30 marca 2023 - Przeczytasz w 6 min

Wysokie ciśnienie – przyczyny podwyższonego ciśnienia

Z nadciśnieniem zmaga się wiele ludzi na całym świecie. Wielu z nas nie zdaje sobie sprawy z istnienia problemu. Ci, którzy są świadomi choroby, często ją bagatelizują i nie stosują się do wskazań lekarza. jakie czynniki powodują wysokie ciśnienie? Przyczyny kłopotu często związane są z prowadzeniem niezdrowego trybu życia; czasami podwyższone ciśnienie jest efektem toczących się w organizmie chorób.

wysokie ciśnienie

Co to jest ciśnienie tętnicze?

Ciśnienie tętnicze dostarcza nam informacji o tym, jakie ciśnienie na ściany tętnic wywiera płynąca w nich krew. Jego wartość obrazują dwie składowe: wartość skurczowa (związana ze skurczem serca, kiedy mięsień wypycha krew do tętnic) oraz rozkurczowa (kiedy do serca wpływa kolejna ilość krwi).

Polskie Towarzystwo Kardiologiczne i Polskie Towarzystwo Nadciśnienia Tętniczego podają, że właściwe ciśnienie tętnicze wynosi:

  • 120-129/70-79 mm Hg dla osób do 65. roku życia,
  • 130-139/70-79 mm Hg dla osób po 65. roku życia,
  • 130-149/70-79 mm Hg dla osób powyżej 80. roku życia.

Wysokie ciśnienie jest jedną z głównych przyczyn przedwczesnych zgonów na świecie. Brzmi groźnie? Powinno. Nieleczone schorzenie jest kluczowym czynnikiem ryzyka chorób układu krążenia, do których zaliczamy między innymi miażdżycę, zawał mięśnia sercowego, niewydolność serca czy udar mózgu. Podwyższone ciśnienie krwi może również skutkować pogorszeniem czynności nerek.

Jaki charakter może mieć nadciśnienie tętnicze?

Nadciśnienie tętnicze może mieć charakter:

  • pierwotny (około 90% przypadków) – wówczas jest chorobą samą w sobie, rozwija się przez dłuższy okres pod wpływem działania czynników genetycznych lub środowiskowych,
  • wtórny – w takiej sytuacji jest ono skutkiem schorzenia, na które cierpimy (np. chorób nerek, nadnerczy, tarczycy, zwężenia aorty czy obturacyjnego bezdechu sennego) lub stosowania niektórych leków (np. niesteroidowych leków przeciwzapalnych, doustnych leków antykoncepcyjnych itp.).

Pamiętajmy również o tym, że wysokie ciśnienie może pojawić się nagle, gdy np. mocno zdenerwujemy się, przestraszymy lub jesteśmy w trakcie wykonywania większego fizycznego wysiłku. Jest to zjawisko naturalne, którym nie trzeba się niepokoić. Naszą czujność powinno wzbudzić wysokie ciśnienie krwi, pojawiające się regularnie o różnych porach dnia i nocy, niezwiązane z aktywnością fizyczną, stresującymi sytuacjami lub innymi czynnikami środowiskowymi.

Wysokie ciśnienie – przyczyny

Im jesteśmy starsi, tym większe prawdopodobieństwo rozwoju nadciśnienia tętniczego. Proces starzenia się organizmu doprowadza między innymi do pogorszenia kondycji narządów i organów, w tym również serca. Z upływem lat staje się ono słabsze i bardziej podatne na działanie czynników, takich jak np. stres.

Prawda jest taka, że każdy, kto prowadzi niehigieniczny tryb życia, narażony jest na wystąpienie dolegliwości, jaką jest wysokie ciśnienie. Przyczyny schorzenia to między innymi mała aktywność fizyczna  czyli brak odpowiedniej dawki ruchu. Jeśli większość dnia spędzamy za biurkiem, a w wolnym czasie siedzimy przed ekranem telewizora, to z pewnością jesteśmy bardziej narażeni na pojawienie się wysokiego ciśnienia.

Przyczyny wysokiego ciśnienia krwi to również nadwaga i powodująca ją między innymi niewłaściwa dieta. Spożywanie potraw tłustych, smażonych i wysokoprzetworzonych, doprowadza do nadmiarowych kilogramów, a w efekcie do problemów z układem krwionośnym. Wzrost ciśnienia tętniczego spowodowany może być również nadmiarem soli w codziennym jadłospisie.

Jakie są jeszcze przyczyny wysokiego ciśnienia rozkurczowego i skurczowego? Problem może pojawić się gdy:

  • żyjemy pod wpływem stresu,
  • cierpimy na nadmiar obowiązków,
  • mało czasu przeznaczamy na sen,
  • nadużywamy napojów alkoholowych,
  • palimy papierosy,
  • mamy skłonności do rodzinnego występowania nadciśnienia tętniczego.

Bywa, że wysokie ciśnienie ma charakter wtórny i pojawia się jako efekt innych schorzeń, które toczą się w organizmie. Problem może dotyczyć osób dotkniętych różnymi chorobami serca, nerek, nadnerczy czy tarczycy.

Wysokie ciśnienie u nastolatków – przyczyny

Przyczyny nadciśnienia tętniczego często sięgają młodości – młodzież ze stwierdzonym schorzeniem ma skłonności do nadciśnienia również w wieku dorosłym. Dlatego tak ważne jest przeprowadzenie pomiarów ciśnienia tętniczego krwi nie tylko u osób starszych, ale również u młodszych. W przypadku dzieci i młodzieży przyczyną nadciśnienia są zazwyczaj inne choroby, choć coraz częściej mówi się o nadciśnieniu pierwotnym. Z każdym rokiem wzrasta problem otyłości wśród młodego pokolenia. Wysokoprzetworzone jedzenie, nadmiar soli i tłuszczów w diecie, mało ruchu – to mogą być przyczyny wysokiego ciśnienia u nastolatków.

Wartości ciśnienia, których przekroczenie oznacza nadciśnienie tętnicze u dzieci i młodzieży, są zmienne i zależą od wieku. Jak je odczytać? Pomagają w tym krzywe rozkładu wysokości ciśnienia w postaci siatek centylowych, opracowane dla obu płci oraz grup wiekowych z uwzględnieniem siedmiu kategorii wzrostowych.

Wysokie ciśnienie w nocy – przyczyny

Jeśli mamy problem z wysokim ciśnieniem krwi w nocy (nadciśnienie nocne), to jesteśmy bardziej narażeni na wystąpienie chorób układu sercowo-naczyniowego, nawet jeśli pomiary dokonywane w ciągu dnia wskazują prawidłowe wartości. Często nie zdajemy sobie sprawy z faktu, że cierpimy na wysokie ciśnienie w nocy – przyczyny tego stanu rzeczy są różne, a sytuację mogą wywoływać te same czynniki, które powodują podwyższone ciśnienie tętnicze w ciągu dnia.

Wysokie ciśnienie – objawy

O tym, że mamy wysokie ciśnienie, najczęściej dowiadujemy się podczas wizyty u lekarza (najczęściej u specjalisty medycyny pracy), który przeprowadza standardowe badanie, polegające na pomiarze ciśnienia tętniczego krwi. Nieznacznie podwyższone ciśnienie zwykle nie daje jednoznacznych, charakterystycznych objawów. Dopiero z upływem czasu dolegliwość rozwija się i powoduje wystąpienie bardziej wyraźnych symptomów. Należą do nich głównie:

  • uczucie zmęczenia, osłabienie, brak sił,
  • zawroty oraz bóle głowy o pulsującym charakterze,
  • zaczerwienienie twarzy,
  • kołatanie serca,
  • uderzenia gorąca,
  • szumy uszne,
  • mroczki przed oczami,
  • nadmierna potliwość,
  • problemy ze snem.

Z natychmiastowej pomocy lekarskiej musimy skorzystać w sytuacji, kiedy wysokiemu ciśnieniu towarzyszą takie objawy, jak np. ucisk w klatce piersiowej oraz objawy neurologiczne, (np. problemy z wysławianiem się, rozumieniem słów itp.).

Wysokie ciśnienie – diagnostyka

Aby zdiagnozować u siebie wysokie ciśnienie, nie musimy iść do lekarza, choć (jak wspomniano wcześniej) to właśnie u niego najczęściej dowiadujemy się o problemie.

Pomiary ciśnienia tętniczego krwi możemy przeprowadzać samodzielnie w domu przy pomocy ciśnieniomierza. Jeśli wyniki badań nas niepokoją, wówczas powinniśmy zgłosić się do specjalisty. Lekarz w pierwszej kolejności przeprowadzi wywiad na temat naszego ogólnego samopoczucia oraz schorzeń, na które cierpimy. Z pewnością zapyta, czy ktoś w najbliższej rodzinie ma kłopoty z wysokim ciśnieniem.

Podczas wizyty specjalista z pewnością dokona pomiaru ciśnienia. Niestety u części osób obserwuje się podwyższone ciśnienie w momencie przeprowadzania badania w gabinecie lekarskim (jest to tzw. syndrom białego fartucha) – stres towarzyszący wizycie u lekarza powoduje wzrost wartości pomiarowych. Wówczas zaleca się powtórzenie badań w domu lub 24-godzinne monitorowanie ciśnienia tętniczego (badanie Holtera).

W celu zdiagnozowania przyczyn podwyższonego ciśnienia możemy zostać poproszeni o wykonanie następujących badań laboratoryjnych:

Lekarz może zalecić przeprowadzenie badania echokardiograficznego serca, które pomaga w określeniu kondycji mięśnia sercowego oraz badanie okulistyczne (nadciśnienie tętnicze może wpływać na stan tętnic unaczyniających narząd wzroku).

Jak prawidłowo dokonać pomiary ciśnienia krwi?

Badanie należy przeprowadzić w pozycji siedzącej po kilku minutach odpoczynku, kiedy czujemy się zrelaksowani, wypoczęci i nie jesteśmy pod wpływem alkoholu. Na pół godziny przed dokonaniem pomiaru trzeba zrezygnować z palenia papierosów, picia kawy i większej aktywności fizycznej – czynniki te mogą zaburzyć wynik. Przedramię, na którym dokonujemy pomiaru, najlepiej położyć na płaskiej powierzchni (np. na blacie stołu) na wysokości serca. Stopy powinny znajdować się na podłodze.

Wysokie ciśnienie – sposoby na obniżenie

Jeśli cierpimy na wysokie ciśnienie, lekarz (po przeprowadzeniu wnikliwej diagnostyki) zaproponuje terapię, która może obejmować leczenie farmakologiczne. To ważne, abyśmy nie lekceważyli zaleceń specjalisty, gdyż nieleczona dolegliwość może prowadzić do bardzo poważnych problemów zdrowotnych.

Wiele zależy również od nas samych – aby obniżyć wysokie ciśnienie powinniśmy zadbać o zdrowy tryb życia, który przełoży się nie tylko na obniżenie ciśnienia, ale również na kondycję całego naszego organizmu. Jak sobie pomóc? Oto podstawowe zasady:

  • dbajmy o prawidłową masę ciała,
  • dużo się ruszajmy,
  • porzućmy szkodliwe nałogi (papierosy, alkohol),
  • unikajmy sytuacji stresowych,
  • stosujmy techniki relaksacyjne (ćwiczenia oddechowe, joga, medytacja),
  • zadbajmy o jadłospis oparty na zasadach zdrowego żywienia, unikajmy soli (dieta chorych na nadciśnienie tętnicze nie powinna zawierać więcej niż 5 g soli kuchennej/dobę (≤ 2 g sodu).

Podstawą leczenia wysokiego ciśnienia jest poznanie przyczyny dolegliwości. Tylko w ten sposób można osiągnąć długoterminowe efekty i uniknąć niebezpiecznych dla zdrowia i życia konsekwencji podwyższonego ciśnienia krwi.

Bibliografia:

  1. Praca zbiorowa, Zasady postępowania w nadciśnieniu tętniczym — 2019 rok, Polskie Towarzystwo Nadciśnienia Tętniczego, Nadciśnienie Tętnicze w Praktyce 2019, tom 5, nr 1, strony: 1–86.
  2. Empar Lurbe, Nadciśnienie tętnicze u dzieci i młodzieży, Choroby Serca i Naczyń 2010, tom 7, nr 3, 107–111.
  3. Prof. dr hab. n. med. Aleksandra Żurowska Anna, Rekomendacje Polskiego Towarzystwa Nefrologii Dziecięcej (PTNFD) dotyczące postępowania z dzieckiem z podwyższonym ciśnieniem tętniczym, Forum Medycyny Rodzinnej 2015, tom 9, nr 5, 349–375.
  4. Wiernicki Paweł, Nadciśnienie nocne zwiększa ryzyko udaru i chorób serca, online: https://naukawpolsce.pl/aktualnosci/news%2C84598%2Cnadcisnienie-nocne-zwieksza-ryzyko-udaru-i-chorob-serca.html, dostęp: 09.02.2023.
  5. Nowe normy ciśnienia tętniczego. 140/90 to za mało, by uniknąć ryzyka zawału, online: https://apteline.pl/artykuly/nowe-normy-cisnienia-tetniczego-14090-to-za-malo-by-uniknac-ryzyka-zawalu, dostęp: 28.02.2023.
Powiązane pakiety

e-PAKIET SERCOWY
Dedykowany dla: Kobiet, Mężczyzn Wskazany: → W diagnostyce m.in. pogorszenia ogólnej kondycji, nieustępującego zmęczenia, pojawiających się duszności, nasilonej senności, obrzęków → Kontrolnie – w monitorowaniu leczenia chorób przewlekłych (np. choroby zakrzepowo-zatorowej, nadciśnienia, cukrzycy, miażdżycy, niewydolności serca) → Profilaktycznie, przy braku objawów do ogólnej oceny stanu zdrowia Pamiętaj przed pobraniem: *Na badania krwi na serce należy zgłosić się w godzinach porannych *Do punktu pobrań zgłoś się na czczo *Przed pobraniem krwi unikaj wysiłku     Serce – rola w organizmie Serce jest głównym narządem układu krwionośnego, którego zadaniem jest pompowanie i dostarczanie natlenowanej krwi do każdej, nawet najodleglejszej komórki naszego organizmu. Dobowa ilość skurczów mięśnia sercowego przekracza nawet 100 tysięcy, co daje około      7500l przepompowanej krwi tylko w trakcie jednej doby. Krew do serca zbierana jest z sieci naczyń krwionośnych, których łączna długość wynosi około 160 tysięcy kilometrów. Ten katorżniczy wysiłek wykonuje umieszczony w klatce piersiowej, czterojamowy mięsień ważący zaledwie ~300g.     Jakie badanie na serce z krwi? e-PAKIET SERCOWY uwzględnia pomiar szeregu parametrów, które zarówno w sposób pośredni, jak i bezpośredni wpływają na funkcjonowanie mięśnia sercowego: glukoza, lipidogram, homocysteina, D-dimer, troponina sercowa, elektrolity (Na, K), magnez. Serce, aby biło jak najdłużej swoim właściwym rytmem, musi mieć zapewnione ku temu odpowiednie warunki. Jego pracę upośledza m.in. przetrwale podniesiony poziom glukozy we krwi oraz zbyt wysokie stężenie cholesterolu. Oba te czynniki znacząco zmieniają struktury naczyń krwionośnych otaczających serce i powoli, ale skutecznie prowadzą do jego niewydolności. Badania laboratoryjne na serce uwzględnione w pakiecie pozwalają na monitorowanie stężenia parametrów wpływających na funkcjonowanie mięśnia sercowego, a otrzymane wyniki pozwalają na wprowadzenie ewentualnych modyfikacji, poprawiających wydolność tego niezwykle ważnego narządu.     Poznaj znaczenie uwzględnionych badań w pakiecie kardiologicznym: Glukoza to badanie, na podstawie którego, wg kryteriów opracowanych przez Polskie Towarzystwo Diabetologiczne, możliwe jest rozpoznanie zaburzeń metabolizmu glukozy. Wysokie stężenie glukozy na czczo wynika zwykle z podstępnej, obarczonej szeregiem powikłań choroby metabolicznej – cukrzycy. Długotrwale zwiększone stężenie glukozy we krwi, powoduje w naczyniach krwionośnych zaopatrujących mięsień sercowy w tlen powstawanie patologicznych zmian o charakterze mikroangiopatycznym. Oznacza to, że naczynia krwionośne ulegają nieprawidłowej przebudowie, która utrudnia zaopatrywanie serca w tlen i składniki odżywcze, co sprawia, że z czasem praca mięśnia sercowego staje się po prostu nieefektywna. Lipidogram (CHOL, HDL, nie-HDL, LDL, TG) to zestaw badań służący monitorowaniu gospodarki lipidowej organizmu i oszacowaniu ryzyka zachorowania na choroby sercowo – naczyniowe np. miażdżycę i nadciśnienie tętnicze oraz wystąpienia groźnych incydentów jak udar, zawał, czy nagła śmierć sercowa. Dieta wysokotłuszczowa i wysokowęglowodanowa, która w konsekwencji odpowiada za zwiększenie stężenia cholesterolu we krwi prowadzi do rozwoju miażdżycy. To choroba polegająca na tworzeniu w obrębie tętniczych naczyń krwionośnych blaszek miażdżycowych, zawężających światło naczynia. Skutkiem tych zmian jest zwiększenie ciśnienia tętniczego krwi, ale także zmniejszony przepływ krwi przez naczynia krwionośne, również te, które zaopatrują serce w tlen i składniki odżywcze. Serce pracujące pod wpływem zwiększonego ciśnienia ulega nieprawidłowej przebudowie, a niedotlenienie powoduje, że z biegiem czasu staje się niewydolne. Najgroźniejszym powikłaniem miażdżycy jest zawał mięśnia sercowego, który nadal obarczony jest wysokim ryzykiem zgonu. Homocysteina jest badaniem wykorzystywanym w ocenie ryzyka chorób o podłożu miażdżycowym i zakrzepowym, stanowi cenne uzupełnienie lipidogramu. Wysokie stężenie homocysteiny jest istotnym czynnikiem ryzyka wystąpienia: choroby wieńcowej, zawału serca, miażdżycy tętnicy szyjnej, miażdżycy tętnic obwodowych, miażdżycy tętnic mózgowych, udaru mózgu, zakrzepicy żylnej i zatorowości tętnicy płucnej. D-dimer. Oznaczanie stężenia D-dimerów jest wykonywane w podejrzeniu nasilenia procesów krzepnięcia krwi, które mogą być przyczyną powstawania zakrzepów, utrudniających pracę mięśnia sercowego. Oznaczanie znajduje zastosowanie w diagnostyce chorób zakrzepowo-zatorowych, m.in. zatoru płucnego i zakrzepicy żył głębokich kończyn dolnych. Prawidłowe stężenie D-dimerów pozwala z bardzo dużym prawdopodobieństwem wykluczyć zaburzenia związane z procesem krzepnięcia krwi. Troponina sercowa i pomiar jej stężenia to badanie, które stanowi złoty standard w wykrywaniu martwicy mięśnia sercowego, powstającej wskutek zawału mięśnia sercowego. Przydatne jest również w diagnostyce niewydolności mięśnia sercowego o różnym stopniu rozległości, spowodowanej m.in. jego niedokrwieniem, zapaleniem lub nawet uszkodzeniem mechanicznym. Elektrolity (Na, K). Zaburzenia elektrolitowe często wynikają z zaburzonej funkcji filtracyjnej nerek, stanowią również skutek odwodnienia. Mogą prowadzić do szeregu powikłań, m.in. zaburzeń rytmu serca, są także przyczyną powstawania obrzęków. W przypadku hipokaliemii, czyli obniżonego stężenia potasu we krwi obserwowanymi objawami są zazwyczaj kołatanie i arytmia serca. Magnez bierze udział w przekazywaniu impulsów nerwowo – mięśniowych, również w obrębie mięśnia sercowego. Oznaczenie magnezu jest niezbędne w ustaleniu przyczyny nawracających skurczy mięśniowych, drżenia lub/i osłabienia mięśni oraz uczucia mrowienia, ale także zaburzeń rytmu serca. Szacuje się, że niedobór magnezu może dotyczyć nawet 10% populacji. Ze względu na szereg zależności występujących między analizowanymi parametrami, wyniki uzyskanych badań należy skonsultować z lekarzem.     Co może mieć wpływ na wynik: * Od osób suplementujących biotynę w dawce >5mg/dobę, materiał do badania należy pobierać najwcześniej po 8 godz. od ostatniego zażycia biotyny. * W okresie 24 godzin przed badaniem na serce z krwi należy wstrzymać się od intensywnej aktywności fizycznej.     Jak się pobiera materiał do badania? Do wykonania badań z pakietu kardiologicznego niezbędna jest próbka krwi.     Ile czeka się na wyniki?  Od 1 do 2 dni. *Czas prezentowany jest w dniach roboczych i może ulec zmianie ze względu na uwarunkowania laboratoryjne i nie stanowi zobowiązania do realizacji usługi w tym czasie. Informację o przewidywanym czasie wykonania wszystkich badań objętych pakietem, zależnie od wybranego punktu pobrań, można sprawdzić na podstronach poszczególnych badań, wybierając placówkę realizacji lub kontaktując się z infolinią.
Powiązane badania

Glukoza
Glukoza. Oznaczenie stężenia glukozy we krwi służy do oceny metabolizmu węglowodanów. Jest podstawowym badaniem w rozpoznawaniu i monitorowaniu  leczenia cukrzycy. Wykorzystywane w identyfikacji zaburzeń tolerancji węglowodanów ora

Cholesterol całkowity
Cholesterol całkowity.  Pomiar stężenia cholesterolu całkowitego, (TC, CHOL), przydatny do oceny ryzyka  rozwoju miażdżycy i chorób układu sercowo-naczyniowego w skali SCORE,  ryzyka hipercholesterolemii (podejrzenia rodzinnej h

Kreatynina
Kreatynina. Oznaczenie stężenia kreatyniny w surowicy krwi przydatne w diagnostyce funkcji nerek i chorób przemiany materii. Dla osób powyżej 12 roku życia wynik oznaczenia kreatyniny wydawany jest łącznie z wyliczonym eGFR – szac

Sód i potas w moczu
Sód i potas w przypadkowej próbce moczu.  Oznaczenie stosowane w diagnostyce zaburzeń gospodarki elektrolitowej organizmu.  

Morfologia krwi
Morfologia krwi pełna (tzw. morfologia 5 diff.). Jakościowa i ilościowa ocena składu i morfologii  krwi obwodowej, krwinek: czerwonych (erytrocytów), białych (pięciu frakcji) oraz płytek krwi (trombocytów). Podstawowe przesiewowe b