1 lipca 2020

Infekcje odkleszczowe – co powinieneś o nich wiedzieć i jak je wykryć?

POWRÓT

Następstwem ugryzienia przez kleszcza może być zakażenie chorobami odkleszczowymi, z których najbardziej znane to borelioza oraz kleszczowe zapalenie mózgu. Istnieją jednak jeszcze inne choroby, którymi można zarazić się od tych niewielkich pajęczaków. Objawy po ugryzieniu kleszcza – jak wygląda ślad po ugryzieniu kleszcza i jakie badania należy wykonać, aby wykluczyć zakażenie?

Jak wygląda ślad po ugryzieniu kleszcza?

Sezon aktywności kleszczy trwa w Polsce przez większość roku – w zależności od pogody i temperatury, może rozpocząć się już na przełomie lutego/marca i trwać do listopada. Kleszcze bytują nie tylko w lasach i na łąkach, ale także w parkach i na trawnikach w mieście, a nawet przydomowych ogródkach. Jak wygląda ślad po ugryzieniu kleszcza?

Konsekwencją ukąszenia przez kleszcza jest zazwyczaj niewielki ślad na skórze, który może powodować świąd i pieczenie. Wokół wbitego w skórę kleszcza pojawia się niekiedy obrzęk lub zaczerwienienie. Podstawową rzeczą, od której należy zacząć, gdy w naszą skórę wbił się kleszcz, jest jego dokładne usunięcie i odkażenie miejsca po wkłuciu, a następnie rzetelna  obserwacja tej części skóry przez ok. 3–4 tygodnie.

Jak wygląda rumień po kleszczu?

Wnikliwa obserwacja miejsca ukąszenia pozwoli zauważyć pojawienie się rumienia wędrującego, który jest wczesnym i patognomonicznym objawem boreliozy. Rumień pojawia się w miejscu wkłucia kleszcza i z biegiem czasu stopniowo powiększa się. Dlatego nazywany jest wędrującym- wędrują jego brzegi.

Gdy zauważysz podejrzaną zmianę na skórze, warto zrobić jej obrys długopisem lub pisakiem, dzięki czemu łatwiej ocenisz czy granice rumienia poszerzają się. Typowy rumień przyjmuje obraz „bawolego oka” lub „tarczy”–bledszy środek z centralnym zaczerwienieniem otoczony jest czerwoną obręczą. Warto jednak pamiętać, że rumień może wyglądać różnie, szczególnie ciężko go zauważyć na owłosionej skórze głowy. Na tułowiu natomiast, może czasem osiągać ogromne rozmiary, a jego kształt może być nieregularny. Jeśli zaobserwujesz u siebie takie objawy po ugryzieniu kleszcza, koniecznie udaj się do lekarza, który oceni czy Twoja zmiana skórna to faktycznie rumień wędrujący.

W celu stwierdzenia, czy mamy do czynienia z odczynem skórnym na ślinę kleszcza, czy rumieniem wędrującym, ocenić trzeba rozmiar zmiany – rumień stwierdza się od ok. 4 cm średnicy, a granice zmiany zawsze z czasem się powiększają. Niestety, u około 10% pacjentów rumień wędrujący nie pojawi się, mimo zakażenia boreliozą.

Kleszczowe zapalenie mózgu

Kleszczowe zapalenie mózgu, nazywane także odkleszczowym zapaleniem mózgu lub wczesno-letnim zapaleniem mózgu, to zakażenie ośrodkowego układu nerwowego, wywołane przez wirus kleszczowego zapalenia mózgu, który należy do rodziny Flaviviridae. To choroba odzwierzęca, na którą chorują ptaki, psy, gryzonie i inne zwierzęta. Do zakażenia może dojść nie tylko w wyniku ugryzienia przez zakażonego kleszcza, ale także w wyniku spożycia  surowego, niepasteryzowanego mleka zakażonych zwierząt.

Kleszczowe zapalenie układu nerwowego przebiega jako zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych, zapalenie mózgu lub zapalenie opon i mózgu, najrzadziej jako zapalenie rdzenia kręgowego, jest najczęstszą przyczyna wirusowego zapalenia mózgu w Polsce. Okres wylęgania choroby wynosi od 4 do 28 dni. Pierwsze typowe objawy to ból głowy i mięśni kończyn, ból gałek ocznych, osłabienie, złe samopoczucie, nudności, wymioty i ból brzucha. W fazie neuroinfekcji mogą pojawiać się drgawki, zaburzenia świadomości, a nawet niedowłady, zaburzenia czucia, porażenia nerwów i zaburzenia mowy oraz połykania.

Borelioza – jakie badania należy wykonać?

Borelioza z Lyme to wieloukładowa choroba wywoływana przez krętki z rodzaju Borrelia. Przenosi się na człowieka za pośrednictwem kleszczy z rodzaju Ixodes, jej nazwa pochodzi od nazwy miejscowości w Stanach Zjednoczonych,z której pochodziły osoby z objawami  chorobowymi, które po raz pierwszy połączono z ugryzieniem przez kleszcza.  W różnych stadiach boreliozy, zakażenie krętkami ogranicza się do skóry lub zajmuje układ nerwowy oraz kostno-stawowy, a nawet serce. Nie każde ukąszenie prowadzi do rozwoju boreliozy- po pierwsze nie każdy kleszcz przenosi boreliozę, po drugie im szybciej pozbędziemy się kleszcza tym mniejsza szansa na zakażenie.

Jakie objawy i jaki wynik świadczy o boreliozie? Borelioza może dawać objawy ze strony różnych narządów i tkanek. Najczęściej występujące objawy to rumień wędrujący, przewlekłe zapalenie stawów, aseptyczne zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych, porażenie nerwu twarzowego, niekiedy osłabienie i zmęczenie oraz trudności w koncentracji.

W wyniku wczesnego zakażenia rozsianego na skórze mogą pojawiać się pierścieniowate wtórne rumienie wędrujące, niekiedy występuje gorączka, bóle mięśniowe oraz bóle głowy, obserwuje się bloki przewodzenia w sercu, zmiany w oku lub objawy obwodowego zapalenia nerwu. Aby rozpoznać boreliozę potrzebne są objawy, nie należy diagnozować choroby wyłącznie w oparciu o wyniki serologiczne. Diagnostyka serologiczna jest dwuetapowa: ilościowy test ELISA potwierdza się badaniem Western Blot. Dostępne jest także badanie ryzyka transmisji patogenu przez identyfikację DNA krętka w kleszczu usuniętym z miejsca wkłucia. Obecność DNA krętka Borrelia burgdorferi w kleszczu wskazuje na konieczność obserwacji miejsca ukąszenia oraz zwracania uwagi na ewentualne objawy kliniczne.

Anaplazmoza

Anaplazmoza (ludzka anaplazmoza granulocytarna) to ogólnoustrojowa choroba zakaźna przenoszona przez kleszcze. Wywoływana jest przez Gram-ujemne bakterie Anaplasma phagocytophilum. To wewnątrzkomórkowe drobnoustroje chorobotwórcze, atakujące krwinki białe, głównie granulocyty wielojądrzaste. Choroba częściej atakuje osoby starsze oraz z obniżoną odpornością. Prócz ugryzienia przez kleszcze, możliwe jest – choć bardzo rzadko–zakażenie patogenem w wyniku przetaczania krwi.

Możliwymi objawami zakażenia są wysoka gorączka, bóle głowy, mięśni i stawów, dreszcze, ogólne osłabienie i brak apetytu oraz nadmierne pocenie się, a także zaburzenia żołądkowo-jelitowe, takie jak nudności, wymioty i ból brzucha. Zazwyczaj obserwuje się powiększenie wątroby i śledziony, infekcji może towarzyszyć  kaszel i atypowe zapalenie płuc, wysypka, rzadko dochodzi do zajęcia ośrodkowego układu nerwowego.

Babeszjoza

Babeszjoza jest chorobą wywoływaną przez bytujące wewnątrz krwinek czerwonych pierwotniaki z rodzaju Babesia. Oprócz zarażenia w wyniku ugryzienia kleszcza, możliwa jest też transmisja pierwotniaka poprzez transfuzję krwi lub z matki na płód. To bardzo rzadka choroba, ma ona najczęściej przebieg bezobjawowy. W początkowej fazie choroby mogą się pojawiać objawy przypominające grypę, takie jak dreszcze, gorączka, ból głowy i mięśni, złe samopoczucie, nudności, wymioty i ból brzucha. Przy ciężkim przebiegu mogą występować żółtaczka, niewydolność nerek i wątroby, objawy neurologiczne, a także zaburzenia oddychania. Lekarz może stwierdzić przyspieszoną czynność serca, obniżone ciśnienie tętnicze, powiększoną wątrobę i śledzionę oraz zażółcenie skóry.

Anaplazmoza, babeszjoza, kleszczowe zapalenie mózgu, borelioza – jakie badania pozwalają je wykryć? Jaki wynik świadczy o boreliozie? Przy podejrzeniu zakażeń odkleszczowych konieczne jest wykonanie badań krwi lub badań genetycznych metodą real time PCR wykonywanych w kleszczu usuniętym z miejsca wkłucia. Badania genetyczne mają na celu ustalenie zasadności wczesnego wdrożenia terapii lub przyśpieszenie rozpoznania infekcji u ukąszonego. W ofercie Diagnostyki dostępne jest badanie Babesia spp. Parazytemia – mikroskopowe badanie rozmazów krwi. Ponadto przy podejrzeniu zapaleniu mózgu powinny być także wykonane badania płynu mózgowo- rdzeniowego oraz badania obrazowe: tomografia głowy i/lub MRI.  Aby wykonać niezbędne badania, warto skorzystać z oferty Diagnostyki, a w przypadku wątpliwości skorzystać z porady konsultanta.

Czytaj także artykuł: Laboratoryjna diagnostyka boreliozy: zasadność identyfikacji materiału genetycznego krętka w ciele kleszcza.

Bibliografia:

  1. Kamila Ludwikowska, Czy borelioza to zawsze rumień? Czy to częsta choroba?, https://www.mp.pl/pacjent/choroby-zakazne/wywiady/211967,czy-borelioza-to-zawsze-rumien-czy-to-czesta-choroba
  2. Ernest Kuchar, Kleszczowe zapalenie mózgu, https://www.mp.pl/pacjent/choroby-zakazne/choroby/zakazenia-wirusowe/165554,kleszczowe-zapalenie-mozgu
  3. Ernest Kuchar, Borelioza z Lyme, https://www.mp.pl/pacjent/choroby-zakazne/choroby/zakazenia-bakteryjne/158905,borelioza-zlyme
  4. Ernest Kuchar, Anaplazmoza, https://www.mp.pl/pacjent/choroby-zakazne/choroby/zakazenia-bakteryjne/157139,anaplazmoza
  5. Ernest Kuchar, Babeszjoza, https://www.mp.pl/pacjent/choroby-zakazne/choroby/zarazenia-pasozytnicze/160789,babeszjoza