Spondyloartropatia – objawy, leczenie, dieta

Spondyloartropatie to grupa przewlekłych chorób zapalnych, które mają wspólne cechy kliniczne i genetyczne. Najczęściej dotyczą kręgosłupa, ale mogą również obejmować inne stawy. Współczesna medycyna pozwala coraz wcześniej je wykrywać i skuteczniej kontrolować ich przebieg. Czym dokładnie jest spondyloartropatia i na czym polega leczenie? 

Spondyloartropatia – co to jest?

Spondyloartropatia nie jest jedną konkretną chorobą. To grupa przewlekłych chorób zapalnych, które mogą dotyczyć kręgosłupa, stawów oraz innych struktur układu ruchu. Schorzenia należące do tej grupy mają wspólne cechy, ale mogą różnić się przebiegiem i miejscem, w którym pojawiają się zmiany.

Spondyloartropatie (SpA) określano dawniej również jako spondyloartropatie seronegatywne – ze względu na brak czynnika reumatoidalnego (RF) we krwi. Choroby te mają charakter zapalny, co u części pacjentów może wiązać się z podwyższonymi wskaźnikami stanu zapalnego, takimi jak CRP czy OB. Spondyloartropatia zapalna zazwyczaj nie ma jednak podłoża infekcyjnego – stan zapalny jest wynikiem nieprawidłowej aktywacji układu odpornościowego.

Wczesne rozpoznanie i odpowiednio dobrane leczenie, obejmujące m.in. farmakoterapię, rehabilitację i aktywność fizyczną, pomagają kontrolować chorobę i utrzymać sprawność. 

Spondyloartropatie mogą przebiegać w postaci osiowej lub obwodowej. W postaci osiowej dominują objawy dotyczące kręgosłupa i stawów krzyżowo-biodrowych, natomiast w obwodowej – stawów kończyn i innych struktur poza kręgosłupem. Poszczególne choroby należące do tej grupy mogą mieć jednak zarówno objawy osiowe, jak i obwodowe. U około 40% osób z SpA osiową w przebiegu choroby występuje co najmniej jeden objaw niezwiązany bezpośrednio z układem ruchu.

Spondyloartropatia – objawy

Objawy spondyloartropatii zależą od postaci choroby i zajętych części ciała. Najczęściej pojawiają się ból i sztywność kręgosłupa lub stawów, które mogą utrudniać codzienne funkcjonowanie.

W spondyloartropatii osiowej typowy jest przewlekły ból pleców o podłożu zapalnym. Może mu towarzyszyć poranna sztywność kręgosłupa. Choroba często rozpoczyna się w młodym wieku. 

Charakterystyczne cechy bólu to:

• stopniowy początek,
• nasilenie po odpoczynku i w nocy,
• zmniejszenie dolegliwości podczas ruchu.

Objawy spondyloartropatii obwodowej mogą dotyczyć jednej lub kilku okolic i nie zawsze występują jednocześnie z dolegliwościami kręgosłupa. Mogą obejmować:

• ból, obrzęk i sztywność stawów, m.in. kolan, stawów skokowych, bioder, stawów rąk i stóp,
• ból i obrzęk całego palca ręki lub stopy, tzw. palec kiełbaskowaty – palec równomiernie powiększony na całej długości,
• ból w miejscach, w których ścięgna lub więzadła łączą się z kością, np. w okolicy pięty.

Spondyloartropatiom mogą towarzyszyć również objawy niezwiązane bezpośrednio ze stawami, lecz będące ważną wskazówką dla lekarza podczas diagnostyki. Są to m.in.:

• zapalenie oka – najczęściej dotyczy przedniej części oka i może powodować ból, zaczerwienienie, światłowstręt oraz pogorszenie widzenia;
• łuszczyca – przewlekła choroba zapalna skóry, która powoduje m.in. charakterystyczne czerwone, pokryte łuską zmiany; 
• nieswoiste choroby zapalne jelit – przede wszystkim choroba Leśniowskiego-Crohna i wrzodziejące zapalenie jelita grubego, które mogą powodować przewlekłe dolegliwości ze strony przewodu pokarmowego.

Spondyloartropatia – diagnostyka

Rozpoznanie spondyloartropatii opiera się na objawach, badaniu lekarskim oraz wynikach badań laboratoryjnych i obrazowych. Lekarz bierze pod uwagę m.in. charakter bólu i sztywności, wiek wystąpienia objawów, obecność zmian w stawach obwodowych oraz choroby towarzyszące. Diagnostyka może obejmować:

• RTG stawów krzyżowo-biodrowych – u dorosłych z podejrzeniem osiowej spondyloartropatii jest pierwszym badaniem obrazowym. W razie potrzeby uzupełnia je MRI, które może wykazać aktywne zmiany zapalne niewidoczne w RTG.
• CRP i OB – pomagają ocenić stan zapalny, ale prawidłowe wyniki nie wykluczają choroby.
• RF – może pomóc w różnicowaniu z reumatoidalnym zapaleniem stawów; w spondyloartropatiach jest zazwyczaj ujemny.
• HLA-B27 – jego obecność zwiększa prawdopodobieństwo spondyloartropatii, szczególnie postaci osiowej, ale nie potwierdza choroby. Ujemny wynik również jej nie wyklucza.

Spondyloartropatia – leczenie

Leczenie spondyloartropatii zależy od postaci choroby, jej aktywności oraz występujących objawów. Jego celem jest zmniejszenie bólu i stanu zapalnego, utrzymanie sprawności oraz zapobieganie postępowi zmian chorobowych.

Ważnym elementem leczenia jest rehabilitacja i regularna aktywność fizyczna. Odpowiednio dobrane ćwiczenia pomagają utrzymać ruchomość kręgosłupa i stawów, poprawiają sprawność oraz mogą zmniejszać dolegliwości. Program ćwiczeń powinien być dostosowany do stanu zdrowia i możliwości pacjenta.

W zależności od przebiegu choroby lekarz może zastosować:

• niesteroidowe leki przeciwzapalne (NLPZ) – zmniejszają ból i stan zapalny,
• leki biologiczne i leki ukierunkowane molekularnie – stosowane u osób z aktywną chorobą, gdy leczenie podstawowe nie zapewnia odpowiedniej kontroli objawów, 
• w przypadku zajęcia stawów obwodowych – inne leki dobierane do rodzaju i nasilenia zmian.

Leczenie powinno być indywidualnie dopasowane i regularnie oceniane przez lekarza, ponieważ aktywność choroby i potrzeby pacjenta mogą zmieniać się w czasie.

Spondyloartropatia – dieta 

Sposób odżywiania nie zastąpi leczenia choroby, lecz może być jednym z elementów wspierających zdrowie osób ze spondyloartropatią. Warto wybierać produkty charakterystyczne dla diety przeciwzapalnej, a ograniczać żywność wysoko przetworzoną. W diecie powinny często pojawiać się warzywa, owoce, produkty pełnoziarniste, ryby, nasiona roślin strączkowych, orzechy i oliwa z oliwek. Dobrym przykładem takiego sposobu odżywiania jest dieta śródziemnomorska. 

Artykuł ma charakter edukacyjny i nie zastępuje konsultacji lekarskiej.

Mgr Marta Filipowska