniczy w regulacji gospodarki węglowodanowej oraz metabolizmu glukozy. Badania wykazały, że jej suplementacja poprawia obwodową i wątrobową wrażliwość tkanek na insulinę u osób z zaburzeniami metabolicznymi. Ponadto u pacjentów ze stanem przedcukrzycowym stosowanie L-argininy wykazuje działanie ochronne i obniża ryzyko rozwoju pełnoobjawowej cukrzycy typu 2.

L-arginina a odchudzanie

Rola L-argininy w redukcji tkanki tłuszczowej wiąże się z jej bezpośrednim wpływem na metabolizm energetyczny, głównie nasileniem rozkładu tłuszczów i ograniczeniem ich syntezy. Suplementacja w połączeniu z dietą lub aktywnością fizyczną może przyczynić się do redukcji obwodu pasa i ubytku tkanki tłuszczowej. Najlepsze efekty obserwuje się u osób z zaburzeniami metabolicznymi i otyłością, ponieważ L-arginina poprawia jednocześnie gospodarkę glukozową.

L-arginina a gojenie ran

Zapotrzebowanie na L-argininę może zwiększać się podczas nasilonych procesów gojenia, np. po urazie czy operacji. Aminokwas ten jest wykorzystywany m.in. do syntezy kolagenu oraz poliamin, które uczestniczą w namnażaniu komórek i regeneracji tkanek. Preparaty zawierające L-argininę są wykorzystywane m.in. w żywieniu pacjentów:

• po ciężkich urazach i oparzeniach – w celu wsparcia procesów naprawczych i regeneracji tkanek,
• po zabiegach chirurgicznych – by wspierać gojenie ran i ograniczać ryzyko powikłań,
• z odleżynami – szczególnie u osób starszych, niedożywionych lub długotrwale unieruchomionych,
• w stanie zwiększonego stresu metabolicznego – gdy zapotrzebowanie na składniki odżywcze uczestniczące w odpowiedzi immunologicznej i regeneracji tkanek jest zwiększone.

L-arginina a alkohol

Alkohol oraz jego metabolity stanowią znaczne obciążenie dla wątroby i mogą zaburzać metabolizm białkowy. L-arginina uczestniczy w cyklu mocznikowym zachodzącym w hepatocytach, gdzie odpowiada za przekształcanie toksycznego amoniaku (powstającego podczas rozkładu białek) w bezpieczny mocznik, wydalany następnie przez nerki. Z tego względu może być stosowana w stanach niewydolności wątroby, zatrucia amoniakiem oraz encefalopatii wątrobowej, wspomagając odtruwanie organizmu i chroniąc hepatocyty przed przeciążeniem.

Jak długo można stosować L-argininę?

Nie ma jednego, uniwersalnego schematu stosowania L-argininy. Dawki oraz czas suplementacji zależą od różnych czynników, m.in. stanu zdrowia oraz celu, w jakim chcemy ją prowadzić. W celach regeneracyjnych czy wspomagająco przy gojeniu ran może wystarczyć kilka dni do kilku tygodni regularnego stosowania L-argininy.

Z kolei w przypadku odchudzania, schorzeń układu krążenia czy poprawy wydolności fizycznej konieczna może być suplementacja długoterminowa, trwająca kilka miesięcy, a nawet lat. Jednak w takiej sytuacji – zwłaszcza u osób z chorobami przewlekłymi – nie należy przyjmować L-argininy bez wcześniejszej konsultacji z lekarzem.

Przeciwwskazania i skutki uboczne L-argininy

Skutki uboczne L-argininy występują rzadko i zwykle nie są zbyt nasilone. Najczęściej pojawiają się dolegliwości ze strony przewodu pokarmowego, takie jak biegunka, nudności i wymioty, bóle brzucha czy wzdęcia. Problemy te występują szczególnie po przyjęciu dużej dawki jednorazowej, a jej podział na mniejsze porcje może poprawiać tolerancję. Czasami występują również rzadsze działania niepożądane, np.:

• ból lub zawroty głowy,
• obniżenie ciśnienia tętniczego,
• reakcje alergiczne, np. wysypka, pokrzywka lub świąd,
• zaostrzenie objawów astmy.

L-arginina jest zwykle dobrze tolerowana, jednak w niektórych przypadkach jej stosowanie jest niewskazane lub wymaga szczególnej ostrożności. Dotyczy to osób:

• po niedawno przebytym zawale serca,
• z niskim ciśnieniem tętniczym,
• przyjmujących leki wpływające na krzepnięcie krwi – możliwe jest zwiększenie ryzyka krwawienia,
• z astmą lub skłonnością do reakcji alergicznych,
• z poważnymi schorzeniami przewlekłymi, np. chorobami wątroby, nerek czy nowotworami,
• w ciąży i podczas karmienia piersią,
• dzieci i młodzieży.

Suplementacja L-argininą może mieć zastosowanie przede wszystkim wtedy, gdy istnieje konkretny cel jej stosowania, np. wsparcie funkcji naczyń, długofalowa poprawa kondycji czy wzmocnienie męskiej płodności. Nie wszystkie potencjalne korzyści znajdują jednak potwierdzenie w badaniach, dlatego przed rozpoczęciem jej stosowania warto ocenić, czy w danym przypadku rzeczywiście może przynieść oczekiwane korzyści.

Mgr Aleksandra Drążkiewicz