Hipolibidemia – przyczyny, leczenie

Obniżone zainteresowanie seksem może pojawić się na różnych etapach życia i nie zawsze oznacza problem wymagający leczenia. Znaczenie ma przede wszystkim to, czy zmiana jest trwała, czym może być uwarunkowana i w jakim stopniu wpływa na samopoczucie lub relację z partnerem. Jakie mogą być przyczyny oziębłości seksualnej i kiedy warto omówić ten problem z lekarzem?

Co to jest hipolibidemia?

Hipolibidemia (określana również jako oziębłość seksualna czy obniżenie libido) to utrzymujące się zmniejszenie lub brak pożądania seksualnego, czyli zainteresowania podejmowaniem aktywności intymnej. Pożądanie może pojawiać się spontanicznie, np. w postaci myśli lub fantazji erotycznych, albo rozwijać się w odpowiedzi na dotyk, bliskość czy inne bodźce.

Samo niskie libido nie musi oznaczać zaburzenia. Pożądanie seksualne zmienia się w ciągu życia i zależy m.in. od wieku, stanu zdrowia, samopoczucia, relacji z partnerem czy aktualnej sytuacji życiowej. O problemie klinicznym mówi się wtedy, gdy zmniejszenie pożądania utrzymuje się i powoduje istotny dyskomfort psychiczny lub fizyczny.

Hipolibidemia może być: 

• pierwotna (ukształtowana) – występuje od początku aktywności seksualnej,
• wtórna (nabyta) – pojawia się po okresie wcześniejszego prawidłowego funkcjonowania seksualnego,
• uogólniona – występuje zawsze, niezależnie od partnera ani rodzaju bodźców,
• sytuacyjna – pojawia się tylko w określonych okolicznościach, np. w konkretnej relacji.

Jakie są objawy oziębłości seksualnej?

Hipolibidemia może wpływać na sposób myślenia o seksie, zainteresowanie bliskością oraz podejmowanie aktywności seksualnej. Do jej najczęstszych objawów należą:

• zmniejszenie lub brak zainteresowania aktywnością seksualną,
• rzadsze pojawianie się fantazji i myśli erotycznych lub ich całkowity zanik,
• mniejsza aktywność autoerotyczna, np. rzadsza masturbacja,
• brak inicjowania kontaktów seksualnych lub ich unikanie, zwłaszcza gdy wcześniej nie stanowiło to problemu,
• dyskomfort psychiczny związany z oziębłością seksualną, np. frustracja, smutek, niepokój lub poczucie, że obniżone zainteresowanie seksem jest problemem.

Spadek libido może również wpływać na relację z partnerem, prowadząc do nieporozumień, napięcia czy poczucia odrzucenia. Trudności w związku mogą być zarówno skutkiem, jak i przyczyną obniżenia pożądania.

Oziębłość seksualna – przyczyny

Przyczyny oziębłości seksualnej są bardzo złożone – należą tu zarówno czynniki fizjologiczne, jak i psychologiczne. Często u podłoża zaburzeń leży kilka problemów jednocześnie.

Oziębłość seksualna – przyczyny biologiczne i zdrowotne

Pożądanie seksualne jest związane z działaniem układu nerwowego i układu hormonalnego. W regulacji libido uczestniczą m.in. dopamina, noradrenalina i serotonina, a zaburzenia ich funkcji mogą wpływać na zainteresowanie aktywnością seksualną. Obniżenie libido może towarzyszyć także wahaniom hormonalnym, m.in. niedoborowi testosteronu, hiperprolaktynemii czy chorobom tarczycy.

Do fizjologicznych przyczyn hipolibidemii należą również:

• schorzenia przewlekłe, m.in. cukrzyca, choroby układu krążenia, nerek i wątroby,
• przewlekły ból,
• działania niepożądane leków, np. środków przeciwdepresyjnych, przeciwpsychotycznych i obniżających ciśnienie tętnicze,
• niektóre metody leczenia, w tym radioterapia i zabiegi chirurgiczne.

Hipolibidemia – przyczyny psychologiczne i społeczne

Na libido wpływa również stan emocjonalny oraz sytuacja życiowa. Przewlekły stres, przemęczenie i niedobór snu mogą ograniczać zainteresowanie aktywnością seksualną. Znaczenie mają także zaburzenia psychiczne, np. depresja, lęki i fobie, niska samoocena czy negatywny obraz własnego ciała. Dużą rolę odgrywają nieprzepracowane traumy i problemy, takie jak wcześniejsze doświadczenia przemocy lub wykorzystania seksualnego, lęk przed posiadaniem dzieci czy błędy wychowawcze.

Obniżenie pożądania bywa związane również z problemami w relacji, takimi jak konflikty, brak bliskości, trudności w komunikacji czy rozbieżność potrzeb partnerów. Na funkcjonowanie seksualne mogą wpływać także przekonania dotyczące seksualności, poczucie winy, wstyd oraz nierealistyczne oczekiwania związane z seksem i wyglądem.

Oziębłość seksualna u kobiet

Hipolibidemia jest najbardziej rozpowszechnionym zaburzeniem seksualnym u kobiet, dotyczącym ok. 25-37% populacji żeńskiej. Częstotliwość występowania różni się w zależności od grupy wiekowej, drastycznie rosnąc po 45. roku życia. Kobiece libido zmienia się również wraz z cyklem miesiączkowym, ciążą i okresem menopauzy. Wahania hormonalne mogą wpływać na zainteresowanie aktywnością seksualną, choć ich znaczenie jest indywidualne.

Szczególną rolę odgrywa tu okres okołomenopauzalny. Spadek stężenia estrogenów może prowadzić do zmian w obrębie tkanek pochwy, suchości i dyskomfortu, a także bólu podczas stosunku. Aktywność seksualna staje się przez to mniej komfortowa, co wiąże się z obniżeniem libido.

Na kobiece pożądanie w dużym stopniu wpływa jakość relacji i kontekst emocjonalny. Znaczenie mogą mieć bliskość z partnerem, poczucie bezpieczeństwa, satysfakcja ze związku, komunikacja oraz wzajemne zainteresowanie i czułość. U części kobiet pożądanie ma charakter bardziej responsywny, czyli pojawia się lub nasila dopiero w odpowiedzi na bliskość i stymulację, a niekoniecznie poprzedza kontakt intymny.

Hipolibidemia u mężczyzn

Oziębłość seksualna dotyczy również mężczyzn. Występuje u ok. 15% populacji męskiej, stanowiąc rzadszy problem niż u kobiet. Jedną z jej najważniejszych przyczyn biologicznych jest hipogonadyzm, czyli niedostateczne wytwarzanie testosteronu. Hormon ten odgrywa istotną rolę w regulacji męskiego pożądania i pobudzenia. Jego niedobór może prowadzić do zmniejszenia zainteresowania aktywnością seksualną, a także trudności ze wzwodem. Ponadto u obu płci pożądanie seksualne zależy również od czynników psychologicznych i relacyjnych.

Co istotne, hipolibidemia u mężczyzn nie jest tożsama z zaburzeniami erekcji. Zainteresowanie aktywnością seksualną występuje niezależnie od trudności z uzyskaniem lub utrzymaniem wzwodu. Jednak nawracające problemy z erekcją mogą powodować dyskomfort psychiczny i wtórnie obniżać zainteresowanie seksem.

Jak leczyć hipolibidemię?

Leczenie hipolibidemii powinno być poprzedzone ustaleniem jej przyczyny. W tym celu lekarz przeprowadza wywiad dotyczący zdrowia, przyjmowanych leków, funkcjonowania seksualnego i relacji z partnerem, a w razie potrzeby wykonuje badanie fizykalne oraz zleca laboratoryjne, m.in. oznaczenie hormonów płciowych. Po ustaleniu podłoża hipolibidemii można zastosować:

• terapię choroby podstawowej – np. wyrównanie zaburzeń hormonalnych, leczenie chorób przewlekłych lub innych schorzeń, które mogą obniżać libido,
• modyfikację farmakoterapii – może być rozważana, jeśli spadek pożądania wynika z przyjmowanych preparatów,
• leczenie hormonalne – np. u mężczyzn z objawami niedoboru testosteronu czy u kobiet w okresie menopauzy,
• psychoterapię – szczególnie gdy obniżenie pożądania wiąże się z trudnościami psychicznymi,
• terapię pary i edukację psychoseksualną – gdy znaczenie mają problemy w relacji.

Skuteczne leczenie często wymaga połączenia kilku metod. Jego celem nie jest samo zwiększenie częstotliwości współżycia, lecz usunięcie przyczyny problemu i poprawa komfortu oraz satysfakcji z życia seksualnego.

Mgr Aleksandra Drążkiewicz