Zespół bólowy miednicy mniejszej – przyczyny przewlekłego bólu i leczenie

Przewlekły ból w podbrzuszu, dyskomfort podczas współżycia czy dolegliwości przy oddawaniu moczu mogą być objawami zespołu bólowego miednicy mniejszej. To złożony problem zdrowotny, który dotyczy zarówno kobiet, jak i mężczyzn, a jego przyczyny nie zawsze są łatwe do ustalenia. Skąd bierze się przewlekły ból miednicy, jakie badania pomagają znaleźć jego źródło i na czym polega leczenie? Sprawdź, co warto wiedzieć o tym schorzeniu.

Zespół bólowy miednicy mniejszej – co to jest?

Zespół bólowy miednicy mniejszej (ang. chronic pelvic pain) to przewlekły lub nawracający ból odczuwany w obrębie miednicy, utrzymujący się przez okres co najmniej 6 miesięcy. Może występować w podbrzuszu, w obrębie narządów płciowych lub okolicy lędźwiowo-krzyżowej. Dane epidemiologiczne, w zależności od badanej populacji, mówią o częstości występowania szacowanej na 5,7 do 26,6% kobiet w wieku rozrodczym.

Problem, choć rzadziej, dotyczy również mężczyzn, u których występuje zespół bólowy gruczołu krokowego (ang. prostate pain syndrome), czyli przewlekły ból w obrębie prostaty bez cech infekcji.

Przewlekły ból miednicy nie wynika z jednej, konkretnej jednostki chorobowej i nie zawsze ma jedną przyczynę. Za zespołem objawów może stać kilka nakładających się na siebie przyczyn ginekologicznych, urologicznych, mięśniowo-szkieletowych czy neurologicznych.

Zespół bólowy miednicy mniejszej – objawy

Struktura miednicy mniejszej to skomplikowana sieć sąsiadujących ze sobą narządów układu rozrodczego, pęcherza moczowego, końcowego odcinka przewodu pokarmowego, a także gęsty splot naczyń krwionośnych, nerwów i warstwy mięśniowo-powięziowej. Gdy pierwotny czynnik drażniący (np. stany zapalne, zrosty czy uszkodzone tkanki) wysyła sygnały bólowe przez długi czas, układ nerwowy przechodzi w stan stałej nadwrażliwości. Jest to zjawisko sensytyzacji, czyli sytuacji, w której nadwrażliwy układ nerwowy, zaczyna generować sygnały bólowe nawet przy niewielkich bodźcach, a czasem nawet bez wyraźnego bodźca z narządu, który pierwotnie wywołał problem.

Objawy towarzyszące zespołowi bólowemu miednicy mniejszej:

• stały lub nawracający dyskomfort w podbrzuszu,
• ból w podbrzuszu,
• kłucie, pieczenie lub przeszywający ból w obrębie miednicy,
• ból podczas lub po współżyciu,
• ból nasilający się przed miesiączką lub w jej trakcie,
• ból podczas oddawania moczu,
• czucie stałego parcia na pęcherz,
• częstomocz,
• ból podczas wypróżnień,
• wzdęcia,
• wahania rytmu wypróżnień (przemienne zaparcia i biegunki).

Jeden z częściej pomijanych elementów obrazu klinicznego to ból mięśniowo-powięziowy dna miednicy. Mięśnie dna miednicy, podobnie jak każde inne mięśnie w ciele, mogą tworzyć bolesne punkty, które generują ból rzutowany, łatwo mylony z bólem narządowym (np. z jajnika czy pęcherza). Taki ból może wynikać z przewlekłego stresu, złej postawy ciała, siedzącego trybu życia, ciąży i porodu. 

Zespół bólowy miednicy mniejszej – przyczyny

Dolegliwości mogą pochodzić z różnych struktur (układu płciowego, moczowego, pokarmowego, mięśni, więzadeł czy nerwów). U jednej osoby może jednocześnie występować kilka źródeł bólu.

Przyczyny pojawiania się zespołów bólowych w miednicy mniejszej.

Jedną z najważniejszych przyczyn przewlekłego bólu miednicy u kobiet jest endometrioza, czyli występowanie tkanki podobnej do błony śluzowej macicy poza jamą macicy. Choroba dotyczy około 10% kobiet w wieku rozrodczym. Może powodować bolesne miesiączki, przewlekły ból miednicy, ból podczas współżycia lub wypróżniania, jak również problemy z płodnością.

Do najczęstszych czynników ryzyka zalicza się:

• bolesne miesiączkowanie w przeszłości lub wczesny wiek pierwszej miesiączki,
• przebyte operacje w obrębie jamy brzusznej lub miednicy (ryzyko zrostów),
• przebyte stany zapalne narządu rodnego,
• historię przewlekłego stresu, lęku lub depresji,
• współwystępowanie innych zespołów bólu przewlekłego (fibromialgia, migrena).

Zespół bólowy miednicy mniejszej – badania

Diagnostyka jest dobierana indywidualnie do lokalizacji i charakteru bólu oraz objawów, które mu towarzyszą, ponieważ nie istnieje jedno badanie, które pozwala rozpoznać zespół przewlekłego bólu miednicy lub wskazać jego przyczynę. Znaczenie ma nie tylko natężenie bólu, ale również okoliczności, w których się pojawia. Sytuacje, które warto zanotować jako cenną informację dla lekarza w diagnostyce bólu to:

• dokładne umiejscowienie i czas trwania dolegliwości,
• związek bólu z cyklem miesiączkowym,
• występowanie bólu podczas lub po współżyciu,
• zależność od oddawania moczu lub wypróżniania,
• nasilenie dolegliwości podczas siedzenia, ruchu lub wysiłku,
• przebyte ciąże, porody,
• przebyte operacje i zabiegi w obrębie jamy brzusznej oraz miednicy,
• objawy ze strony układu moczowego,
• objawy ze strony układu pokarmowego,
• dotychczasowe leczenie i jego skuteczność.

W celu dokładniejszej oceny dolegliwości i ustalenia możliwej przyczyny bólu lekarz może zlecić dodatkowe badania laboratoryjne oraz obrazowe:

• morfologię krwi i oznaczenie parametrów stanu zapalnego, np. CRP,
• badanie ogólne i posiew moczu przy objawach ze strony układu moczowego,
• USG przezpochwowe,
• USG jamy brzusznej,
• badania endoskopowe (cytoskopia, kolonoskopia),
• rezonans magnetyczny miednicy,
• ogólna ocena układu mięśniowo-szkieletowego i mięśni dna miednicy (fizjoterapeuta uroginekologiczny).

Laparoskopia, która umożliwia bezpośrednią ocenę narządów jamy brzusznej i miednicy, nie jest badaniem wykonywanym rutynowo u każdej osoby z przewlekłym bólem miednicy. Jej zastosowanie rozważa się przede wszystkim wtedy, gdy istnieją konkretne wskazania kliniczne.

Zespół bólowy miednicy mniejszej – leczenie

Leczenie zespołu bólowego miednicy mniejszej nierzadko jest wielokierunkowe. Najlepsze efekty daje połączenie kilku podejść jednocześnie. Celem terapii jest nie tylko zmniejszenie bólu, ale również poprawa sprawności, snu, życia seksualnego i codziennego funkcjonowania.

W terapii leczenia zespołu bólowego miednicy mniejszej wybierane są następujące opcje:

• leki przeciwbólowe,
• leki hormonalne,
• leki neuromodulujące,
• fizjoterapia dna miednicy,
• zastrzyki znieczulające lub z toksyną botulinową,
• leczenie chirurgiczne,
• wsparcie psychologiczne.

Fizjoterapia dna miednicy zajmuje coraz ważniejsze miejsce w leczeniu przewlekłego bólu miednicy. Badanie opublikowane w 2024 roku w American Journal of Obstetrics and Gynecology, wykazało, że odpowiednio prowadzona fizjoterapia znacznie zmniejsza nasilenie przewlekłego bólu. Dla pacjentki oznacza to, że fizjoterapia nie jest jedynie uzupełnieniem leczenia farmakologicznego, w określonych przypadkach może być istotnym elementem terapii.

Artykuł ma charakter edukacyjny i nie zastępuje konsultacji lekarskiej.

Dr n.med. Iwona Chromik