Zapalenie endometrium – co je powoduje? Objawy, diagnostyka, leczenie

Zapalenie endometrium to stan zapalny błony śluzowej macicy, który najczęściej ma podłoże infekcyjne. Może przebiegać w postaci ostrej lub przewlekłej i prowadzić do zaburzeń miesiączkowania, bólu podbrzusza oraz problemów z płodnością. Wczesne rozpoznanie i leczenie są kluczowe dla zapobiegania powikłaniom.

Czym jest zapalenie endometrium i na czym polega jego zapalenie?

Endometrium stanowi wewnętrzną warstwę wyściełającą jamę macicy, która podlega cyklicznym zmianom hormonalnym w trakcie cyklu miesiączkowego. Zapalenie endometrium polega na rozwoju procesu zapalnego w obrębie tej błony śluzowej, najczęściej wskutek zakażenia drobnoustrojami. Może mieć charakter:

• ostry, 
• związany z gwałtownym początkiem objawów, 
• przewlekły, w którym zmiany rozwijają się stopniowo i mogą być mniej nasilone klinicznie.

Znaczenie endometrium jest kluczowe dla prawidłowego funkcjonowania układu rozrodczego, ponieważ od jego jakości zależy możliwość implantacji zarodka oraz utrzymania ciąży. Dlatego wszelkie procesy zapalne w jego obrębie mogą mieć istotne konsekwencje zdrowotne.

Jakie mogą być przyczyny zapalenia endometrium?

Najczęstszą przyczyną zapalenia endometrium są infekcje bakteryjne, zabiegi ginekologiczne, poród, wkładka wewnątrzmaciczna i zaburzenia odporności.

Infekcje bakteryjne

Drobnoustroje mogą przedostawać się do jamy macicy drogą wstępującą z pochwy i szyjki macicy. Do patogenów najczęściej odpowiedzialnych za zakażenie należą bakterie tlenowe i beztlenowe, a także bakterie przenoszone drogą płciową, takie jak Chlamydia trachomatis czy Neisseria gonorrhoeae.

Zabiegi ginekologiczne i poród

Istotnym czynnikiem ryzyka są zabiegi ginekologiczne, takie jak:

• łyżeczkowanie jamy macicy,
• histeroskopia (zabieg polegający na wprowadzeniu przez pochwę kamery (histeroskopu) do jamy macicy w celu oceny jej wnętrza, kanału szyjki oraz ujść jajowodów),
• biopsja endometrium,
• poród, 
• połóg.

W okresie połogu zapalenie endometrium jest jednym z częstszych powikłań infekcyjnych, szczególnie przy współistnieniu czynników ryzyka, takich jak przedłużony poród czy cesarskie cięcie.

Wkładka wewnątrzmaciczna i zaburzenia odporności 

Do rozwoju choroby może również przyczyniać się obecność ciała obcego w jamie macicy, na przykład wkładki wewnątrzmacicznej, szczególnie w początkowym okresie po jej założeniu. Znaczenie mają także zaburzenia odporności, które zwiększają podatność na infekcje oraz ułatwiają ich przewlekły przebieg.

Jakie są objawy zapalenia endometrium?

Objawy zapalenia endometrium zależą od:

• postaci choroby,
• nasilenia procesu zapalnego,
• indywidualnej reakcji organizmu na zakażenie.

Objawy ostrego zapalenia endometrium

W ostrej postaci dominują dolegliwości bólowe w podbrzuszu, które mogą mieć charakter:

• stały,
• narastający,
• skurczowy.

Ból często nasila się:

• przy poruszaniu,
• podczas aktywności fizycznej,
• podczas badania ginekologicznego.

W wielu przypadkach towarzyszy mu:

• gorączka,
• dreszcze,
• wyraźne ogólne osłabienie organizmu, wynikające z toczącego się stanu zapalnego.

Pacjentki mogą zgłaszać również:

• uczucie rozbicia,
• brak energii,
• pogorszenie samopoczucia, co dodatkowo obniża komfort funkcjonowania w życiu codziennym.

Nieprawidłowe upławy i zaburzenia krwawień

Charakterystycznym objawem zapalenia endometrium są również nieprawidłowe upławy z dróg rodnych, które mogą mieć zmienioną barwę od żółtawej, przez zielonkawą, aż po brunatną, oraz nieprzyjemny, często intensywny zapach. Zmiany te wynikają z obecności drobnoustrojów oraz komórek zapalnych w wydzielinie.

W wielu przypadkach pojawiają się także zaburzenia krwawień miesiączkowych, które mogą obejmować:

• krwawienia międzymiesiączkowe,
• plamienia,
• nadmiernie obfite miesiączki.

U części pacjentek cykl miesiączkowy staje się nieregularny, co dodatkowo utrudnia wczesne rozpoznanie choroby.

Objawy przewlekłego zapalenia endometrium

W przewlekłym zapaleniu endometrium objawy są często mniej nasilone i mają charakter niespecyficzny, co sprawia, że choroba może przez długi czas pozostawać nierozpoznana.

Pacjentki mogą zgłaszać:

• przewlekły, tępy ból w podbrzuszu,
• uczucie dyskomfortu w okolicy miednicy mniejszej, które nie zawsze ma stałe nasilenie.

Często występują również zaburzenia cyklu miesiączkowego, takie jak:

• nieregularne krwawienia,
• skrócenie lub wydłużenie cyklu,
• zmiana obfitości miesiączek.

Istotnym problemem są trudności z zajściem w ciążę, które mogą wynikać z nieprawidłowej struktury i funkcji endometrium.

Objawy związane z płodnością

W niektórych przypadkach jedynym objawem przewlekłego zapalenia endometrium są:

• nawracające niepowodzenia implantacji zarodka,
• poronienia nawracające, co wskazuje na zaburzenia receptywności błony śluzowej macicy.

Tego typu objawy często wymagają pogłębionej diagnostyki ginekologicznej i immunologicznej, ponieważ mogą być jedynym sygnałem toczącego się procesu zapalnego w obrębie endometrium.

Jak przebiega diagnostyka zapalenia endometrium? 

Diagnostyka zapalenia endometrium rozpoczyna się od szczegółowego wywiadu lekarskiego, w którym istotne są informacje dotyczące:

• charakteru i czasu trwania objawów,
• przebiegu cyklu miesiączkowego,
• ewentualnych zaburzeń krwawień,
• przebytych zabiegów ginekologicznych,
• porodów,
• stosowania wkładki wewnątrzmacicznej.

Ważne jest również zebranie danych dotyczących ryzyka infekcji przenoszonych drogą płciową oraz wcześniejszych epizodów stanów zapalnych narządu rodnego.

Badanie ginekologiczne 

Pozwala stwierdzić bolesność macicy, tkliwość przy poruszaniu szyjką macicy oraz obecność patologicznych wydzielin z dróg rodnych, często o nieprzyjemnym zapachu.

Badania laboratoryjne

W badaniach laboratoryjnych często obserwuje się podwyższone wskaźniki stanu zapalnego, które wspierają rozpoznanie, choć nie są swoiste dla zapalenia endometrium.

Do najważniejszych należą:

• leukocytoza (stan, w którym liczba białych krwinek we krwi obwodowej przekracza normę) w morfologii krwi obwodowej, świadcząca o reakcji układu immunologicznego na infekcję,
• podwyższone stężenie białka C-reaktywnego (CRP),
• przyspieszone OB.

W bardziej nasilonych przypadkach może występować również przesunięcie obrazu białokrwinkowego w lewo, wskazujące na ostrą reakcję zapalną.

W ramach diagnostyki ogólnej wykonuje się także ocenę parametrów biochemicznych, takich jak:

• elektrolity,
• wskaźniki funkcji nerek i wątroby, które pozwalają ocenić stan ogólny pacjentki oraz przygotowanie do ewentualnego leczenia farmakologicznego.

Badania mikrobiologiczne i molekularne

Istotnym elementem diagnostyki laboratoryjnej są również badania mikrobiologiczne, które umożliwiają identyfikację czynnika etiologicznego zakażenia.

Wykonuje się wymazy z kanału szyjki macicy, a w niektórych przypadkach również z jamy macicy. Badania te pozwalają na wykrycie:

• bakterii tlenowych i beztlenowych,
• patogenów przenoszonych drogą płciową.

W przypadku podejrzenia infekcji Chlamydia trachomatis lub Neisseria gonorrhoeae stosuje się nowoczesne badania molekularne (NAAT), takie jak Chlamydia trachomatis DNA met. real time PCR, jakościowo, które cechują się wysoką czułością i swoistością.

Ultrasonografia przezpochwowa

Badaniem obrazowym z wyboru jest ultrasonografia przezpochwowa, która pozwala na ocenę:

• struktury endometrium,
• grubości endometrium,
• jednorodności endometrium.

W przebiegu zapalenia można obserwować:

• pogrubienie błony śluzowej,
• obecność płynu w jamie macicy,
• cechy niejednorodności mogące sugerować proces zapalny.

USG umożliwia również ocenę przydatków oraz wykluczenie innych zmian w obrębie miednicy mniejszej.

Histeroskopia i badanie histopatologiczne

W przypadkach przewlekłych, nawrotowych lub trudnych diagnostycznie wykonuje się histeroskopię, która umożliwia bezpośrednią wizualizację jamy macicy.

Badanie to pozwala na:

• ocenę wyglądu endometrium,
• wykrycie zmian zapalnych,
• wykrycie polipów lub zrostów,
• pobranie materiału do badania histopatologicznego.

Badanie histopatologiczne odgrywa szczególnie ważną rolę w potwierdzeniu przewlekłego zapalenia endometrium, gdzie może wykazać obecność nacieków zapalnych oraz zaburzenia struktury błony śluzowej.

Znaczenie kompleksowej diagnostyki

Całościowa diagnostyka zapalenia endometrium pozwala na precyzyjne ustalenie rozpoznania i wdrożenie skutecznego leczenia. Wymaga połączenia:

• oceny klinicznej,
• badań laboratoryjnych,
• badań mikrobiologicznych,
• badań obrazowych.

Leczenie zapalenia endometrium

Leczenie zapalenia endometrium opiera się przede wszystkim na antybiotykoterapii. Dobór leków zależy od podejrzewanego patogenu oraz ciężkości przebiegu choroby. W wielu przypadkach stosuje się leczenie empiryczne o szerokim spektrum działania, obejmujące bakterie tlenowe i beztlenowe.

Leczenie cięższych postaci choroby

W cięższych postaciach choroby konieczna może być hospitalizacja i dożylne podawanie antybiotyków. Leczenie uzupełniające obejmuje: 

• leki przeciwbólowe, 
• leki przeciwgorączkowe,
• preparaty wspierające ogólny stan pacjentki.

Usunięcie wkładki lub leczenie zabiegowe 

Jeżeli przyczyną zapalenia jest ciało obce, takie jak wkładka wewnątrzmaciczna, może być konieczne jej usunięcie. W przypadku powikłań, takich jak ropne zmiany w jamie macicy, czasami konieczne jest leczenie zabiegowe.

Leczenie przewlekłego zapalenia endometrium 

W przewlekłych postaciach choroby leczenie może być długotrwałe i wymagać kontroli ginekologicznej. Istotne jest również leczenie czynników predysponujących, takich jak zaburzenia hormonalne czy infekcje współistniejące.

Możliwe powikłania zapalenia endometrium

Nieleczone zapalenie endometrium może prowadzić do poważnych powikłań.

Niepłodność

Jednym z najistotniejszych jest niepłodność, wynikająca z zaburzenia struktury i funkcji błony śluzowej macicy, która odgrywa kluczową rolę w procesie implantacji zarodka.

Zrosty wewnątrzmaciczne i powikłania ciąży

Może również dochodzić do powstawania zrostów wewnątrzmacicznych, które zaburzają prawidłową anatomię jamy macicy i utrudniają zajście w ciążę.

W niektórych przypadkach obserwuje się również zwiększone ryzyko poronień oraz powikłań ciąży.

Szerzenie się infekcji

Rzadziej infekcja może szerzyć się na inne struktury miednicy mniejszej, prowadząc do zapalenia przydatków lub rozlanego zapalenia miednicy mniejszej, które stanowi stan poważny klinicznie.

dr Olga Dąbska

Weryfikacja merytoryczna: lek. Wiktor Trela