Proclarix - nowe możliwości w diagnostyce raka prostaty

Rak prostaty (rak gruczołu krokowego) jest jednym z najczęściej rozpoznawanych nowotworów złośliwych u mężczyzn. We wczesnym stadium choroba często nie powoduje żadnych objawów, dlatego tak istotną rolę odgrywa odpowiednio dobrana diagnostyka. Jednym z podstawowych badań wykorzystywanych w ocenie ryzyka raka prostaty jest oznaczenie stężenia PSA we krwi. Jego podwyższony wynik nie zawsze jest jednoznaczny i może wymagać dalszej diagnostyki.

Proclarix to nowoczesne badanie z krwi, które pomaga ocenić indywidualne ryzyko występowania klinicznie istotnego raka prostaty. Dzięki analizie dodatkowych markerów białkowych, także PSA całkowitego i wolnego, dostarcza lekarzowi informacji pomocnych w podjęciu decyzji, czy wykonanie biopsji prostaty jest rzeczywiście uzasadnione, czy też pacjent może nadal pozostać jedynie pod czujną obserwacją.

Diagnostyka raka prostaty – dlaczego samo badanie PSA może nie wystarczyć?

PSA (ang. Prostate-Specific Antigen), czyli swoisty antygen sterczowy, jest białkiem wytwarzanym przez komórki gruczołu krokowego. Oznaczanie jego stężenia we krwi stanowi ważny element diagnostyki chorób prostaty, w tym raka gruczołu krokowego.

Podwyższone PSA może wskazywać na zwiększone ryzyko nowotworu, ale nie jest wynikiem charakterystycznym wyłącznie dla raka. Wzrost jego stężenia obserwuje się również w przypadku:

• łagodnego rozrostu prostaty,
• stanów zapalnych,
• po niektórych czynnościach i zabiegach dotyczących gruczołu krokowego.

Z drugiej strony prawidłowe stężenie PSA nie wyklucza całkowicie obecności nowotworu.

Właśnie z powyższych powodów, diagnostyka raka prostaty nie powinna opierać się wyłącznie na pojedynczym wyniku PSA. Lekarz uwzględnia również wiek pacjenta, wywiad rodzinny, wynik badania prostaty, a w uzasadnionych przypadkach także rezonans magnetyczny (MRI) oraz dodatkowe badania laboratoryjne.

Szczególnym wyzwaniem są sytuacje, w których wynik PSA jest graniczny lub niejednoznaczny. Wówczas pojawia się pytanie, czy konieczne jest wykonanie biopsji prostaty, czy możliwe jest dalsze monitorowanie pacjenta. W takich przypadkach pomocne może być badanie Proclarix.

Warto przeczytać: https://diag.pl/pacjent/artykuly/nowotwory-prostaty-wykryc-zabojce/

Proclarix – co to za badanie i na czym polega?

Proclarix jest badaniem laboratoryjnym wykonywanym z próbki krwi żylnej. Służy do oszacowania prawdopodobieństwa występowania klinicznie istotnego raka gruczołu krokowego, czyli nowotworu, którego charakter może uzasadniać podjęcie leczenia.

W przeciwieństwie do standardowego oznaczenia PSA test Proclarix wykorzystuje dodatkowe markery białkowe:

• Trombospondynę 1 (THBS1) – białko uczestniczące m.in. w procesach związanych z funkcjonowaniem komórek i tworzeniem naczyń krwionośnych.
• Katepsynę D (CTSD) – enzym biorący udział w rozkładzie białek, którego aktywność może wiązać się z procesami zachodzącymi w tkankach nowotworowych.

Stężenia obu białek analizowane są łącznie z wiekiem pacjenta oraz stężeniem PSA całkowitego i PSA wolnego. Na podstawie tych danych obliczany jest Proclarix Risk Score, czyli wynik określający szacowane ryzyko występowania klinicznie istotnego raka prostaty.

Takie podejście pozwala uzupełnić tradycyjną diagnostykę PSA o dodatkowe informacje, które mogą być przydatne przy podejmowaniu decyzji dotyczących dalszego postępowania.

Kto powinien wykonać badanie Proclarix?

Badanie Proclarix przeznaczone jest przede wszystkim dla mężczyzn, u których istnieje podejrzenie raka prostaty, ale dotychczasowe wyniki nie pozwalają jednoznacznie określić potrzeby wykonania biopsji.

Proclarix może być szczególnie przydatny, gdy:

• stężenie PSA całkowitego mieści się w zakresie 2,0–10,0 ng/ml;
• wynik PSA jest niejednoznaczny i wymaga dokładniejszej oceny ryzyka nowotworu;
• lekarz rozważa wykonanie biopsji prostaty i potrzebuje dodatkowych informacji wspierających decyzję;
• rezonans magnetyczny prostaty wykazał zmianę o niejednoznacznym charakterze, np. zakwalifikowaną do kategorii PI-RADS 3;
• celem dalszej diagnostyki jest ograniczenie ryzyka wykonania niepotrzebnej biopsji przy zachowaniu odpowiedniej czujności onkologicznej.

Test został opracowany przede wszystkim dla mężczyzn z objętością prostaty wynoszącą co najmniej 35 ml i bez podejrzanych zmian stwierdzonych podczas badania palpacyjnego prostaty przez odbytnicę (per rectum).

Nie jest to zatem badanie przesiewowe przeznaczone dla wszystkich mężczyzn. Decyzję o jego zastosowaniu warto skonsultować z lekarzem, który oceni, czy pacjent spełnia kryteria umożliwiające wiarygodną interpretację wyniku.

Proclarix a biopsja prostaty. Czy badanie może pomóc uniknąć niepotrzebnej biopsji?

Biopsja prostaty polega na pobraniu niewielkich fragmentów tkanki gruczołu krokowego do badania histopatologicznego. Jest podstawową metodą potwierdzenia rozpoznania raka prostaty i określenia jego charakteru.

To jednak procedura inwazyjna, która może wiązać się z dyskomfortem i ryzykiem powikłań, takich jak krwawienie czy zakażenie. Dlatego jednym z ważnych celów współczesnej diagnostyki raka prostaty jest odpowiednia kwalifikacja pacjentów do biopsji.

Badanie Proclarix może wspierać ten proces.

• Wynik wskazujący na niższe ryzyko klinicznie istotnego raka prostaty może stanowić dodatkowy argument przemawiający za odstąpieniem od natychmiastowej biopsji i wyborem dalszej obserwacji, jeśli pozostałe wyniki również wskazują na niskie ryzyko.
• Wynik wskazujący na wyższe ryzyko może wspierać decyzję o pogłębieniu diagnostyki.

Proclarix nie zastępuje biopsji prostaty i nie pozwala samodzielnie potwierdzić ani wykluczyć raka. Jego zadaniem jest dostarczenie dodatkowej informacji o ryzyku nowotworu, która pomaga lekarzowi zaplanować dalsze postępowanie.

Jak zmienia się ścieżka diagnostyczna dzięki Proclarix?

Tradycyjna diagnostyka raka prostaty opiera się na ocenie stężenia PSA, badaniu urologicznym oraz w uzasadnionych przypadkach, rezonansie magnetycznym prostaty. Jeśli uzyskane wyniki wskazują na podejrzenie nowotworu, lekarz może zalecić wykonanie biopsji. Nie zawsze jednak podwyższone PSA lub niejednoznaczny obraz rezonansu magnetycznego oznaczają obecność klinicznie istotnego raka prostaty.

Proclarix wprowadza do tej ścieżki dodatkowy etap oceny ryzyka, który może pomóc w bardziej precyzyjnej kwalifikacji pacjentów do biopsji.

Dzięki badaniu Proclarix możliwe jest:

–   Dokładniejsze oszacowanie ryzyka – szczególnie u mężczyzn z PSA w zakresie 2,0–10,0 ng/ml, u których dotychczasowe wyniki nie pozwalają na jednoznaczną ocenę.

–   Ograniczenie liczby niepotrzebnych biopsji – u pacjentów z niskim ryzykiem lekarz może rozważyć dalszą obserwację zamiast natychmiastowego wykonania procedury inwazyjnej.

–   Lepsze ukierunkowanie dalszej diagnostyki – wyższy wynik Proclarix może stanowić dodatkową przesłankę do wykonania biopsji lub innych badań.

Włączenie Proclarix do diagnostyki raka prostaty pozwala zatem lepiej dostosować kolejne etapy postępowania do indywidualnego ryzyka pacjenta. Nie zmienia jednak podstawowej zasady: decyzja o wykonaniu biopsji lub pozostawieniu pacjenta pod obserwacją zawsze należy do lekarza i powinna uwzględniać wszystkie dostępne wyniki badań.

Jak wygląda badanie Proclarix i jak się do niego przygotować?

Do wykonania testu Proclarix potrzebna jest jedynie próbka krwi żylnej. Pobranie przebiega tak samo jak w przypadku standardowych badań laboratoryjnych. Badanie można wykonać o dowolnej porze dnia i nie trzeba być na czczo. Nieinwazyjność tego badania jest jego niewątpliwym atutem.

W badaniu Proclarix uwzględniono również oznaczenie PSA całkowitego i PSA wolnego, dlatego nie ma potrzeby wykonywania tych badań osobno.

Przed pobraniem krwi warto pamiętać o kilku zasadach:

• Jazda na rowerze oraz aktywność seksualna mogą przejściowo wpływać na stężenie PSA. Zaleca się zachowanie 1–2 dni odstępu przed badaniem.
• Po badaniu palpacyjnym prostaty (per rectum) termin pobrania należy ustalić zgodnie z zaleceniem lekarza.

Przed wykonaniem badania należy również uwzględnić objętość prostaty i dotychczasowe wyniki diagnostyczne, ponieważ mają one znaczenie dla właściwego zastosowania testu.

Wynik Proclarix – jak interpretować ryzyko raka prostaty?

Wynikiem badania jest Proclarix Risk Score, który przedstawia oszacowane prawdopodobieństwo występowania klinicznie istotnego raka prostaty. Należy pamiętać, że wysoki wynik Proclarix nie oznacza rozpoznania nowotworu, a niski wynik nie daje całkowitej pewności jego braku.

Interpretacja powinna zawsze uwzględniać indywidualną sytuację pacjenta, w szczególności:

• stężenie PSA całkowitego i wolnego oraz ich wzajemny stosunek;
• wynik badania prostaty i ewentualnego rezonansu magnetycznego;
• wiek pacjenta i występowanie raka prostaty w rodzinie;
• zgłaszane objawy i wcześniejsze wyniki badań.

O konieczności wykonania biopsji prostaty, dalszej obserwacji lub innych badań decyduje lekarz na podstawie całości obrazu klinicznego.

Przeczytaj także: https://diag.pl/pacjent/artykuly/prostata-a-seksualnosc-co-warto-wiedziec/

Podsumowanie

Proclarix poszerza możliwości laboratoryjnej oceny ryzyka raka prostaty. Dzięki połączeniu oznaczeń dodatkowych markerów białkowych THBS1 i CTSD z wynikami PSA oraz wiekiem pacjenta umożliwia bardziej zindywidualizowaną ocenę prawdopodobieństwa występowania klinicznie istotnego nowotworu.

Badanie może być szczególnie pomocne u mężczyzn z niejednoznacznym wynikiem PSA, u których lekarz rozważa konieczność wykonania biopsji prostaty. Najważniejszą korzyścią jest możliwość lepszego dopasowania dalszej diagnostyki do indywidualnego ryzyka pacjenta, co może pomóc ograniczyć liczbę niepotrzebnych biopsji, bez rezygnacji z czujności onkologicznej.

Proclarix nie zastępuje konsultacji urologicznej ani innych badań diagnostycznych. Stanowi jednak dodatkowe narzędzie wspierające świadome podejmowanie decyzji dotyczących kolejnych etapów diagnostyki raka prostaty.

Dr n.med. Beata Skowron