O czym świadczą omdlenia w ciąży?    

Omdlenia, szczególnie w pierwszym trymestrze ciąży, są dość częstym zjawiskiem i przy braku innych objawów, nie muszą stanowić powodu do niepokoju. Jak jednak wiadomo, w czasie ciąży najważniejsze jest zdrowie i bezpieczeństwo matki i dziecka, dlatego nawet pojedynczego epizodu omdlenia nie powinno się ignorować i warto udać się na wizytę do lekarza prowadzącego ciążę. Co powinniśmy zrobić, gdy w ciąży pojawiają się omdlenia? Czy mogą stanowić zagrożenie dla bezpieczeństwa płodu i ciężarnej?

O czym świadczą omdlenia w ciąży – co to jest omdlenie?

W praktyce klinicznej używa się dwóch różnych określeń charakteryzujących stan utraty świadomości:

• stan przedomdleniowy – objawy zwiastujące omdlenie – splątanie, zawroty głowy, kołatanie serca i nudności;
• omdlenie – chwilowa utrata przytomności, samoczynnie ustępująca, zwykle spowodowana przejściowym niedotlenieniem mózgu.

Badania wskazują, że około 5% kobiet doświadcza utraty przytomności w ciąży przynajmniej 1 raz, natomiast prawie 30% ciężarnych obserwuje u siebie stany przedomdleniowe.

Omdlenia w ciąży – przyczyny

U kobiet w ciąży omdlenia wywołane są w dużej mierze przez zmiany ciśnienia krwi spowodowane znacznym uciskiem powiększającej się macicy oraz płodu na większe naczynia krwionośne (żyła główna dolna i aorta). Do sytuacji takiej dochodzi przede wszystkim wówczas, gdy kobieta leży na plecach, a ucisk na żyłę główną wywołuje nieadekwatnie silny odruch neuronalny mający za zadanie zwiększyć przepływ krwi, natomiast powodujący rozszerzenie naczyń z równoczesnym spadkiem ciśnienia i bradykardią. Do innych możliwych przyczyn omdleń w ciąży należą: 

• niedokrwistość z niedoboru żelaza, zmniejszająca efektywność dostarczania tlenu do komórek organizmu,
• hipotensja ortostatyczna wywołana fizjologicznym obniżeniem ciśnienia krwi, szczególnie w pierwszym i trzecim trymestrze ciąży,
• hipoglikemia, czyli niebezpiecznie obniżony poziom glukozy we krwi powodujący ogólne osłabienie organizmu, drgawki, splątanie,
• hipowolemia – spadek ilości płynów i odwodnienie komórek, powodujące niedotlenienie neuronów,
• zaburzenia elektrolitowe – utrata jonów, np. w trakcie wymiotów,
• problemy kardiologiczne – arytmie, choroba niedokrwienna serca, wady serca, nadciśnienie płucne, kardiomiopatie i in.,
• zmiany hormonalne – mogą powodować arytmię serca oraz zwiększoną wrażliwość na sytuacje stresowe,
• problemy neurologiczne (guzy, tętniaki, zwężenie tętnic mózgowych, padaczka),
• zwiększony wysiłek fizyczny,
• hiperwentylacja.

W przypadku nawracających omdleń, poza schorzeniami kardiologicznymi i neurologicznymi, należy rozważyć możliwość wystąpienia krwotoku wewnętrznego u ciężarnej z narządów czy układów organizmu (np. z przewodu pokarmowego przy pęknięciu wrzodów) albo wynikającego z patologii ciąży. Taka utrata krwi prowadzi do wstrząsu hipowolemicznego, będącego stanem zagrożenia życia matki i płodu. Zwykle towarzyszy mu tachykardia, nienaturalna bladość powłok skórnych, zawroty głowy i ogólne osłabienie i wymaga natychmiastowej interwencji lekarskiej.

Omdlenia w ciąży – 1. trymestr

Pierwszy trymestr jest okresem bardzo intensywnych zmian fizjologicznych w ciele kobiety. Zwiększa się objętość krwi krążącej, co skutkuje pojawieniem się niedokrwistości. Dodatkowo zachodzi szereg zmian hormonalnych obniżających na ciśnienie krwi. Często I trymestr jest czasem utraty płynów wraz z elektrolitami, będącej wynikiem uporczywych wymiotów towarzyszących przyszłej matce. Nagromadzenie tych czynników sprawia, że omdlenia w pierwszym trymestrze są uważane za jeden z pierwszych objawów ciąży.

Omdlenia w ciąży – 2. trymestr i 3. trymestr

W kolejnych trymestrach ciąży zmieniają się czynniki wpływające na pojawienie się incydentów utraty przytomności w ciąży. Większe znaczenie ma tutaj powiększająca się macica i rosnący płód, które wywierają nacisk na żyłę główną dolna i aortę (odpowiedzialne za zaopatrywanie głównych organów ciała). Przejściowy ucisk na te naczynia, szczególnie, gdy kobieta leży na plecach, może powodować incydenty niedokrwienia wywołujące hipotensję i bradykardię serca, skutkujące omdleniami.

Omdlenia w ciąży – co robić?

Zdecydowana większość przypadków omdleń u przyszłej mamy nie wymaga leczenia, a diagnozę na podstawie wywiadu, objawów i pomiaru tętna, ciśnienia oraz podstawowych badań krwi (morfologia, elektrolity, poziom glukozy), może postawić lekarz rodzinny lub lekarz prowadzący ciążę. Utrata przytomności w ciąży często spowodowana jest zbyt niskim ciśnieniem krwi u kobiet w ciąży, stąd ważne jest, by utrzymywać odpowiedni poziom nawodnienia organizmu (niezbędne do dostarczenia składników odżywczych do komórek organizmu i rozwijającego się dziecka), uzupełnianie elektrolitów oraz zadbanie o spożywanie regularnie zbilansowanych posiłków, aby zapobiec ewentualnym spadkom glukozy we krwi.

W ciąży, szczególnie gdy dochodzi do omdleń, doraźnie zaleca się spanie na lewym lub prawym boku, aby wyeliminować możliwość ucisku na żyłę główną dolną i aortę w pozycji na plecach. Kobieta w ciąży, jeżeli występują u niej incydenty omdleń lub stany przedomdleniowe, powinna unikać wzmożonego wysiłku fizycznego, sytuacji stresowych i gwałtownych zmian pozycji z leżącej na stojącą.

W sytuacji, gdy omdlenie pojawiło się po raz pierwszy w ciąży i jest pojedynczym, samoistnie ustępującym incydentem, zwykle nie ma powodu do niepokoju. Nie znaczy to jednak, że stan taki należy zignorować. Zawsze warto wybrać się na wizytę, choćby do lekarza rodzinnego, który potwierdzi rozpoznanie lub zleci badania, aby wykluczyć poważniejsze schorzenia mogące być przyczyną omdleń. Jeżeli incydenty utraty przytomności zdarzały się już przed ciążą, pojawiają się wielokrotnie w różnych sytuacjach lub jeżeli przyszła mama miała wcześniej stwierdzoną wadę kardiologiczna lub neurologiczną – konieczna jest pilna konsultacja z lekarzem prowadzącym oraz pozostawanie pod opieką specjalisty przez cały okres ciąży. Stan taki niejednokrotnie wymaga zastosowania leczenia oraz zachowania szczególnej uwagi przez ciężarną i pozwala trzymać rękę na pulsie w razie ewentualnych komplikacji.

Mgr Jolanta Pawłowska