W jaki sposób można obniżyć ciśnienie? Skuteczne metody medyczne i domowe

Nadciśnienie tętnicze to choroba, która rozwija się cicho, ale niesie poważne konsekwencje dla zdrowia. Wysokie ciśnienie zwiększa ryzyko udaru, zawału i niewydolności serca. Na szczęście można je skutecznie kontrolować – zarówno poprzez zmianę stylu życia, jak i dzięki sprawdzonym metodom leczenia. W artykule przedstawiamy sposoby, które pomagają utrzymać ciśnienie w normie.

Dlaczego wysokie ciśnienie jest groźne?

Nadciśnienie tętnicze to jedna z najczęstszych chorób cywilizacyjnych XXI wieku. Szacuje się, że w Polsce dotyczy nawet 30–40% dorosłej populacji. Przez wiele lat rozwija się bezobjawowo, a nieleczone prowadzi do groźnych powikłań, takich jak zawał serca, udar mózgu czy niewydolność nerek. Dobra wiadomość jest jednak taka, że obniżenie ciśnienia jest możliwe – zarówno dzięki metodom medycznym, jak i prostym zmianom stylu życia, które można wprowadzić samodzielnie.

Nadciśnienie tętnicze u dorosłego człowieka rozpoznaje się, gdy wartości przekraczają 140/90 mmHg w kilku pomiarach wykonanych w różnych dniach. Obecne rekomendacje wprowadzają rozróżnienie, zgodnie z którym w przypadku ciśnienia skurczowego od 130 do 139 lub ciśnienia rozkurczowego od 80 do 89 mmHg mówi się o wysokim ciśnieniu stopnia 1, a ciśnienia skurczowego od 140 mmHg lub ciśnienia rozkurczowego od 90 mmHg o wysokim ciśnieniu stopnia 2. Wysokie ciśnienie powoduje nadmierne obciążenie serca i naczyń krwionośnych. Z biegiem czasu ściany tętnic grubieją, tracą elastyczność, a w ich wnętrzu odkładają się złogi tłuszczu. W efekcie rozwija się miażdżyca, która może doprowadzić do poważnych chorób układu krążenia.

Cholesterol całkowity – przeczytaj o badaniu oceniającym ryzyko rozwoju miażdżycy i chorób układu sercowo-naczyniowego.

Domowe sposoby na obniżenie ciśnienia

W początkowej fazie choroby, gdy wartości ciśnienia są nieznacznie podwyższone, często wystarczy zmiana stylu życia. To najbezpieczniejszy i najskuteczniejszy sposób na długotrwałą poprawę. Najważniejszym elementem jest dieta. Zalecana jest tzw. dieta DASH (ang. Dietary Approaches to Stop Hypertension), bogata w warzywa, owoce, pełnoziarniste produkty, ryby, orzechy i chude mięso. Ogranicza się w niej sól (do 5 g dziennie), tłuszcze nasycone i żywność przetworzoną. W zamian wprowadza się produkty bogate w potas, magnez i wapń, które pomagają regulować ciśnienie.

Nie bez znaczenia jest utrzymanie prawidłowej masy ciała. Już utrata kilku kilogramów może znacząco obniżyć ciśnienie. Tkanka tłuszczowa, szczególnie brzuszna, powoduje bowiem wzrost oporu naczyniowego i aktywację układu współczulnego. Kolejnym krokiem jest ograniczenie spożycia alkoholu i rezygnacja z palenia papierosów. Alkohol w większych ilościach podnosi ciśnienie, a nikotyna zwęża naczynia krwionośne i zwiększa ryzyko powikłań sercowo-naczyniowych.

Ważną rolę odgrywa również aktywność fizyczna. Regularne, umiarkowane ćwiczenia (np. marsz, pływanie, jazda na rowerze) wykonywane 30 minut dziennie przez 5 dni w tygodniu potrafią obniżyć ciśnienie nawet o 10 mmHg. Wysiłek poprawia wydolność serca i elastyczność naczyń, a także pomaga w redukcji stresu.

Nie można też zapominać o higienie snu i redukcji stresu. Przewlekłe napięcie emocjonalne powoduje wyrzut hormonów stresu (adrenaliny i kortyzolu), które zwiększają ciśnienie. Pomocne są techniki relaksacyjne – joga, medytacja, głębokie oddychanie czy spacery na świeżym powietrzu.

Oprócz metod długofalowych istnieją również doraźne sposoby obniżenia ciśnienia, które można zastosować w sytuacji jego nagłego wzrostu, pod warunkiem że nie występują objawy zagrażające życiu (takie jak ból w klatce piersiowej, duszność czy zaburzenia widzenia – wtedy należy niezwłocznie wezwać pogotowie). Wśród domowych, bezpiecznych metod warto wymienić:

• spokojne, powolne oddychanie – głębokie wdechy i wydechy przez kilka minut pomagają obniżyć napięcie układu nerwowego i zwolnić tętno;
• pozycję półsiedzącą lub leżącą z uniesioną głową, która ułatwia przepływ krwi i zmniejsza obciążenie serca;
• chłodne okłady na kark lub nadgarstki, które powodują rozszerzenie naczyń obwodowych i łagodny spadek ciśnienia.

Niektóre produkty naturalne również mogą wspierać regulację ciśnienia. Z badań wynika, że korzystnie działają m.in. czosnek, buraki, oliwa z oliwek, zielona herbata oraz produkty bogate we flawonoidy, czyli np. jagody czy kakao. Choć nie zastępują leków, mogą stanowić cenne uzupełnienie terapii. Jeśli podwyższone wartości utrzymują się dłużej lub powtarzają, konieczna jest konsultacja lekarska i ocena przyczyny problemu.

Specjalistyczne metody obniżania ciśnienia

Kiedy zmiana stylu życia nie przynosi oczekiwanych rezultatów lub wartości ciśnienia są znacznie podwyższone, konieczne jest leczenie farmakologiczne. Leki dobiera się indywidualnie, w zależności od wieku pacjenta, chorób towarzyszących i tolerancji. Najczęściej stosowane są:

• diuretyki (leki moczopędne) – pomagające usuwać nadmiar sodu i wody z organizmu, i zmniejszające objętość krwi krążącej;
• inhibitory konwertazy angiotensyny (ACEI) – rozszerzające naczynia i zmniejszające obciążenie serca;
• blokery receptora angiotensyny (ARB) – działające podobnie jak ACEI, ale lepiej tolerowane przez część pacjentów;
• beta-blokery – zwalniające rytm serca i zmniejszające jego zapotrzebowanie na tlen;
• antagoniści wapnia – rozluźniające mięśnie ścian naczyń i ułatwiające przepływ krwi.

W wielu przypadkach lekarze stosują terapię skojarzoną, czyli łączenie kilku leków w małych dawkach. Pozwala to skuteczniej kontrolować ciśnienie przy mniejszym ryzyku działań niepożądanych.

U pacjentów z opornym nadciśnieniem, gdy mimo leczenia wartości pozostają wysokie, stosuje się również metody zabiegowe. Jedną z nich jest renowaskularna ablacja nerwów nerkowych – mało inwazyjny zabieg, który zmniejsza aktywność układu współczulnego odpowiedzialnego za utrzymywanie wysokiego ciśnienia. Procedura wykonywana jest przezskórnie, a jej skuteczność potwierdzono w wielu badaniach klinicznych.

Sprawdź też: Ogólne badanie moczu – kiedy się je wykonuje?

W leczeniu nadciśnienia niezwykle ważne są regularne kontrole lekarskie i samodzielne pomiary ciśnienia w domu. Nowoczesne ciśnieniomierze automatyczne pozwalają prowadzić tzw. dzienniczek pomiarów, który pomaga lekarzowi w ocenie skuteczności terapii.

Jakie błędy utrudniają leczenie?

Wielu pacjentów przerywa przyjmowanie leków, gdy tylko poczuje się lepiej lub zauważy spadek ciśnienia. To poważny błąd – leczenie nadciśnienia jest zazwyczaj długotrwałe, często trwa do końca życia. Samowolne odstawienie leków może spowodować gwałtowny wzrost ciśnienia, tzw. przełom nadciśnieniowy, który zagraża życiu. Równie groźne jest nieregularne przyjmowanie leków lub łączenie ich z suplementami bez konsultacji z lekarzem. Niektóre preparaty, zwłaszcza zawierające żeń-szeń, lukrecję lub kofeinę, mogą osłabiać działanie leków hipotensyjnych.

Obniżenie ciśnienia tętniczego wymaga konsekwencji, ale jest całkowicie możliwe. Podstawą pozostaje zdrowy tryb życia – właściwa dieta, aktywność fizyczna i ograniczenie stresu. W razie potrzeby lekarz dobiera odpowiednie leczenie farmakologiczne, które w połączeniu z domowymi metodami pozwala utrzymać ciśnienie w granicach normy. Regularne pomiary i współpraca z lekarzem są kluczem do długiego, zdrowego życia bez powikłań nadciśnienia.

Najczęściej zadawane pytania

Czy wysokie ciśnienie można całkowicie wyleczyć?

W większości przypadków nadciśnienie to choroba przewlekła, ale dzięki leczeniu i zdrowemu stylowi życia można je skutecznie kontrolować i zapobiegać powikłaniom.

Jak często mierzyć ciśnienie?

Osoby zdrowe powinny wykonywać pomiar raz w miesiącu, a pacjenci z rozpoznanym nadciśnieniem – codziennie lub zgodnie z zaleceniami lekarza.

Czy kawa podnosi ciśnienie?

U osób nieprzyzwyczajonych kofeina może tymczasowo je zwiększać, jednak regularni kawosze zazwyczaj nie odczuwają dużych wahań. Najważniejsza jest umiarkowana ilość – 1–2 filiżanki dziennie.

Czy stres ma realny wpływ na nadciśnienie?

Tak. Stres pobudza układ współczulny, który powoduje skurcz naczyń i wzrost ciśnienia. Dlatego techniki relaksacyjne i odpowiednia ilość snu to ważne elementy terapii.

Czy zioła mogą zastąpić leki?

Nie. Preparaty ziołowe mogą wspierać terapię, ale nie są wystarczające w przypadku nadciśnienia utrwalonego. Zawsze należy skonsultować ich stosowanie z lekarzem.

A: dr n. o zdr. Olga Dąbska

Weryfikacja merytoryczna: lek. Wiktor Trela