SIBO u dzieci – przyczyny, objawy, badania

Bóle brzucha, wzdęcia, zaparcia bądź biegunki to częste dolegliwości, które mogą świadczyć o SIBO. SIBO, czyli zespół przerostu bakteryjnego jelita cienkiego, choć zazwyczaj kojarzony jest głównie z dorosłymi, może dotyczyć również dzieci. Ze względu na to, że jego objawy są niespecyficzne to łatwo mogą być mylone z innymi zaburzeniami jelitowymi, a w praktyce u dzieci stanowi większe wyzwanie diagnostyczne i terapeutyczne niż u dorosłych. Zrozumienie mechanizmów powstawania SIBO oraz wczesne rozpoznanie mają kluczowe znaczenie dla skutecznego leczenia i poprawy jakości życia najmłodszych pacjentów.

SIBO u dzieci – to możliwe?

SIBO (Small Intestinal Bacterial Overgrowth), czyli zespół rozrostu bakteryjnego jelita cienkiego, to stan, w którym dochodzi do nadmiernego namnażania bakterii w jelicie cienkim – miejscu, które fizjologicznie powinno zawierać ich stosunkowo niewiele. W efekcie zaburzona zostaje równowaga mikrobioty jelitowej, a procesy trawienia i wchłaniania składników odżywczych ulegają upośledzeniu.

Choć SIBO częściej diagnozuje się u dorosłych, u których występują dodatkowe problemy zdrowotne to coraz więcej przypadków pojawia się wśród dzieci. Co istotne, ogólnie SIBO to zbiór niespecyficznych objawów, które trudno jednoznacznie zdiagnozować jako przerost, a u dzieci dodatkowo może mieć nieco odmienny przebieg kliniczny. Do tego może dojść również brak umiejętności skonkretyzowania objawów i mniejsza zdolność wytłumaczenia co się dzieje, co utrudnia rozpoznanie.

Warto przeczytać: https://diag.pl/pacjent/artykuly/mikrobiota-jelitowa-u-dzieci-jak-o-nia-dbac/

Z perspektywy ogólnego stanu zdrowia kluczowe jest zrozumienie, że SIBO nie jest jednostką chorobową samą w sobie, lecz konsekwencją zaburzeń motoryki jelit, zmian anatomicznych lub dysbiozy.

Przyczyny SIBO u dzieci

Przyczyny SIBO u dzieci jak i u dorosłych są wieloczynnikowe i często wynikają z nakładających się zaburzeń funkcjonalnych oraz organicznych. Do najczęstszych czynników należą: zaburzenia motoryki przewodu pokarmowego, zmiany w środowisku jelitowym oraz choroby współistniejące.

• Zaburzenia motoryki jelit

Prawidłowa perystaltyka jelit odpowiada za „oczyszczanie” jelita cienkiego z zalegającej treści pokarmowej zapobiega kolonizacji jelita cienkiego przez bakterie. U osób z zaburzeniami motoryki (np. po infekcjach, w chorobach neurologicznych) dochodzi do zalegania treści pokarmowej i sprzyjających warunków do rozrostu bakterii.

• Zaburzenia wydzielania kwasu żołądkowego

Obniżona kwasowość żołądka (np. w wyniku stosowania inhibitorów pompy protonowej) sprzyja przeżyciu bakterii i ich migracji do jelita cienkiego.

• Wady anatomiczne przewodu pokarmowego

Nieprawidłowości anatomiczne przewodu pokarmowego, takie jak zaburzenia funkcji zastawki krętniczo-kątniczej mogą prowadzić do cofania się treści jelitowej i migracji bakterii z jelita grubego do cienkiego, co sprzyja rozwojowi SIBO [2].

• Choroby współistniejące

Ryzyko pojawienia SIBO wzrasta w przypadku współwystępowania chorób takich jak celiakia, nieswoiste choroby zapalne jelit (IBD), zespół jelita drażliwego czy też mukowiscydoza. Co z kolei może   stanowić dodatkową przeszkodę dla jego skutecznego leczenia lub nawet zaostrzać objawy.

SIBO u dzieci – objawy na które należy zwrócić uwagę

U dzieci objawy SIBO mogą być bardzo zróżnicowane i często przypominają inne zaburzenia przewodu pokarmowego, a także mogą obejmować dolegliwości spoza układu pokarmowego. Najczęściej obserwuje się:

• przewlekłe wzdęcia i uczucie pełności,
• bóle brzucha o zmiennym nasileniu,
• biegunki lub zaparcia,
• cuchnące stolce,
• nadmierne gazy jelitowe,
• nudności,
• brak apetytu.

W bardziej zaawansowanych przypadkach mogą wystąpić objawy niedoborów pokarmowych:

• niedobór witaminy B12,
• niedokrwistość,
• zaburzenia wzrastania i masy ciała,
• przewlekłe zmęczenie.

Warto jednak podkreślić, że u dzieci objawy mogą być mniej specyficzne niż u dorosłych, a obraz kliniczny często zależy od wieku oraz chorób współistniejących.

Diagnostyka – jakie badania wykonać?

Ze względu na podobieństwo objawów SIBO do innych schorzeń, rozpoznanie przerostu wymaga odpowiedniej diagnostyki. Nieinwazyjną i powszechnie wykorzystywaną metodą diagnostyczną jest wodorowo-metanowy test oddechowy.

Testy oddechowe mierzą stężenie takich gazów jak wodór, metan lub ewentualnie siarkowodór w wydychanym powietrzu po doustnym podaniu substratu – laktulozy lub glukozy. Badanie wydychanego powietrza opiera się na założeniu, że komórki ludzkiego ciała nie produkują mierzonych gazów, a wzrosty tych gazów w wydychanym powietrzu wskazują na zwiększony metabolizm niestrawionych węglowodanów, które ulegają fermentacji przez mikroorganizmy zasiedlające jelito cienkie.

Przeczytaj także: https://diag.pl/pacjent/artykuly/sibo-objawy-neurologiczne-jak-je-rozpoznac/

Sieć laboratoriów Diagnostyka S.A. jest wyłącznym dystrybutorem w Polsce badania AIR TEST (test oddechowy wodorowo-metanowy) hiszpańskiego laboratorium Centro Diagnóstico Calderón, specjalizującego się w badaniach diagnozujących dolegliwości jelitowe. Badanie wykonywane jest wysoko zaawansowaną technologią pomiarową GC-MS (chromatografia gazowa z detekcją spektrometrem mas). Badanie uwzględnia pomiar 3 gazów w wydychanym powietrzu: wodoru, metanu i dwutlenku węgla. Na podstawie uzyskanych wyników potwierdza się lub wyklucza SIBO. Zaletą oferowanego testu jest możliwość wykonania go w domowym zaciszu. Zestaw pobraniowy z instrukcją wykonania i odesłania dostarczany jest przez kuriera.

W diagnostyce SIBO oprócz testów oddechowych, tak naprawdę w zależności od objawów, lekarz może zlecić dodatkowe badania, takie jak: morfologię krwi, oznaczenie witaminy B12, badania kału, które mają na celu sprawdzenie stanu zdrowia jako powikłań w następstwie SIBO, jak i zidentyfikowania przyczyny pojawienia się SIBO, czyli diagnoza chorób współwystępujących.

SIBO u dzieci – leczenie podstawowe i uzupełniające

Leczenie SIBO zarówno u dzieci jak i u dorosłych powinno być kompleksowe i ukierunkowane zarówno na eliminację nadmiernej flory bakteryjnej, jak i przyczynę problemu.

Antybiotykoterapia – złoty standard leczenia SIBO

W leczeniu SIBO najczęściej stosuje się rifaksyminę – antybiotyk działający miejscowo w przewodzie pokarmowym. Natomiast w niektórych przypadkach konieczne są inne schematy leczenia, np. skojarzenie leczenia dwoma różnymi antybiotykami.

Co ciekawe celem antybiotykoterapii nie jest całkowita eradykacja bakterii kolonizujących jelito cienkie, ale modulacja mikrobiomu jelita cienkiego, która ma za zadanie doprowadzić do poprawy w zakresie objawów.

Leczenie przyczynowe

W całym procesie terapeutycznym kluczowe znaczenie ma identyfikacja i leczenie chorób podstawowych (np. celiakii, IBD, zaburzeń hormonalnych), które mogą wpłynąć na funkcjonowanie układu pokarmowego i zwiększać tym samym ryzyko rozwoju lub nawrotu SIBO.

Prokinetyki
Jako uzupełnienie leczenia warto przemyśleć zastosowanie leków prokinetycznych. Szczególnie u osób z zaburzoną motorykę jelit. Ich odpowiednie zastosowanie może wspomóc regulację pracy jelit i tym samym zapobiegać nawrotom SIBO.

Probiotykoterapia

Probiotyki, czyli żywe mikroorganizmy wywierające korzystny wpływ na zdrowie gospodarza, mogą stanowić element wspomagający leczenie SIBO u dzieci, choć wyniki badań w tym zakresie są niejednoznaczne. Ich działanie polega głównie na modulowaniu składu mikrobioty jelitowej oraz ograniczaniu rozrostu bakterii poprzez produkcję substancji przeciwdrobnoustrojowych (np. bakteriocyn, kwasu mlekowego) i konkurowanie o miejsce przylegania w jelicie.

Część badań wskazuje na ich potencjalną skuteczność m.in. w redukcji poziomu wodoru w testach oddechowych, szczególnie gdy stosowane są łącznie z antybiotykoterapią. Jednak efekty są silnie zależne od szczepu, i co ważne, nie wszystkie preparaty działają korzystnie. U niektórych pacjentów probiotyki mogą nasilać objawy, takie jak wzdęcia czy nadmierna produkcja gazów, dlatego ich stosowanie wymaga ostrożności.

W praktyce coraz większe znaczenie przypisuje się spersonalizowanemu podejściu. Najlepiej, gdy probiotykoterapia jest celowana i oparta na wynikach badania mikrobioty jelitowej (Badanie mikrobiota jelit Complete). Pozwala dobrać probiotyki adekwatne do rzeczywistych zaburzeń mikrobiomu i zwiększa szansę na skuteczność terapii.

SIBO u dzieci – dieta jako element terapii

W przypadku SIBO u dzieci, dieta odgrywa istotną rolę w łagodzeniu objawów i wspieraniu leczenia. Pełni przede wszystkim funkcję wspomagającą. Jej celem jest ograniczenie fermentacji bakteryjnej w jelicie cienkim i zmniejszenie objawów takich jak wzdęcia, ból brzucha czy biegunki. Najlepiej przebadanym modelem żywieniowym jest dieta low FODMAP.

Dieta o niskiej zawartości FODMAP (fermentujących oligo-, di-, monosacharydów i polioli) opiera się na ograniczeniu węglowodanów, które są słabo wchłaniane w jelicie cienkim. W przypadku SIBO ich fermentacja zachodzi przedwcześnie – już w jelicie cienkim – co prowadzi do nadmiernej produkcji gazów i nasilenia objawów, takich jak wzdęcia czy dyskomfort w nadbrzuszu.

Ograniczenie produktów bogatych w FODMAP (m.in. jabłek, gruszek, mleka zawierającego laktozę, pszenicy, roślin strączkowych, cebuli czy słodzików typu sorbitol) zmniejsza ilość fermentujących substratów zarówno dla bakterii jelita cienkiego, jak i okrężnicy. W efekcie dochodzi do redukcji produkcji gazów i poprawy samopoczucia pacjenta. W badaniach dotyczących zespołu jelita drażliwego (IBS), który często współwystępuje z SIBO, skuteczność tej diety sięga około 70%.

Warto jednak podkreślić, że w przypadku SIBO u dzieci dieta low FODMAP powinna być stosowana czasowo i pod kontrolą specjalisty. Taka dieta przebiega etapowo i składa się z: eliminacji (2–6 tygodni), prowokacji, czyli stopniowego wprowadzanie produktów oraz personalizacji diety.

Błonnik pokarmowy w diecie low FODMAP

Rola błonnika w SIBO jest złożona i wymaga szczególnej uwagi. Z jednej strony stanowi on ważny element diety wspierający mikrobiotę jelitową, z drugiej może nasilać objawy poprzez fermentację w jelicie cienkim. Możemy wyróżnić dwa typy błonnika:

• Błonnik rozpuszczalny (np. babka płesznik, owies, pektyny) jest zwykle lepiej tolerowany i może wspierać regulację pracy jelit;
• Błonnik nierozpuszczalny (np. otręby pszenne) częściej nasila wzdęcia i dyskomfort.

W aktywnej fazie SIBO często zaleca się ostrożność w zwiększaniu podaży błonnika, a jego ilość powinna być dostosowywana stopniowo, zgodnie z tolerancją dziecka. W niektórych przypadkach jego wprowadzenie rozważa się dopiero po zakończeniu leczenia przeciwdrobnoustrojowego.

Szczególną uwagę w kontekście SIBO zwraca się na częściowo zhydrolizowaną gumę guar (PHGG), czyli dobrze tolerowaną formę błonnika rozpuszczalnego. W przeciwieństwie do wielu innych frakcji błonnika, PHGG charakteryzuje się niskim potencjałem fermentacyjnym w górnym odcinku przewodu pokarmowego, dzięki czemu rzadziej nasila wzdęcia i jest polecana w przypadku SIBO.

Inne podejścia dietetyczne

W wybranych przypadkach zamiast diety low FODMAP stosuje się:

• dietę bezlaktozową,
• dietę bezglutenową (rzadziej),
• dietę elementarną (w cięższych, opornych przypadkach).

Najważniejsze jednak w diecie dziecka z SIBO jest podejście indywidualne, uwzględniające wyniki badań, objawy kliniczne oraz tolerancję pokarmową dziecka. Dlatego kluczowe znaczenie ma współpraca z dietetykiem. Oczywiście nie można zapomnieć o kilku podstawowych zasadach żywienia jak:

• regularne, mniejsze posiłki zamiast dużych objętościowo,
• brak podjadania pomiędzy posiłkami,
• ograniczenie tłustych, ciężkostrawnych i wysoko przetworzonych produktów,
• odpowiednie nawodnienie,
• obserwacja indywidualnych reakcji na pokarmy.

Podsumowanie

SIBO u dzieci to coraz częściej rozpoznawane zaburzenie, które wymaga kompleksowego i interdyscyplinarnego podejścia. Kluczowe znaczenie ma nie tylko leczenie samego przerostu bakteryjnego, ale przede wszystkim identyfikacja i terapia jego przyczyny pierwotnej. Obraz kliniczny bywa niejednoznaczny – objawy są często niespecyficzne, co może opóźniać właściwe rozpoznanie.

Dlatego tak istotne jest oparcie postępowania na rzetelnej diagnostyce oraz indywidualizacji terapii zarówno farmakologicznej, jak i dietetycznej. Odpowiednio dobrana dietoterapia może wyraźnie zmniejszyć nasilenie objawów i poprawić komfort życia dziecka, jednak powinna być prowadzona pod nadzorem specjalisty, z uwzględnieniem potrzeb rozwojowych i stanu zdrowia dziecka.