Artykuły

Najczęściej czytane

22 września 2020

Przeziębienie, grypa czy koronawirus? Jak odróżnić objawy?

Wraz z nadchodzącą jesienią nadejdzie kolejny sezon grypowy. Przebywanie w zamkniętych pomieszczeniach, mniejsza ekspozycja na słońce, wyziębienie organizmu oraz sezonowa aktywność niektórych patogenów sprzyjać też będzie chorobie przeziębieniowej. Jednakże w tym roku przyjdzie się nam zmierzyć z dodatkowym zagrożeniem, jakim jest COVID-19. Jak ocenić, czy dotknęła Cię grypa czy koronawirus, wywołujący COVID-19? Jak odróżnić przeziębienie od koronawirusa SARS- CoV-2? Niestety, trudno jednoznacznie odpowiedzieć na te pytania, bowiem objawy tych chorób mogą być do siebie bardzo zbliżone. Czym jest przeziębienie? Przeziębienie, a bardziej fachowo choroba przeziębieniowa lub wirusowe zapalenie nosogardła, związane jest z infekcją wirusową, za którą może odpowiadać ogromna ilość różnych wirusów. Szacuje się, że w niemal połowie przypadków przyczyną jest zakażenie rynowirusem, w pozostałych są to: koronawirusy, adenowirusy, enterowirusy i inne. Główną drogą przenoszenia jest droga kropelkowa, ale w zależności od rodzaju patogenu można zarazić się także poprzez bezpośredni kontakt czy drogę pokarmową. W przeciwieństwie do grypy, tu choroba zaczyna się zazwyczaj łagodnie. Częstymi objawami są ogólne rozbicie, bóle głowy i mięśni, zapalenie gardła i kaszel. Katar początkowo wodnisty i spływający do gardła, później może być gęsty, zatykać nos i zaburzać zmysł węchu. Gorączka może się pojawić, ale najczęściej nie jest wysoka. Niektóre wirusy mogą też powodować wysypkę czy zapalenie spojówek. Choroba przeziębieniowa ma najczęściej łagodny przebieg ze szczytowym nasileniem objawów w 2-3 dniu. Niepowikłana, ustępuje samoistnie do 7-10 dni (choć warto wiedzieć, że kaszel poinfekcyjny trwa czasem nawet kilka tygodni). Czym jest grypa sezonowa? Sezon grypy przypada w Polsce na okres od października do kwietnia. Czynnikiem etiologicznym jest wirus grypy typu A lub w niewielkim stopniu typu B. Do zakażenia dochodzi najczęściej drogą kropelkową, rzadziej poprzez skażone dłonie czy przedmioty. Podstawowe czynniki ryzyka to bezpośredni kontakt z chorym oraz dłuższe przebywanie w odległości poniżej 1,5 metra od osoby chorej na grypę. Spędzanie czasu w dużych ludzkich skupiskach i brak dostatecznej dbałości o higienę rąk sprzyjają zachorowaniu. Objawy grypy pojawiają się nagle. Występuje gorączka i dreszcze, osłabienie i wzmożona męczliwość, bóle głowy, bóle mięśni i ogólne złe samopoczucie. Po kilku dniach dochodzi do nich zwykle suchy i uciążliwy kaszel, ból gardła i katar. Grypa charakteryzuje się zwykle cięższym obrazem klinicznym niż przeziębienie, choć w przypadku braku powikłań ustępuje w ciągu tygodnia (złe samopoczucie i kaszel mogą utrzymywać się dłużej). Warto jednak pamiętać, że grypa jest niebezpieczną chorobą, a do pogorszenia stanu chorego może dojść bardzo szybko. Ciężki przebieg choroby (występowanie duszności, objawów neurologicznych, dużego odwodnienia czy wtórnych powikłań np. zapalenia mięśnia sercowego) nierzadko wymaga intensywnego leczenia w szpitalu.   Czym jest COVID-19? COVID-19 to choroba wywoływana przez nieznanego dotąd koronawirusa SARS-CoV-2. Pierwsze przypadki odnotowano pod koniec ubiegłego roku, stąd wiele kwestii nadal pozostaje niejasnych i niepewnych. Za najczęstsze objawy COVID-19 uważa się gorączkę, suchy kaszel i ogólne zmęczenie. Choroba może manifestować się także utratą węchu oraz smaku, bólami mięśni i głowy, dusznością i trudnościami w oddychaniu, bólem gardła, nieżytem nosa, biegunką, zapaleniem spojówek czy wysypką. Choroba przenosi się drogą kropelkową oraz poprzez skażone dłonie i przedmioty. Z dotychczasowej wiedzy na temat COVID-19, wynika, że większość osób (około 80%) przechodzi infekcję w sposób łagodny lub umiarkowany i nie wymaga hospitalizacji. Niestety, pozostałe 20% może rozwinąć poważne problemy z oddychaniem prowadzące nawet do niewydolności oddechowej. Koronawirus a grypa – objawy mogą być podobne Grypa czy koronawirus SARS-CoV-2? Przeziębienie czy koronawirus SARS-CoV-2? Takie pytania zada sobie wiele osób podczas nadchodzących miesięcy. Niestety, nie ma na nie prostej i oczywistej odpowiedzi. Jak sam widzisz, w przebiegu COVID-19 mogą występować objawy podobne do grypy lub przeziębienia. Zatem jak odróżnić grypę od koronawirusa SARS-CoV-2, a raczej choroby, którą powoduje, czyli COVID-19? Czy jest na to sposób? Na podstawie samych objawów może być to naprawdę trudne. Istnieje jednak możliwość wykonania badań laboratoryjnych. Najdokładniejszą metodą potwierdzenia grypy jest wykrycie materiału genetycznego wirusa, RNA metodą real time RT-PCR (ang. real time Reverse Transcription-PCR), choć czasem korzysta się z szybszych i tańszych metod, np. szybkich testów diagnostycznych wykrywających antygen wirusa. Cechują się one jednak mniejszą czułością. Metoda real time RT-PCR jest także jedynym sposobem potwierdzenia infekcji SARS-CoV-2. Materiał do badania stanowią najczęściej wymazy z nosogardzieli, rzadziej próbki pobrane z dolnych dróg oddechowych czy plwocina. Alternatywne metody (np. badania serologiczne) również mogą być przydatne w niektórych sytuacjach, ale poza tzw. testami antygenowymi, wskazują raczej na infekcję przebytą w przeszłości. Warto wiedzieć, że jedno zakażenie nie wyklucza drugiego. Koinfekcje mogą się zdarzyć, wobec czego dodatni test na grypę niestety nie daje pewności o braku infekcji koronawirusem. Przeziębienie, grypa czy koronawirus? Jak widzisz, odpowiedź na to pytanie nie jest prosta. Objawy wszystkich tych chorób mogą być podobne. Co więcej, każda z nich może przebiegać nieco mniej typowo (np. w przebiegu grypy mogą pojawić się nudności, wymioty czy biegunka), co jeszcze bardziej utrudni ocenę sytuacji. Zwróć także uwagę, że zarówno zakażenia wirusem grypy, jak i SARS-CoV-2 mogą być zupełnie bezobjawowe. Jeśli zaobserwujesz u siebie niepokojące objawy, koniecznie skonsultuj się telefonicznie ze swoim lekarzem, który być może zaprosi Cię na osobistą wizytę lub zleci wykonanie testów w kierunku COVID-19 czy też grypy. Takie badania możesz wykonać w DIAGNOSTYCE. Informacje o rodzajach testów w kierunku koronawirusa w ofercie DIAGNOSTYKI znajdziesz tutaj. Bibliografia: Interna Szczeklika – P. Gajewski, A. Szczeklik WHO gov.pl

29 września 2017

Co może oznaczać ból brzucha po lewej stronie?

Ból brzucha, szczególnie ból brzucha po lewej stronie, zawsze jest niepokojącym objawem, ponieważ może towarzyszyć groźnym chorobom wymagającym szybkiej interwencji chirurgicznej. W większości poważnych przypadków ból jest bardzo silny, dobrze zlokalizowany, uniemożliwia normalne funkcjonowanie i wymusza przyjęcie pozycji, w której jego natężenie jest najmniejsze. Zdarza się jednak, że niepokojące jest nie tyle natężenie bólu, ile jego nawracający charakter. Opisuje się to jako „pobolewanie” brzucha trwające pewien czas, później ustępujące i powracające po kilku godzinach albo kilku dniach. Taki ból kojarzymy z silnymi emocjami towarzyszącymi np. problemom w pracy, a u dzieci w szkole lub w domu. Tego typu objawów nie należy lekceważyć, ponieważ mogą świadczyć nie o stresie, lecz o trwającym procesie zapalnym. Zazwyczaj ból brzucha lokalizujemy w okolicy, w której znajduje się chory narząd. Prawy dolny kwadrat brzucha często oznacza problemy z wyrostkiem robaczkowym, prawy górny z wątrobą lub pęcherzykiem żółciowym, po lewej u góry zlokalizowana jest trzustka i śledziona. Ból rozlany w górnej lub dolnej części brzucha może świadczyć o uogólnionym problemie, np. zapaleniu otrzewnej. A jeśli doświadczamy bólu brzucha po lewej stronie? Większość pacjentów nie kojarzy tego miejsca z żadnym konkretnym narządem. Wiemy, że w tej okolicy przebiega część okrężnicy, to znaczy jelita grubego. Ale skąd ból? Zwłaszcza względnie łagodny, choć długotrwały? Przyczyną bólu brzucha po lewej stronie mogą być uchyłki jelita grubego, tzn. wgłębienia w ścianie jelita, czasami o długości wielu milimetrów. Powstają, kiedy ściana jelita traci swoją elastyczność, a od wewnątrz działa na nią duże ciśnienie. Taka sytuacja najczęściej ma miejsce u osób, które przekroczyły 40. rok życia i przez wiele lat utrzymywały dietę ubogoresztkową (tzn. dietę ubogą w błonnik). Szacuje się, że około 30% sześćdziesięciolatków ma uchyłki jelita grubego, chociaż nie zawsze dają one jakiekolwiek objawy. Ból brzucha po lewej stronie może świadczyć o tym, że wewnątrz jednego lub kilku uchyłków toczy się proces zapalny. Jeśli uchyłek jest długi, a jego ujście zostanie zamknięte przez masę kałową albo niestrawione resztki pożywienia, wówczas rozwija się proces, którego mechanizm przypomina zapalenie wyrostka robaczkowego. Można go zidentyfikować, jak każdy proces zapalny, wykonując proste badania laboratoryjne: OB CRP morfologię krwi Charakterystyczne dla stanów zapalnych są: przyspieszone opadanie (podniesione OB), wzrost stężenia białka CRP oraz zwiększona liczba krwinek białych. Ten podstawowy zestaw badań jest niedrogi, można go wykonać bez skierowania, a do pobrania krwi należy zgłosić się na czczo. Poza tym badanie to nie wymaga specjalnego przygotowania. Jeśli wyniki będą odbiegały od normy albo jeśli objawy ze strony jamy brzusznej będą się utrzymywały prze dłuższy czas, należy skonsultować się z lekarzem. Dalsza diagnostyka obejmie zapewne ultrasonografię jamy brzusznej (USG), być może także kolonoskopię. Badania obrazowe umożliwiają ustalenie rozpoznania i podjęcie właściwego leczenia. Bólu brzucha, przede wszystkim bólu brzucha po lewej stronie, nie wolno lekceważyć ani walczyć z nim przy pomocy coraz większych dawek leków przeciwbólowych przyjmowanych z własnej inicjatywy, bez konsultacji z lekarzem. Możemy w ten sposób zamaskować poważną chorobę, np. niedrożność jelit. Zapraszamy do zapoznania się z naszą ofertą pakietów badań dostępnych w sklepie internetowym. ZOBACZ e-PAKIET BRZUSZNY

28 lutego 2020

Ból brzucha po prawej stronie – jakie mogą być jego przyczyny?

Ból brzucha może sygnalizować wiele różnych chorób, a także może być objawem rozwijającej się infekcji. Niekiedy oznacza niestrawność lub zatrucie pokarmowe. W innej sytuacji to alarmujący sygnał, który wymaga pilnej konsultacji lekarskiej. Ból w prawej części brzucha – co może oznaczać? Ból z prawej strony podbrzusza – Czy zawsze jest objawem choroby? Dyskomfort po prawej stronie brzucha może występować stosunkowo często, jednak nie zawsze stanowi jasny powód do niepokoju. Niekiedy oznacza chwilową dysfunkcję układu pokarmowego lub jest reakcją obronną ze strony organizmu. Ucisk po prawej stronie brzucha może wystąpić po zjedzeniu ciężkostrawnego posiłku, wzdymających produktów takich jak kapusta, fasola czy groch. To także prawdopodobny efekt nadmiernego wysiłku fizycznego – zwłaszcza, gdy przed treningiem wypiłeś znaczną ilość wody. Jeżeli jednak podejrzewasz, że w Twoim przypadku ból może sygnalizować rozwijającą się chorobę, nie lecz się sam – udaj się do lekarza i wykonaj niezbędne badania. Ból brzucha po prawej stronie na dole możemy podzielić na ostry lub przewlekły. Ból brzucha ostry pojawia się nagle – zazwyczaj jest ograniczony, może nasilać go kaszel, ruch, intensywne oddychanie, szybka zmiana pozycji. W wielu przypadkach sygnalizuje rozwijającą się chorobę o ostrym przebiegu, która nieleczona może oznaczać zagrożenie dla zdrowia lub życia chorego. Drugi rodzaj to ból brzucha przewlekły. Może objawiać się jako kłucie w brzuchu po prawej stronie lub ucisk po prawej stronie brzucha. Przewlekły ból w prawej części brzucha może trwać miesiącami lub latami – dawać mniej lub bardziej bolesne dolegliwości. Pacjentowi może być trudno go dokładnie zlokalizować. Często towarzyszą mu nudności, wymioty lub biegunka, niekiedy podwyższona temperatura, czasem może się nasilać w spoczynku. Ból brzucha po prawej stronie na dole – nieswoisty objaw wielu chorób Ból z prawej strony podbrzusza może być objawem wielu chorób, dlatego nie należy zwlekać z wizytą u specjalisty, gdyż wydłużony czas oczekiwania może pogarszać stan chorego, a w najgorszym przypadku – prowadzić do groźnych powikłań. Ból w prawym górnym kwadrancie może oznaczać zapalenie pęcherzyka żółciowego lub dróg żółciowych, kolkę żółciową, ostre zapalenie wątroby, zapalenie trzustki lub przełyku, chorobę wrzodową żołądka lub dwunastnicy. To także prawdopodobny sygnał, że pacjent cierpi na nieswoiste zapalenie jelit, zapalenie wyrostka robaczkowego położonego zakątniczo, ma kolkę nerkową, odmiedniczkowe zapalenie jelit, a nawet zapalenie dolnego płata płuca prawego czy też zastoinową niewydolność serca. Samodzielne ustalenie przyczyny dolegliwości jest niemożliwe do ustalenia. Ból w prawej części brzucha na dole, czyli w prawym dolnym kwadrancie, bywa symptomem zapalenia wyrostka robaczkowego, zapalenia jelita cienkiego lub grubego – niedrożności lub nieswoistego zapalenia jelit, zapalenia układu moczowo-płciowego, w tym kolki nerkowej, zapalenia przydatków, torbieli, skrętu lub pęknięcia jajnika. Kłucie w brzuchu po prawej stronie może się wiązać z ciążą pozamaciczną, zapaleniem stawu krzyżowo-biodrowego oraz przepukliną. By potwierdzić przypuszczenia, konieczne jest wykonanie wszystkich zalecanych badań. Ból w prawej części brzucha – badania i leczenie Silny dyskomfort po prawej stronie brzucha musi zostać skonsultowany z lekarzem – szczególnie, gdy nasila się i nie ustępuje samoistnie. Lekarz, po przeprowadzeniu dokładnego wywiadu z pacjentem oraz przeprowadzeniu badania fizykalnego, zleca zazwyczaj podstawowe badania laboratoryjne. Należą do nich morfologia krwi, CRP lub OB., stężenie elektrolitów, aktywność AST, ALT, GGTP i ALP, stężenie kreatyniny i glukozy w surowicy, badanie ogólne moczu, w określonych sytuacjach także EKG. Dalsze badania, które mogą być niezbędne, to stężenie amylazy, bilirubiny, lub troponiny sercowej. Wskazane może być wykonanie testu na obecność krwi utajonej w kale. Na następnym etapie diagnostyki może być potrzebne wykonanie USG jamy brzusznej, a także badań endoskopowych, takich jak gastroskopii lub kolonoskopii oraz RTG. Leczenie bólu brzucha po prawej stronie zależy od ostatecznej diagnozy i ogólnego stanu zdrowia chorego. W przypadku zatrucia pokarmowego, biegunki, nudności i wymiotów, a także tzw. grypy żołądkowej wystarczy niekiedy odpoczynek, właściwe nawodnienie, unikanie przez kilka dni nadmiernej aktywności fizycznej, a także lekkostrawna i wartościowa dieta. Gdy pacjent jest odwodniony, lekarz może zlecić uzupełnienie elektrolitów lub zażywanie leków przeciwbiegunkowych. Gdy ból brzucha związany jest ze stresem, długotrwałym zmęczeniem, które skutkują dyskomfortem w podbrzuszu, brakiem apetytu lub zaparciami, konieczna może być konsultacja psychologiczna oraz nauczenie pacjenta odpowiednich technik relaksacyjnych. Jeżeli ból brzucha jest jednym z objawów tzw. ostrego brzucha, wymagana jest natychmiastowa interwencja chirurgiczna. Wysoka gorączka, ból brzucha uniemożliwiający poruszanie i codzienną egzystencję to znak, że powinieneś jak najpilniej udać się do lekarza – niekiedy kilka godzin stanowi o dalszym postępowaniu i prawdopodobieństwie rozwoju poważnej choroby na całe życie. Bibliografia: Ból brzucha [w:] Interna Szczeklika 2019/20. Mały podręcznik, pod red. Piotra Gajewskiego, Kraków 2019, s. 44-46. Endoskopia przewodu pokarmowego [w:] Interna Szczeklika 2019/20. Mały podręcznik, pod red. Piotra Gajewskiego, Kraków 2019, s. 1592–1596.

13 maja 2022

O czym świadczy niski poziom płytek krwi? Jak się objawia? Jak zwiększyć liczbę trombocytów?

Niski poziom płytek krwi to małopłytkowość. Stan ten uważa się za istotny klinicznie, gdyż wiąże się z ryzykiem zaburzenia hemostazy, czyli stanu równowagi, umożliwiającego utrzymanie krwi w postaci płynnej, jednocześnie nie dopuszczając do nieprawidłowego krwawienia. Małopłytkowść może mieć charakter wrodzony, lecz zdecydowanie częściej stwierdza się nabyty niski poziom płytek krwi. Małopłytkowość definiuje się jako zmniejszenie liczby płytek krwi poniżej 150 × 109/l. Przyczyną niskiego poziomu płytek krwi może być nadmierne ich zniszczenie lub zmniejszone wytwarzanie. Niekiedy podłoże jest złożone lub nie do końca wyjaśnione. Sprawdź, jakie są rodzaje małopłytkowości, w jaki sposób się ona objawia i jak można podnieść liczbę trombocytów. Co to są płytki krwi? Płytki krwi inaczej określane są jako trombocyty lub krwinki płytkowe. To obok białych krwinek (leukocytów) i krwinek czerwonych (erytrocytów) kluczowy element morfotyczny krwi. Płytki pełnią w organizmie szereg funkcji, w tym m.in. stymulują wzrost komórek naczyń krwionośnych i mięśni gładkich, determinują proces krzepnięcia i skurczu naczyń krwionośnych. Powstają z megakariocytów (dużych komórek szpiku kostnego). W organizmie może dojść do zaburzenia funkcji płytek krwi, co określa się jako trombastenię (trombopatię) oraz do zaburzenia ich liczby. W przypadku zwiększonej powyżej normy liczbie płytek mówi się o trombocytozie (trombocytemii). Z kolei stan obniżonej poniżej normy liczby płytek krwi to trombocytopenia (małopłytkowość). Jakie są rodzaje małopłytkowości? Biorąc pod uwagę liczbę płytek krwi, wyróżniamy trzy stopnie małopłytkowości: małopłytkowość łagodną – liczba płytek wynosi 50×109/l–150×109/l;małopłytkowość umiarkowaną – liczba płytek wynosi 30×109/l–50×109/l;małopłytkowość ciężką – liczba płytek wynosi mniej niż 30×109/l [1]. Niski poziom płytek we krwi – objawy Łagodnie obniżony poziom płytek krwi nie daje zazwyczaj objawów klinicznych. W bardziej zaawansowanych przypadkach pojawiać się mogą: skaza małopłytkowa skórno-śluzówkowa, przedłużone krwawienia z ran, pierścieniowate wylewy w miejscach nakłuć, wybroczyny skórne i w błonach śluzowych bez podłoża urazowego, obfite miesiączki, krwawienia z nosa, z dróg moczowych, dróg rodnych, przewodu pokarmowego (m.in. wymioty podbarwione krwią lub wymioty ciemną, fusowatą treścią, obecność krwi utajonej w kale). W ciężkich postaciach małopłytkowości dojść może do krwawień do narządów wewnętrznych i ośrodkowego układu nerwowego, co stanowi zagrożenie dla życia. Co oznacza niski poziom płytek krwi? Rzadkie są przypadki wrodzonego niskiego poziomu trombocytów, za który odpowiadać mogą m.in.: wrodzona śródziemnomorska makrotrombocytopenia, wrodzony brak trombopoetyny, zespół Sebastiana, zespół Fechtnera, niedokrwistość Fanconiego, zespół Alporta, anomalia Maya-Hegglina, zespół szarych płytek, wrodzona hipoplazja szpiku, zespół Bernarda-Souliera, wrodzona siatkowica. W większości niski poziom płytek krwi ma charakter nabyty. Za zmniejszone wytwarzanie płytek odpowiadać mogą m.in.: różyczka noworodków, niedobór witaminy B12 i kwasu foliowego, niedokrwistość aplastyczna, niewydolność nerek, uszkodzenie szpiku przez promieniowanie jonizujące, substancje toksyczne (np. alkohol), leki (np. heparyna, chinina, chinidyna, karbamazepina), rozległe przerzuty nowotworowe do szpiku, białaczki, szpiczak, mielofibroza, zakażenia wirusowe. Z kolei przyczyną nadmiernego niszczenia trombocytów mogą być m.in.: samoistna plamica płytkowa, wcześniactwo, choroba hemolityczna noworodków, naczyniaki olbrzymie lub jamiste, niedokrwistość hemolityczna, choroby rozrostowe, powiększona śledziona. Nierzadkie są przypadki złożonego podłoża niskiego poziomu płytek krwi. Wymienić tu można takie przyczyny, jak m.in.: rozległe oparzenia, porfiria, zespół rozsianego wykrzepiania wewnątrznaczyniowego, obfite krwotoki, masywne przetoczenia krwi, zespół hemolityczno-mocznicowy. Sporadyczne są przypadki małopłytkowości z rozcieńczenia po masywnych przetoczeniach krwi w celach leczniczych. Małopłytkowość jest częstą zmianą hematologiczną w ciąży. Może być wywołana przez czynniki niezwiązane z ciążą lub współwystępować z patologicznym przebiegiem ciąży (np. stanem przedrzucawkowym, zespołem HELLP, ostrym ciążowym stłuszczeniem wątroby). W większości przypadków małopłytkowość ciężarnych przebiega łagodnie, bez objawów klinicznych u matki i dziecka. Jak można zbadać poziom płytek krwi? Liczbę płytek krwi można określić, wykonując morfologię krwi lub osobne oznaczenie płytek krwi. Do badania wykorzystuje się krew żylną, pobraną najczęściej z żyły łokciowej. Badanie nie wymaga specjalnego przygotowania. Nie trzeba być na czczo. Wskazane jest unikanie dzień wcześniej zbyt intensywnego wysiłku fizycznego i zadbanie o nawodnienie organizmu. W ramach dalszej diagnostyki wykonuje się rozszerzone badania krwi, aby określić przyczynę małopłytkowości. Niski poziom płytek krwi – jak można go podnieść? Leczenie małopłytkowości zależy od jej przyczyny. Postępowanie terapeutyczne polegać może m.in. na: odstawieniu  leków, które mogą obniżać poziom płytek krwi;wprowadzeniu odpowiedniej diety i stosowaniu suplementów diety w przypadku niedoborów witamin. Szczególnie należy zadbać o dostarczanie organizmowi witaminy B12, której bogatym źródłem są: podroby, mleko i nabiał, wędliny oraz kwasu foliowego, znajdującego się głównie w zielonolistnych warzywach (kapuście, szpinaku, brokule, kalafiorze);antybiotykoterapii przy infekcjach, które mogą powodować małopłytkowość;podawaniu glikokortykosteroidów (m.in. zmniejszają przepuszczalność włośniczek), a w przypadku  braku rezultatów, wprowadzeniu leków immunosupresyjnych;przetoczeniu koncentratu krwinek płytkowych w przypadku znacznego stopnia małopłytkowości;dożylnym podawaniu  preparatu immunoglobuliny (IVIG);usunięciu śledziony (splenektomii);przeszczepie szpiku kostnego u osób z małopłytkowością wrodzoną. W przypadku osób, których małopłytkowość przebiega łagodnie, nie jest konieczne leczenie. Małopłytkowość ciążowa, zwykle na poziomie > 70 000/µl (70 x 109l), w późnym okresie ciąży nie wymaga leczenia i ustępuje samoistnie po porodzie. A: dr n. o zdr. Olga Dąbska Weryfikacja merytoryczna: lek. Agnieszka Żędzian Bibliografia: A. Brzozowski, A. Jaroszyński, Małopłytkowości wrodzone i nabyte, „Family Medicine & Primary Care Review” 2012, t. 14, nr 4, s. 582–585.Badanie trombocytów. Kiedy należy je wykonać? Online: https://diag.pl/pacjent/artykuly/badanie-trombocytow-kiedy-nalezy-je-wykonac/ [dostęp: 19.04.2022].K. Chojnowski, Postępowanie z małopłytkowością u kobiet w ciąży, „Hematologia” 2013, t. 4, nr 1, s. 15–23.J. Pluta, J. Trzebicki, Małopłytkowość – najczęstsze zaburzenie hemostazy na OIT, „Anestezjologia Intensywna Terapia” 2019, t. 51, nr 1, s. 57–65.Płytki krwi. Online: https://diag.pl/sklep/badania/plytki-krwi/ [dostęp: 19.04.2022].

13 maja 2022

Trądzik pospolity – co go powoduje? Objawy i leczenie trądziku pospolitego

Trądzik pospolity to przypadłość rozpowszechniona w społeczeństwie, zwłaszcza wśród osób młodych. Głównym czynnikiem sprawczym tej choroby jest wzmożona aktywność gruczołów łojowych, ich nadmierne rogowacenie i nadkażenie bakteryjne. Leczenie ma charakter miejscowy i ogólny. Trądzik pospolity – co to za przypadłość? Trądzik pospolity to jedna z częstszych dermatoz, czyli schorzeń dermatologicznych. Ma charakter przewlekły i znacząco wpływa na jakość życia osoby chorej. Z podobną częstotliwością występuje u kobiet i mężczyzn, przy czym wśród panów z reguły ma cięższy przebieg. Trądzik pospolity dotyczy najczęściej osób młodych, lecz coraz częściej obserwuje się go u osób dojrzałych. Mówi się wówczas o trądziku późnym. Trądzik pospolity – przyczyny Wymienia się trzy główne przyczyny powstawania trądziku pospolitego: wzmożoną aktywność gruczołów łojowych, za co odpowiada podniesiony poziom hormonów androgenowych, które powiększają gruczoły łojowe i nasilają produkcję łoju (zwanego również sebum);nieprawidłowości rogowacenia przewodów, które odpowiadają za wyprowadzanie sebum z gruczołów łojowych, w konsekwencji czego powstają zaskórniki (postać otwarta – wydzielanie sebum na zewnątrz, postać zamknięta – powstanie guzka, krosty lub grudki, w zależności od nasilenia problemu);kolonizacja mieszków włosowych przez bakterie – powierzchniowo obserwuje się tlenowe ziarenkowce, a głębiej Propionibacterium acnes, które są fizjologicznym elementem flory bakteryjnej, lecz w nadmiarze są szkodliwe. Stąd też ważnym badaniem, na jakie kieruje się chorego, jest posiew w kierunku bakterii wywołujących trądzik pospolity. Polega on na wykonaniu wymazu ze skóry zmienionej chorobowo, zanim wprowadzona zostanie antybiotykoterapia. Nie bez znaczenia dla rozwoju choroby są również: uwarunkowania genetyczne, zaburzenia immunologiczne i czynniki psychologiczne czy fizykalne. Rozpatrywane są korelacje trądziku pospolitego z dietą i suplementacją, mikrobiotą jelitową oraz pielęgnacją skóry. Gdzie lokalizują się zmiany w trądziku pospolitym? Z uwagi na to, że trądzik pospolity związany jest przede wszystkim z nadmierną produkcją łoju, to towarzyszące mu zmiany występują głównie w okolicach obfitujących w gruczoły łojowe. Koncentrują się zatem na twarzy – w strefie T (czoło, nos, broda), na plecach i klatce piersiowej, a sporadycznie na innych częściach ciała. Ich dokładne rozmieszczenie zależy od postaci choroby. Trądzik pospolity – objawy Objawy trądziku pospolitego zależą od postaci choroby, która może być łagodna lub ciężka. W przypadku tej pierwszej wymienia się formę: zaskórnikową, niezapalną – zlokalizowana na twarzy; przeważają otwarte i/lub zamknięte zaskórniki – w pierwszym przypadku ujścia mieszków gruczołów łojowych i mieszków włosowych są drożne, a w drugim całkowicie niedrożne;grudkową – zlokalizowana na twarzy; występują grudki, krosty i zaskórniki;grudkowo-krostkową, zapalną – najczęściej spotykana postać, zlokalizowana na twarzy, plecach, ramionach i klatce piersiowej; występują zaskórniki, grudki i krosty, rozwija się stan zapalny. W postaci ciężkiej wymienia się formę: ropowiczą, guzkową, guzkowo-cystową – występują liczne zaskórniki, guzy, guzki, które mogą przebijać się na zewnątrz, co prowadzi do utworzenia kanałów i przetok, z których wydobywa się wydzielina ropna i/lub krwista; zmiany ustępują, pozostawiając blizny zanikowe i keloIdy;skupioną – występowanie torbieli i głębokich ropni, które ustępują, tworząc blizny przerosłe i zanikowe;bliznowcową – tworzenie przerosłych blizn;piorunującą – najcięższa postać trądziku; typowy jest nagły początek, a zmianom skórnym towarzyszą objawy ogólne (złe samopoczucie, spadek masy ciała, gorączka, bóle stawowo-mięśniowe); zmiany chorobowe przypominają trądzik skupiony, mogą powstać ropnie, martwica i bliznowacenie. Występuje także trądzik: zawodowy, polekowy, kosmetyczny i niemowlęcy. Rozwija się na skutek działania czynnika prowokującego. Po jego wyeliminowaniu zmiany ustępują. Trądzik pospolity – leczenie Leczenie trądziku pospolitego stanowi spory problem z uwagi na nawrotowy charakter tej dermatozy. W przypadku zmian o niewielkim i średnim nasileniu korzysta się ze środków miejscowych o działaniu przeciwłojotokowym, przeciwzapalnym, komedolitycznym i przeciwbakteryjnym. Mają one postać m.in. aerozoli, past, pudrów czy zawiesin. Przy zmianach grudkowych i zaskórnikowych wykorzystuje się głównie środki z witaminą A, erytromycyną i adapalenem. W zmianach krostkowych, grudkowych i zaskórnikowych stosuje się nadtlenek benzoilu, kwas azelainowy i antybiotyki (neomycynę, erytromycynę, klindamycynę, tetracyklinę). W przypadku torbieli ropnych konieczne jest ich oczyszczanie. W ciężkich postaciach trądziku pospolitego leczenie ma charakter ogólny. Opiera się na grupach leków, które stosuje się w terapii miejscowej oraz preparatach hormonalnych (cyproteron, drospirenon) i pochodnych witaminy A, takich jak: tretinoina, izotretinoina, adapalen i tazaroten. Najczęściej stosuje się antybiotyki z grupy tetracyklin, które wykazują wielokierunkowe działanie. Dodatkowo wspomagająco wykorzystuje się preparaty witaminowe, w szczególności witaminę PP i witaminy z grupy B (poza witaminą B12, która może nasilać objawy) oraz cynk. Pielęgnacja skóry trądzikowej Ważnym elementem leczenia trądziku pospolitego jest pielęgnacja skóry. Wymaga ona odpowiedniego oczyszczenia. W tym celu korzysta się z roztworów i żeli z dodatkiem tymolu, mentolu czy kwasu salicylowego. Najlepiej stosować dermokosmetyki dedykowane do skóry ze zmianami trądzikowymi. Preparaty powinny mieć działanie przeciwzapalne, przeciwłojotokowe i zmniejszające tworzenie zaskórników. Należy unikać kosmetyków zawierających mydło i alkohol etylowy, ponieważ mają one działanie przesuszające i niszczą warstwę okluzyjną, co nasila objawy. Z uwagi na problem przesuszenia skóry w przebiegu trądziku istotne jest jej nawilżanie. Środki nawilżające nie powinny zawierać elementów zapachowych, drażniących i emulgatorów. Polecane substancje to: mocznik, kwas hialuronowy, kwas mlekowy, kolagen i witamina E. Należy podkreślić, że w procesie pielęgnacji skóry trądzikowej nie wolno samodzielnie opróżniać zmian, ponieważ wiąże się to z ryzykiem powstawania blizn i przebarwień. Trądzik pospolity – leczenie w gabinecie kosmetycznym Zabiegi na trądzik pospolity mogą wspomóc leczenie.Wśród najpopularniejszych metod wymienia się: laseroterapię – ukierunkowana na działanie złuszczające zrogowaciały naskórek, antybakteryjne, regeneracyjne na procesy odnowy skóry i ograniczające łojotok;IPL – zintensyfikowane źródło światła: niebieskiego – zwalczanie bakterii Propionibacterium acnes, czerwonego i pomarańczowego – działanie antybakteryjne i usuwanie przebarwień, podczerwonego ze światłem widzialnym – kondycjonowanie stanu skóry;światło LED – niebieskie zwalcza bakterie Propionibacterium acnes, czerwone – wyzwala efekt przeciwzapalny;krioterapię – w leczeniu blizn potrądzikowych;kontrolowane usuwanie naskórka – mikrodermabrazja diamentowa z wykorzystaniem końcówki z mikrokryształkami o właściwościach ścierających i korundowa z użyciem mikrokryształów korundu;peelingi chemiczne – złuszczenie naskórka dzięki aplikacji substancji chemicznej, wyciszenie stanu zapalnego i kontrolowanie produkcji łoju. W leczeniu trądziku pospolitego zalecane są: kwas glikolowy, kwas pirogronowy, kwas salicylowy, kwas azelainowy i kwas migdałowy;peeling kawitacyjny – oczyszczenie skóry z wykorzystaniem fal ultradźwiękowych w połączeniu z wodą. Trądzik pospolity – leczenie domowe Leczenie trądziku pospolitego można wspomagać domowymi sposobami, spośród których najważniejszy to odpowiedni sposób odżywiania. Należy: unikać produktów wysoko przetworzonych, bogatych w konserwanty, sztuczne barwniki i węglowodany, a także słonych przekąsek i ostrych przypraw;zrezygnować z wszelkich używek;spożywać produkty bogate w witaminę A (szpinak, pomidory, marchew), witaminy z grupy B (orzechy, wątróbka, rośliny strączkowe) i cynk (owoce morza, wątróbka, kasza gryczana, ryby, pestki dyni);zadbać o obecność błonnika w diecie, który wspomaga pracę układu pokarmowego, a tym samym oczyszczanie organizmu. Bogate w błonnik są m.in. otręby, pełnoziarniste pieczywo i kasza jęczmienna. A: dr n. o zdr. Olga Dąbska Weryfikacja merytoryczna: lek. Agnieszka Żędzian Bibliografia: M. Biegaj, Trądzik pospolity i jego leczenie, „Kosmetologia Estetyczna” 2017, t. 2, nr 6, s. 155–158.J. Biegalska, R. Żaba, Trądzik pospolity, „Przewodnik Lekarski” 2004, t. 6, nr 7, s. 34–60.J. Dawidziak, M. Balcerkiewicz, Dieta jako uzupełnienie leczenia trądziku pospolitego (Acne vulgaris). Cz. I witaminy i minerały, „Farmacja Współczesna” 2016, nr 9, s. 1–5.E. Szmaj-Kupny, M. Kuś, Trądzik pospolity w ujęciu holistycznym, „Aesthetic Cosmetology and Medicine” 2020, t. 9, nr 4, s. 389–393.

13 maja 2022

Jak dbać o serce? Profilaktyka chorób układu sercowo-naczyniowego

Choroby układu sercowo-naczyniowego stanowią główną przyczyną zgonów w Polsce. W wielu przypadkach za ich powstanie odpowiada niestosowanie się do zasad prozdrowotnego stylu życia. Zastanawiasz się, jak można dbać o serce i układ krwionośny? Poznaj kluczowe wskazówki profilaktyki chorób serca. Do głównych chorób serca należą: choroba wieńcowa – niedokrwienna serca, zaburzenia rytmu serca, niewydolność mięśnia sercowego, zapalenie mięśnia sercowego, nerwica serca. Aby ograniczyć ryzyko ich wystąpienia, zaleca się przede wszystkim: regularne badania profilaktyczne, podejmowanie aktywności ruchowej, zaprzestanie palenia tytoniu, prowadzenie zdrowej diety, wysypianie się i dbałość o higienę jamy ustnej. Palenie tytoniu Kluczowym elementem profilaktyki chorób serca jest unikanie narażenia na dym tytoniowy – zarówno jako palacz czynny, jak i bierny. W dymie tym znajduje się wiele szkodliwych składników (m.in. węglowodorów, katecholu, ketonów, fenoli i ich estrów, związków azotu i siarki), w tym o działaniu kancerogennym, czyli sprzyjających rozwojowi chorób nowotworowych. Osobom palącym papierosy należy zapewnić pomoc w zaprzestaniu palenia – udzielić wsparcia, wspólnie określić plan zerwania z nałogiem, motywować, zachęcać do sięgnięcia po pomoc w specjalistycznej poradni czy po farmakoterapię. Sposób odżywiania Jak należy dbać o serce? Kolejnym ważnym elementem profilaktyki chorób serca jest dieta. Sposób odżywiania powinien się opierać na następujących zasadach [1]: W ciągu dnia powinno się spożywać 4–5 posiłków co 3–4 godziny. Śniadanie należy zjeść 1–2 godziny po obudzeniu się, a kolację około 3 godzin przed położeniem się spać.Dzienne zapotrzebowanie energetyczne powinno być określone indywidualnie dla każdej osoby. Najlepiej, gdy udział poszczególnych składników pokarmowych w diecie wynosi: tłuszcze 15–30% energii, węglowodany 45–65% energii, białko 10–20% energii (osoby ≥ 65 lat 15–20%).Jak najczęściej i w jak największej ilości powinno się spożywać warzywa i owoce, pamiętając jednocześnie o proporcjach 3/4 – warzywa i 1/4 – owoce. Minimum, jakie powinny stanowić te produkty w diecie, to 400 g dziennie.Produkty zbożowe powinny być składnikiem większości posiłków. Jak najczęściej należy wybierać spośród nich produkty pełnoziarniste, czyli z pełnego przemiału.Ważnym elementem diety są produkty nabiałowe. Codziennie powinno się pić co najmniej 2 szklanki mleka, które można zastąpić jogurtem czy kefirem.Zalecane jest ograniczenie spożycia mięsa, w tym szczególnie czerwonego i przetworzonych produktów mięsnych do 0,5 kg/tygodniowo. Najlepiej wybierać chude gatunki mięsa pochodzenia drobiowego (indyk, kurczak) i w mniejszych ilościach wołowego i wieprzowego.Należy ograniczyć spożycie tłuszczu zwierzęcego, zwłaszcza nasyconych kwasów tłuszczowych, które stanowią istotny czynnik ryzyka chorób układu krążenia, cukrzycy czy chorób nowotworowych. Najlepiej zastępować je tłuszczami roślinnymi.Należy ograniczyć spożycie cukru i słodyczy, z których większość zawiera niewielkie ilości cennych składników odżywczych. Najlepiej zastępować je owocami i orzechami.Należy ograniczyć spożycie soli do mniej niż 5 g. Nadmierne spożycie soli może prowadzić do rozwoju nadciśnienia tętniczego, zawału serca i udaru mózgu. Najlepiej używać ziół, które mają cenne składniki i poprawiają smak. Zioła wywierające pozytywny wpływ na pracę serca to: głóg, miłorząb dwuklapowy, czosnek, serdecznik lekarski.Należy pamiętać o nawadnianiu organizmu i piciu co najmniej 1,5 l wody dziennie. Warto wyeliminować z diety lub znacznie ograniczyć napoje słodzone, wody smakowe oraz alkohol. W ustalaniu jadłospisu można skorzystać z pomocy wykwalifikowanego dietetyka. Aktywność fizyczna Regularna aktywność fizyczna jest kluczowym czynnikiem zapobiegania chorobom układu krążenia i leczeniu ich. Zgodnie z zaleceniami Światowej Organizacji Zdrowia osoby dorosłe powinny podejmować co najmniej 150–300 minut tygodniowo aktywności fizycznej aerobowej o umiarkowanej intensywności bądź co najmniej 75–150 minut aktywności fizycznej aerobowej o dużej intensywności albo równoważnie łączyć aktywności o umiarkowanej i dużej intensywności. Dorośli powinni również wykonywać ćwiczenia wzmacniające mięśnie o umiarkowanej lub większej intensywności, obejmujące wszystkie główne grupy mięśni, dwa razy  w tygodniu, ponieważ zapewniają one dodatkowe korzyści zdrowotne. Podejmowanie jakiejkolwiek aktywności fizycznej jest lepsze niż jej brak, nawet jeśli nie spełnia się wspomnianych zaleceń. Ważne jest, aby osoby, które zaczynają podejmować ruch, dozowały go stopniowo, z czasem zwiększały czas, intensywność, częstość ćwiczeń. Jednocześnie należy pamiętać, że ruch pozwala na spadek/utrzymanie masy ciała (prawidłowa wartość BMI to 18,5–24,9; wskaźnik ten oblicza się ze wzoru: masa ciała wyrażona w kilogramach / wzrost wyrażony w metrach, podniesiony do kwadratu). Badania profilaktyczne Nie można zapominać o badaniach profilaktycznych. Samodzielnie w domu warto dokonywać pomiaru ciśnienia tętniczego krwi, którego zbyt wysoki poziom jest najważniejszym czynnikiem ryzyka rozwoju chorób układu krążenia – miażdżycy i jej powikłań. Wskazane jest też wykonanie laboratoryjnych badań profilaktycznych. Najlepiej skorzystać ze specjalnie opracowanego pakietu sercowego, który zawiera zbiór wszystkich niezbędnych badań, pozwalających na wykrycie nieprawidłowości w funkcjonowaniu i ocenę ryzyka rozwoju chorób układu sercowo-naczyniowego. Na kompleksową ocenę pracy serca i stanu układu sercowo-naczyniowego pozwalają: Glukoza – zaburzenie stężenia cukru we krwi istotnie zwiększa ryzyko wystąpienia chorób sercowo naczyniowych.Elektrolity (Na, K, Mg) – zaburzenia ich stężenia istotnie wpływają na rytm i przewodzenie nerwowe w obrębie mięśnia sercowego oraz predysponują do nadciśnienia tętniczego.Lipidogram (profil lipidowy) – szacuje ryzyko rozwoju miażdżycy naczyń i w konsekwencji wystąpienia choroby wieńcowej i zawału serca.Troponina – pozwala zdiagnozować niewydolność mięśnia sercowego o różnym stopniu rozległości, spowodowaną niedokrwieniem, zapaleniem lub uszkodzeniem mechanicznym. D-dimery, homocysteina – substancje te determinują mechanizm krzepnięcia krwi, określają ryzyko zakrzepicy żylnej i tętniczej, w nieznacznym stopniu zawału mięśnia sercowego, podnoszą ryzyko wystąpienia chorób sercowo-naczyniowych, naczyniowo-mózgowych i naczyń obwodowych. Warto zaznaczyć, że Narodowy Fundusz Zdrowia prowadzi program profilaktyki chorób układu krążenia, realizowany przez lekarzy podstawowej opieki zdrowotnej. W ramach niego lekarz dokonuje oceny ryzyka wystąpienia chorób układu krążenia oraz w zależności od potrzeb pacjenta wskazuje dalsze zalecenia. Stres pod kontrolą Stres (tzw. cichy zabójca) prowadzi do nadmiernej produkcji katecholamin (organicznych związków chemicznych, w skład których wchodzi na przykład adrenalina), wykazujących negatywny wpływ na serce. Prowadzą one do przyspieszenia pracy serca, wzrostu ciśnienia tętniczego krwi, nieznacznego rozszerzenia naczyń wieńcowych, w konsekwencji przeciążają mięsień sercowy. Warto nie tylko ograniczyć ekspozycję na czynniki stresowe, ale i nauczyć się walczyć ze stresem. Znane sposoby to m.in.: trening autogenny Schultza, trening Jacobsona, wizualizacja, joga, medytacja. Higiena jamy ustnej Dla serca ważna okazuje się dbałość o higienę jamy ustnej. Zaburzenie flory bakteryjnej jamy ustnej trzykrotnie podnosi ryzyko zachorowań na choroby sercowo-naczyniowe, w tym m.in. ryzyko zawału mięśnia sercowego, udaru mózgu, przewlekłej niewydolności serca, zaburzeń rytmu serca. Należy pamiętać przynajmniej o następujących zasadach: Raz na pół roku zgłaszać się na kontrole do dentysty i na profesjonalną higienizację (scaling, piaskowanie, fluoryzację).Staranne szczotkować zęby przynajmniej dwa razy dziennie – rano i wieczorem (po ostatnim posiłku), a najlepiej po każdym posiłku.Odpowiednio dobrać pastę i szczoteczkę.Stosować płyn do płukania ust, czyścić język i przestrzenie międzyzębowe. Odpowiednia ilości snu Sen zapewnia organizmowi regenerację po całodziennym wysiłku, ale i stanowi czynnik sprzyjający powrotowi do zdrowia. Deprywacja snu przyczynia się do dysfunkcji śródbłonka, wzmożonej aktywności czynników prozapalnych, nasilenia stresu oksydacyjnego i wielu innych patologicznych stanów, które prowadzą do zmian w obrębie naczyń, serca i nerek. Ich wspólną i dominującą cechą jest nadciśnienie tętnicze. Gorsza jakość snu może być zatem czynnikiem zwiększającym ryzyko wystąpienia chorób układu sercowo-naczyniowego i sprzyjać progresji przewlekłej choroby nerek. Zapotrzebowanie na sen u ludzi zależy od wieku. Osoby dorosłe powinny przesypiać dobowo 7–9 godzin. A: dr n. o zdr. Olga Dąbska Weryfikacja merytoryczna: lek. Agnieszka Żędzian Bibliografia: J. Charzewska, Normy żywienia człowieka – podstawą zaleceń zdrowej diety. Online: https://ncez.pzh.gov.pl/abc-zywienia/normy-zywienia-czlowieka-podstawa-zalecen-zdrowej-diety/ [dostęp: 19.04.2022].Wytyczne WHO dotyczące aktywności fizycznej i siedzącego trybu życia. Online: https://apps.who.int/iris/bitstream/handle/10665/341120/WHO-EURO-2021-1204-40953-58211-pol.pdf [dostęp: 19.04.2022].e-PAKIET SERCOWY. Online: https://diag.pl/sklep/pakiety/e-pakiet-sercowy/ [dostęp: 19.04.2022].P. Jankowski, Zasady profilaktyki chorób układu krążenia w 2018 roku, „Kardiologia Inwazyjna” 2017, t. 12, nr 6, s. 42–48.J. Stępnik, A. Jaroszyński, Zaburzenia snu w chorobach serca i nerek, „Choroby Serca i Naczyń” 2019, t. 16, nr 3, s. 158–164.

13 maja 2022

Badania serca – sprawdź, jakie warto wykonać w ramach profilaktyki chorób układu sercowo-naczyniowego

Badania serca stanowią kluczowy element profilaktyki chorób układu sercowo-naczyniowego, które są główną przyczyną zgonów zarówno w kraju, jak i na całym globie. Dlatego tak istotne jest ich wykonywanie i nielekceważenie dolegliwości mogących świadczyć o problemach z sercem. Zdrowy mięsień sercowy jest niezbędny do prawidłowego funkcjonowania układu sercowo naczyniowego i tym samym całego organizmu. Konieczne jest zatem kontrolowanie jego stanu. Sprawdź, jakie badania serca warto przeprowadzić, aby ocenić kondycję serca i układu krążenia i wykryć ewentualne nieprawidłowości. Pamiętaj, aby interpretacji wyników dokonywał lekarz, najlepiej kardiolog. Pomiar ciśnienia tętniczego Bez wątpienia najprostszym i możliwym do przeprowadzenia w warunkach domowych badaniem kontrolującym pracę układu krążenia  jest pomiar ciśnienia tętniczego. Pomiar ciśnienia jest jednym z kryteriów oceny ryzyka chorób układu krążenia (ChUK) stosowanych u osób w wieku 40-65 lat. Obecnie dostępne aparaty dostarczają informacji nie tylko o poziomie ciśnienia i tętnie, ale i o zaburzeniach pracy serca. W przypadku osób z dobrze wyrównanym ciśnieniem, ocenę wartości tego parametru można wykonywać raz na jakiś czas (np. co 2 tygodnie), a u osób z zaburzeniami ciśnienia dwa razy dziennie (najlepiej rano i wieczorem). Dobrze jest zapisywać pomiary, aby omówić je z lekarzem podczas wizyty. Dla uzyskania wiarygodnego wyniku powinno się przestrzegać takich zasad: Pomiar powinien odbywać się w warunkach spoczynkowych – co najmniej po 5–10 minutach odpoczynku w pozycji siedzącej.Pomiaru należy dokonywać w warunkach spokojnych, gdzie panuje temperatura pokojowa.Pomiaru nie wolno przeprowadzać bezpośrednio po posiłku, wysiłku, zdenerwowaniu, wypaleniu papierosa.Do pomiaru ciśnienia należy używać aparatu z odpowiedniej szerokości mankietem, bo zbyt wąski zawyża wartości.Pomiaru dokonuje się w pozycji siedzącej. Badana ręka powinna być podparta i znajdować się na wysokości serca.Mierząc ciśnienie po raz pierwszy, należy dokonać pomiaru na obu rękach. Ręka, na której uzyskało się wyższe wartości, powinna być używana podczas kolejnych pomiarów. Jeśli nie było różnicy w uzyskanych wartościach, następne badanie ciśnienia przeprowadza się na ręce niedominującej. Laboratoryjne badania serca Profilaktyczne diagnostyka serca i układu krążenia oraz ocena ryzyka chorób sercowo-naczyniowych to ważny element zdrowego stylu życia, który jest najlepszym sposobem na zapobieganie wszelkim nieprawidłowościom w funkcjonowaniu organizmu. Regularnie wykonywane badania serca pozwalają sprawdzić jego stan i wykryć ewentualne zaburzenia na początkowym etapie, kiedy nie dają jeszcze żadnych objawów lub są one mało charakterystyczne. W ten sposób zapewniamy sobie wczesną diagnozę i wdrożenie leczenia. Istotnym elementem badań serca i układu krążenia oraz ryzyka chorób sercowo-naczyniowych są laboratoryjne testy oceniające poziom: glukozy, elektrolitów (Na, K, Mg), troponiny, homocysteiny oraz lipidogram. Można ocenić każdy parametr z osobna lub w ramach tzw. pakietów sercowych – zestawów testów i badań, umożliwiających całościową ocenę pracy serca i układu krwionośnego oraz określenie ryzyka rozwoju chorób układu sercowo-naczyniowego. Jakie badania na serce można wykonać w krwi? Profilaktyczne badania serca są zalecane osobom po 40 r.ż., szczególnie znajdującym się w tzw. grupach ryzyka, w tym m.in.: palącym papierosy, o nadmiernej masie ciała, z cukrzycą, nadciśnieniem tętniczym, zespołem metabolicznym, narażonym na stres, z obciążonym wywiadem rodzinnym w kierunku chorób sercowo-naczyniowych. Laboratoryjne badania serca z krwi zaleca się wykonywać raz do roku. Dodatkowo do zgłoszenia się do kardiologa i oceny pracy serca powinny skłonić takie objawy, jak: nawracający ból, pieczenie lub wrażenie ucisku w klatce piersiowej, duszności, powtarzające się uczucie uderzenia krwi do głowy, obrzęki twarzy i kończyn, omdlenia i zasłabnięcia, odczuwalne zmiany w rytmie serca, słaba wydolność fizyczna, zadyszka. Pomiar stężenia troponiny stosowany jest w diagnostyce niewydolności mięśnia sercowego, powstałej w wyniku uszkodzenia, stanu zapalnego czy niedokrwienia. To tzw. złoty standard w ocenie martwicy mięśnia sercowego. Lipidogram, inaczej nazywany profilem lipidowym, stanowi podstawowe badanie dostarczające informacji na temat miażdżycy naczyń, która prowadzi do rozwoju choroby wieńcowej i zawału serca. Dokonuje się w nim pomiaru cholesterolu całkowitego, frakcji cholesterolu HDL, nie-HDL, LDL, triglicerydów. Podwyższone stężenie homocysteiny to dodatkowy czynnik podnoszący ryzyko miażdżycy, chorób sercowo-naczyniowych, naczyń obwodowych i naczyniowo-mózgowych. D-dimery służą do oceny procesów krzepnięcia i fibrynolizy, a w związku z tym pozwalają na ocenę ryzyka wystąpienia zakrzepicy i zawału mięśnia sercowego. Nieprawidłowości stężenia elektrolitów zaburzają pracę serca, a nieprawidłowości stężenia glukozy podnoszą ryzyko chorób sercowo-naczyniowych. Badanie EKG i inne badania serca Do oceny stanu mięśnia sercowego lekarz wykorzystuje szereg badań – od najbardziej podstawowego, jakim jest osłuchiwanie czynności serca stetoskopem, po bardziej zaawansowane metody: Elektrokardiogram (EKG) – badanie czynności elektrycznej serca. Rejestruje i utrwala impulsy elektryczne serca. Pozwala na wykrycie zaburzeń jego rytmu, zawału i , niedokrwienia mięśnia sercowego. Na klatce piersiowej mocuje się przyssawki, a na kończynach metalowe elektrody, które przesyłają sygnały impulsów sercowych do elektrokardiografu rejestrującego je  w postaci tzw. krzywej EKG.Holter EKG – całodobowe monitorowanie pracy serca wykonywane  u osób z nieprawidłowościami w podstawowym  badaniu EKG.Holter serca ciśnieniowy (ABPM) – badanie przeznaczone szczególnie dla osób z tzw. zespołem białego fartucha, czyli reagujących wzrostem ciśnienia podczas pomiarów w placówkach medycznych. Badanie polega na całodobowym monitorowaniu ciśnienia krwi.ECHO serca – badanie USG serca i badanie dopplerowskie w jednym. Pozwala na ocenę budowy serca i przepływu krwi.RTG klatki piersiowej – najprostsze badanie obrazowe serca. Polega na prześwietleniu promieniami Roentgena klatki piersiowej. Na kliszy możliwa jest ocena budowy serca, jego położenia, a nawet niektórych wad.Test wysiłkowy/badanie wysiłkowe – pomiar EKG w warunkach wzmożonego wysiłku fizycznego, który prowokuje niedokrwienie, szczególnie przydatne w podejrzeniu choroby wieńcowej. W czasie próby monitoruje się na bieżąco EKG i okresowo ciśnienie tętnicze (co 2–3 minuty). W razie podejrzenia nieprawidłowości w pracy serca lekarz zalecić może bardziej specjalistyczne badania kardiologiczne, m.in.: tomografię komputerową i rezonans magnetyczny serca i naczyń wieńcowych, angiografię (badanie przepływu krwi przez naczynia krwionośne), echokardiografię przezprzełykową (echo serca, w którym sonda wraz z głowicą USG wprowadzana jest do przełyku). A: dr n. o zdr. Olga Dąbska Weryfikacja merytoryczna: lek. Agnieszka Żędzian Bibliografia: e-PAKIET SERCOWY. Online: https://diag.pl/sklep/pakiety/e-pakiet-sercowy/ [dostęp: 19.04.2022].G. Herold, Medycyna wewnętrzna. Repetytorium dla studentów medycyny i lekarzy, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2004.P. Jankowski, Zasady profilaktyki chorób układu krążenia w 2018 roku, „Kardiologia Inwazyjna” 2017, t. 12, nr 6, s. 42–48.I. Machaj i wsp., Nieinwazyjne badania obrazujące w kardiologii, „Medycyna Ogólna i Nauki o Zdrowiu” 2015, t. 21, nr 4, s. 362–368.

13 maja 2022

Niedobór estrogenów – przyczyny, objawy, sposoby leczenia

Niedobór estrogenów jest naturalnym elementem przekwitania. Niski poziom estrogenów może wystąpić również u kobiet w wieku rozrodczym, co uważa się za patologię. Do zaburzeń hormonalnych prowadzi wiele stanów, w tym m.in. zespół policystycznych jajników i uszkodzenie przysadki mózgowej. Niedobór estrogenów wiąże się dla kobiet z wieloma przykrymi konsekwencjami. Nieleczony może powodować problemy z zajściem w ciążę, zaburzenia ze strony układu krążenia czy pogorszenie kondycji skóry i włosów. Sprawdź, jakie są objawy niedoboru estrogenów i jak wygląda leczenie niskiego poziomu tych hormonów. Estrogeny – co to za hormony? Estrogeny to grupa hormonów płciowych, do których zalicza się: estron (E1), estradiol (E2) i estriol (E3), przy czym największą aktywność biologiczną wykazuje estradiol. Odgrywają one wiele funkcji w organizmie kobiety, w tym m.in.: odpowiadają za rozwój żeńskich cech płciowych, przyspieszają metabolizm, regulują cykl miesiączkowy, wspomagają rozwój mięśni macicy, zwiększają stężenie cholesterolu HDL, zwiększają nawilżenie pochwy, wspomagają mineralizację kości. Wytwarzanie estrogenów regulowane jest przez FSH, czyli hormon folikulotropowy, a ich synteza zachodzi przede wszystkim w jajnikach i w mniejszym stopniu w łożysku, kościach, tkance tłuszczowej czy mózgu. Estrogeny obecne są również u mężczyzn, ale w znacznie mniejszej ilości. Produkowane są u nich przez korę nadnerczy i jądra. Odpowiadają za regulację popędu płciowego i wspomagają dojrzewanie plemników. Kiedy mówi się o niedoborze estrogenów? Aby zweryfikować poziom estrogenów w organizmie, wykonuje się oznaczenie ich stężenia we krwi. Należy pamiętać, że zakresy  stężeń hormonów, w tym E2, nie są uniwersalne i mogą być różne w różnych  laboratoriach. Uzyskany wynik należy zawsze odnosić do zakresu podanego na formularzu wyniku. Wartości podane poniżej,  pochodzące z cytowanej w Bibliografii pozycji należy traktować orientacyjnie. Oto przykładowe zakresy referencyjne, popularnie normy estradiolu u kobiet wg. cytowanej pozycji piśmiennictwa: w okresie rozrodczym poziom estradiolu zależy od fazy cyklu miesiączkowego − faza folikularna: 84−970 pg/ml, faza owulacji: 13−330 pg/ml, faza lutealna: 73−200 pg/ml;w okresie pomenopauzalnym poniżej 20−30 pg/ml [1]. Z kolei u mężczyzn norma estradiolu wynosi 11,2−50,4 pg/ml [1]. Pamiętaj, że jednostka ng/l jest równoważna jednostce pg/ml i obie mogą być stosowane zamiennie w poszczególnych placówkach medycznych. Badanie poziomu estrogenów – przygotowanie i przebieg Badanie poziomu estrogenów wykonuje się w krwi. W tym celu pobiera się próbkę krwi zazwyczaj z żyły łokciowej. Sam pobór krwi do oznaczenia poziomu estrogenów jest taki sam, jak w przypadku zwykłych badań krwi typu morfologia. Nie ma konieczności szczególnego przygotowania się do badania. Ważne jest, aby zgłosić się na nie na czczo, przynajmniej 8 godzin od ostatniego posiłku, i po 8–12 godzinach przerwy w paleniu papierosów. Na mniej więcej 30 minut przed pobraniem krwi wskazany jest odpoczynek. W przypadku kobiet badania estrogenów wykonuje się w określonej  przez lekarza fazie cyklu miesiączkowego z uwagi na wahania poziomu hormonów w cyklu, a w razie przeprowadzania serii oznaczeń ważne jest, by za każdym razem krew była pobierana mniej więcej o tej samej porze dnia. Na wynik badania mogą wpływać leki stosowane na niektóre choroby (w tym np. na niedokrwistość, nadciśnienie, upośledzenie funkcji wątroby lub nerek), a przede wszystkim biotyna (witamina B7) . Lekarz nierzadko zleca badanie estrogenu wraz z oznaczeniem pozostałych hormonów płciowych, przede wszystkim: progesteronu, hormonu luteinizującego (LH), hormonu folikulotropowego (FSH)  i prolaktyny (PRL). Niedobór estrogenów – przyczyny Niedobór estrogenów jest fizjologicznym zjawiskiem w przypadku kobiet po menopauzie. Związany jest z ustaniem czynności wydzielniczej jajników, które w największym stopniu odpowiadają za syntetyzowanie estrogenów. W okresie menopauzy spadek produkcji estradiolu powoduje wtórne zwiększenie stężenia FSH i LH. Niedobór estrogenów w młodym wieku spowodowany może być przez liczne patologie, które podzielone zostały na dwie grupy – pierwotną i wtórną niewydolność jajników. Do niedoboru estrogenów w przypadku pierwotnej niewydolności jajników doprowadzić mogą takie stany, jak m.in.: przedwczesne wygasanie czynności jajników;niedorozwój, nieprawidłowa budowa jajników;zespołu policystycznych jajników (PCOS);dysgenezja jajników, towarzysząca np. zespołowi Swyera, zespołowi Turnera. Z kolei za wtórną niewydolność jajników i związany z nią niedobór estrogenów odpowiadać mogą m.in.: stosowanie leków hamujących owulację;niewydolność przysadki mózgowej, która jest miejscem wydzielania FSH;nadmierny wysiłek fizyczny – dotyczy to zwłaszcza zawodniczek sportowych uprawiających dyscypliny wytrzymałościowe;anoreksja, przewlekłe głodzenie;nadużywanie alkoholu. Jakie są objawy niedoboru estrogenów? Do głównych objawów niedoboru estrogenów zalicza się: zaburzenia miesiączkowania w postaci braku miesiączek, nieregularnych krwawień;zaburzenia płodności – problemy z zajściem w ciążę;spadek libido;podrażnienia, suchość pochwy;ból podczas stosunku;przedwczesne lub opóźnione dojrzewanie;zanik trzeciorzędowych cech płciowych (biustu, damskiego owłosienia ciała, proporcji ciała);zanik lub ograniczone występowanie drugorzędowych cech płciowych (sromu, łechtaczki, pochwy, macicy i jajowodów);nasilenie procesów starzenia się skóry i pogorszenie kondycji włosów – hormony estrogenowe wywierają wpływ na prawidłowy wzrost włosów, ich pigmentację, unaczynienie, elastyczność i sprężystość oraz zdolność do zatrzymywania wody przez skórę;zaburzenia pracy układu krążenia – niekorzystne zmiany w profilu lipidowym, powstawanie blaszki miażdżycowej, wzrost ryzyka wystąpienia choroby niedokrwiennej. Brak estrogenu w menopauzie wiąże się z występowaniem wielu dolegliwości. Zmiany w jajnikach odpowiedzialne są za objawy zespołu klimakterycznego, w tym m.in. za: uderzenia gorąca, problemy ze snem, zmniejszenie napędu psychoruchowego, suchość pochwy, dyspareunię – ból podczas stosunku. U kobiet po menopauzie występują predyspozycje do zmian zanikowych – zanikowego zapalenia pochwy, atrofii pochwy i ścieńczenia śluzówki pochwy. Kolejne objawy niedoboru estrogenów u kobiet po menopauzie to: problemy z koncentracją, zmiany w tkance łącznej (skłonności do zaburzeń statyki narządu rodnego, przepuklin pochwowych, nietrzymania moczu), osteopenia, a w jej konsekwencji osteoporoza pomenopauzalna. Wszystkie te zmiany niekorzystnie odbijają się na jakości życia kobiet. Niedobór estrogenów – leczenie W leczeniu niedoboru estrogenów stosuje się jako ich uzupełnienie estrogeny naturalne i syntetyczne. Możliwe jest podawanie ich dopochwowo, domacicznie czy doustnie, bo dostępne są w różnej formie – tabletek, implantów, kremów, plastrów czy żeli. Lekarz zalecić może dodatkowo preparaty łagodzące objawy niedoboru estrogenów, np. dopochwowe globulki nawilżające z kwasem hialuronowym. Należy też zadbać o właściwą dietę. Jadłospis powinien być bogaty w fitoestrogeny. To związki organiczne pochodzenia roślinnego, charakteryzujące się budową i działaniem podobnym do estrogenów. Obecne są m.in. w: roślinach strączkowych, czosnku, owocach granatu, żurawinie, śliwkach, czereśniach, rabarbarze, kalafiorze, brokułach, oleju z wiesiołka, soi, czerwonym winie, czerwonej koniczynie. A: dr n. o zdr. Olga Dąbska Weryfikacja merytoryczna: lek. Agnieszka Żędzian Bibliografia: Estradiol – czym jest i za co odpowiada? Online: https://diag.pl/pacjent/artykuly/estradiol-czym-jest-i-za-co-odpowiada/ [dostęp: 20.04.2022].T. Pertyński, G. Stachowiak, Menopauza – fakty i kontrowersje, „Endokrynologia Polska” 2006, t. 5, nr 57, s. 525–534.A. Wojas-Pelc, M. Nastałek, J. Sułowicz, Estrogeny a skóra – spowolnienie procesu starzenia, „Przegląd Menopauzalny” 2008, nr 6, s. 314–318.Z. Zdrojewicz, M. Matusiak-Kita, Czy fitoestrogeny mogą być alternatywą dla terapii hormonalnej?, „Family Medicine & Primary Care Review” 2012, t. 4, nr 14, s. 601–605.

13 maja 2022

Badania hormonalne kobiet – kiedy należy je wykonać? Na czym polegają? Jak się do nich przygotować?

Badania hormonalne stanowią ważny element profilaktyki oraz diagnostyki wielu przypadłości. Umożliwiają rozpoznanie zaburzeń odpowiedzialnych m.in. za wahania nastroju, spadek libido, problemy dermatologiczne i z płodnością, nadmierne owłosienie czy zaburzenia miesiączkowania. Kontrola gospodarki hormonalnej kobiet może być przeprowadzona poprzez badanie pojedynczych hormonów, ale i w postaci pakietu, na który składa się kilka kluczowych testów. Sprawdź, jakie hormony powinna zbadać kobieta i jaką rolę odgrywają one w organizmie. Badania hormonalne dla kobiet – wskazania Badania hormonalne można wykonywać profilaktycznie, aby ubiec rozwój nieprawidłowości zdrowotnych oraz w przypadku pojawienia się takich dolegliwości, jak m.in.: wzmożone wypadanie włosów, hirsutyzm, czyli nadmierne owłosienie,pogorszenie stanu skóry,nadmierna łamliwość paznokci,wahania nastrojów,męczliwość i osłabienie,ogólny spadek samopoczucia,nagły przyrost lub utrata masy ciała,nasilony zespół napięcia przedmiesiączkowego,obniżenie barwy głosu,spontaniczna laktacja,spadek libido,zaburzenia płodności,nieregularne miesiączki lub ich brak,zaburzenia cyklu miesiączkowego,spadek siły mięśniowej. Wskazaniem do wykonania badań gospodarki hormonalnej jest również kontrola efektów podjętego leczenia oraz stanów fizjologicznych, np. menopauzy, które mogą powodować zaburzenia gospodarki hormonalnej. Jakie badania hormonalne mogą być istotne u  kobiet? Badania hormonalne dla kobiet obejmują przede wszystkim oznaczenie takich hormonów, jak: hormon tyreotropowy (TSH), tzw. tyreotropina,hormon folikulotropowy (FSH),hormon luteinizujący (LH), tzw. lutropina,estradiol (E2),prolaktyna (PRL),dehydroepiandrosteron (DHEA-SO4),testosteron,białko wiążące hormony płciowe (SHBG). Badania można wykonać pojedynczo lub w ramach pakietu badań hormonalnych dla kobiet, który został skonstruowany tak, aby zapewnić szeroką ocenę kobiecego stanu zdrowia i dostarczyć jak najwięcej informacji na jego temat. Badania hormonów u kobiet wykonywane są na podstawie analizy próbki krwi. Ich wyniki muszą być zanalizowane przez lekarza. Dlaczego kobiety powinny wykonywać badania hormonalne? Kontrola hormonów jest bardzo ważna z uwagi na niezwykle złożoną pracę układu hormonalnego i zależności pomiędzy poszczególnymi hormonami. Za gospodarkę hormonalną odpowiadają wielopoziomowe mechanizmy, które sprawiają, że zmiana poziomu jednego z hormonów może powodować wahania stężenia innych. Wydzielanie poszczególnych hormonów jest ze sobą powiązane na zasadzie sprzężeń zwrotnych. Na podstawie wyników badania hormonów specjalista może ocenić równowagę hormonalną, w konsekwencji funkcjonowanie układu rodnego i określić podłoże takich dolegliwości, jak m.in.: nasilony zespół napięcia przedmiesiączkowego, PMS (ang. premenstrual syndrome), obfite czy nieregularne miesiączki. Zaburzenia hormonalne mogą być przyczyną problemów z wyglądem, dolegliwości utrudniających codzienne funkcjonowanie (np. zaburzeń nastroju) czy realizację planów życiowych (np. problemów z zajściem w ciążę). Kontrola poziomu hormonów pomoże w określeniu sposobu leczenia wspomnianych przypadłości. Zobacz również: Hormony u kobiet – kiedy je badać? Badanie hormonów u kobiet – czy wymaga przygotowania? Badanie hormonów wymaga pewnego przygotowania. Nie jest konieczne zgłaszanie się do laboratorium na czczo. Należy  udawać się do niego z rana, z uwagi na dobowe zmiany stężenia TSH, prolaktyny, testosteronu. Z powodu zmiany stężenia części hormonów w zależności od etapu cyklu miesiączkowego badania powinno się przeprowadzić w określonym dniu. Dotyczy to oznaczenia poziomu takich hormonów, jak FSH, LH i E2, które powinno odbyć się w 1–3 dniu cyklu. W przypadku pozostałych hormonów nieistotne jest, w jakim momencie cyklu miesiączkowego badania zostaną wykonane. Na kilka dni przed badaniem kobieta powinna unikać poważnego wysiłku i stresu, zwłaszcza z uwagi na zmiany w stężeniu prolaktyny. Nie należy jednak w okresie przed wykonaniem badania istotnie zmieniać trybu życia czy rytmu dnia.  Na wiarygodność badania hormonów kobiet wpływ mają również niektóre leki, zwłaszcza te zawierające hormony lub wpływające na ich poziom. Dlatego powinno się skonsultować z lekarzem kierującym na badanie ich przyjmowanie przed pobraniem krwi do oznaczenia poziomu hormonów. Na dzień przed badaniem należy unikać aktywności seksualnej, która, podobnie do wysiłku fizycznego (np. intensywny jogging) czy stresu,  wpływa na gwałtowny wzrost poziomu prolaktyny. Jakie badania warto wykonać na żeńskie hormony? Jednym z hormonów, który powinny oznaczać kobiety, jest TSH (tyreotropina), wydzielana przez przedni płat przysadki. Parametr ten analizowany jest w przypadku podejrzenia chorób tarczycy, które prowadzą do zaburzeń układu rozrodczego. Gdy wynik TSH jest nieprawidłowy, ocenie poddaje się kolejne parametry tarczycy – fT4 i fT3. Niedoczynność tarczycy może powodować problemy z zajściem w ciążę, podnosić ryzyko poronienia, zaburzać miesiączkowanie. Z kolei nadczynność objawia się: nadpobudliwością, nadmierną potliwością, spadkiem masy ciała, kołataniem serca. Stężenie TSH poniżej, przykładowo,   0,2–0,4 mj.m./l może oznaczać nadczynność tarczycy, a wyższe niż 4,0–4,5 mj.m./l może wskazywać na niedoczynność tarczycy. Należy pamiętać, że zakresy wartości prawidłowych dla TSH i dla wszystkich hormonów omawianych w tekście nie są uniwersalne i mogą być różne w różnych  laboratoriach. Uzyskany wynik badania należy zawsze odnosić do zakresu podanego na formularzu wyniku. Podawane w opracowaniu zakresy stężeń hormonów pochodzą ze źródeł  wymienionych w Bibliografii. Prolaktyna (PRL) to kolejny hormon, który powinny zbadać kobiety. Produkowany jest przez przysadkę mózgową. Jego zadaniem jest regulowanie funkcji gruczołów rozrodczych i laktacji. Zbyt wysoki poziom prolaktyny przyczynić się może do problemów z zajściem w ciążę, zaburza bowiem jajeczkowanie i sprzyja niewydolności ciałka żółtego. Podnosi również ryzyko poronień. Wysokie jego stężenie sygnalizuje narażenie na stres oraz przeciążenie pracą fizyczną i umysłową. Nieprawidłowy poziom prolaktyny występuje w gruczolaku przysadki czy hipoglikemii (stanie obniżenia stężenia glukozy we krwi). Stężenie prolaktyny jest różne w poszczególnych fazach cyklu miesiączkowego, przykładowo, wg.[2],w fazie folikularnej wynosi < 23 µg/l, a w fazie luteinowej < 40 µg/l. W ciąży poziom prolaktyny rośnie, w trzecim trymestrze może osiągnąć 400 µg/l. Hormon folikulotropowy (FSH) również wytwarzany jest przez przysadkę mózgową. Stymuluje produkcję estrogenów i pobudza dojrzewanie pęcherzyków jajnikowych. Badanie tego hormonu jest wskazane przy podejrzeniu zaburzeń miesiączkowania i funkcji jajników. Wartości FSH > 20 mIU/ml wskazują na znacznie obniżoną zdolność do zapłodnienia [3]. FSH oznacza się również w celu określenia początku menopauzy. Hormon luteinizujący (LH)  to kolejny hormon, który powinien być kontrolowany u kobiet. Stymuluje jajniki do wytwarzania estradiolu. W przypadku kobiet w wieku rozrodczym nieprawidłowe stężenia mogą być związane z zespołem policystycznych jajników, z zaburzeniami płodności, z niewydolnością jajników. Po menopauzie poziom LH wzrasta do 11,3–39,8 mlU/ml. Istnieje związek pomiędzy niskim poziomem LH i niedoczynnością tarczycy. Oznaczanie poziomu LH jest pomocne w określeniu terminu owulacji. Stężenie hormonu luteinizującego w cyklu się zmienia: w fazie folikularnej wynosi 1,1–11,6 mlU/ml, podczas owulacji 17–77 mlU/ml, a po owulacji mieści się w granicach 0–14,7 mlU/ml. Estradiol (E2) to główny estrogen. Determinuje pracę jajników i jajeczkowanie. Wskazaniem do badania tego hormonu są: zaburzenia cyklu miesiączkowego, kontrola indukowanej lekami owulacji, substytucja hormonalna u kobiet w okresie pomenopauzalnym, zaburzenia okresu pokwitania, podejrzenie nowotworów wytwarzających estrogeny. Pomiar stężenia estradiolu pozwala również na określenie wystąpienia jajeczkowania w cyklu (wartości powyżej 82 pg/ml). Stężenie estradiolu w poszczególnych fazach cyklu przedstawia się następująco: w fazie folikularnej 84–970 pg/ml, w fazie owulacji 13–330 pg/ml, w fazie lutealnej 73–200 pg/ml. Estradiol spada po menopauzie do poziomu 20–30 pg/ml, a podczas ciąży znacznie rośnie: I trymestr: 188–2497 pg/ml, II trymestr: 1278–7192 pg/ml, III trymestr: 6137–13460 pg/ml. Testosteron to główny androgen. Jego wytwarzanie jest regulowane przez LH. Zbyt wysoki poziom testosteronu może powodować m.in.: zaburzenia miesiączkowania, trądzik, otyłość, nadmierne owłosienie w nietypowych miejscach. W warunkach prawidłowych dobowe wytwarzanie testosteronu u kobiet wynosi 0,2–0,3 mg. SHBG to białko (glikoproteina) wiążące i transportujące we krwi  testosteron (98% puli w organizmie) i estradiol. Testosteron związany przez SHBG jest fizjologicznie nieczynny. Pomiar stężenia SHBG  służy do określenia poziomu biodostępnego testosteronu. Stężenie SHBG jest obniżane przez androgeny, a podwyższane przez estrogeny. Obniżony poziom SHBG wskazuje na nadmiar androgenów. Podniesiony poziom towarzyszy terapii estrogenami doustnymi i niedoborowi androgenów. Znajomość stężenia SHBG umożliwia lepszą interpretację poziomu testosteronu w przypadku zaburzeń miesiączkowania. DHEA-S produkowany jest z cholesterolu w nadnerczach i jajnikach. Jego stężenie wykorzystywane jest podczas oceny poziomu hormonów FSH, LH, PRL, E2 i testosteronu. Siarczan dehydroepiandrosteronu w nieprawidłowym stężeniu może powodować: zaburzenia miesiączkowania i płodności, nadmierne owłosienie, świąd skóry, przetłuszczanie skóry i włosów, zmniejszenie gruczołów sutkowych. A: dr n. o zdr. Olga Dąbska Weryfikacja merytoryczna: lek. Agnieszka Żędzian Bibliografia M. Gietka-Czernel, H. Jastrzębska, Norma TSH – czy należy ją zmienić?, „Endokrynologia Polska” 2007, t. 58, nr 5, s. 454–460.Prolaktyna i jej normy. Jak ją regulować? Online: https://diag.pl/pacjent/artykuly/prolaktyna-i-jej-normy-jak-ja-regulowac/ [dostęp: 14.04.2022].Pakiet badań hormonalnych dla kobiet. Online: https://diag.pl/pacjent/wp-content/uploads/sites/5/2016/08/Pakiet_hormonalny_dla_kobiet.pdf [dostęp: 14.04.2022].LH – hormon luteinizujący, lutropina. Rola w organizmie, nadmiar, niedobór i badania. Online: https://diag.pl/pacjent/artykuly/lh-%E2%88%92-hormon-luteinizujacy-lutropina-rola-w-organizmie-nadmiar-niedobor-i-badania/ [dostęp: 14.04.2022].Estradiol – czym jest i za co odpowiada? Online: https://diag.pl/pacjent/artykuly/estradiol-czym-jest-i-za-co-odpowiada/ [dostęp: 14.04.2022].L. Speroff, M. Fritz, Kliniczna endokrynologia ginekologiczna i niepłodność, Medipage, Warszawa 2007.T. Bednarczuk, Podstawy endokrynologii, Item Publishing, Warszawa 2017.

12 maja 2022

Choroby gruczołu krokowego – przyczyny, objawy, leczenie

Choroby gruczołu krokowego nasilają się  u mężczyzn w podeszłym wieku. Zalicza się do nich: zapalenie ostre lub przewlekłe prostaty, przerost gruczołu krokowego, nowotwory złośliwe. Sprawdź, jakie objawy pojawiają się w ich przebiegu. Choroby prostaty leczone są przez urologa. Lekarz ten ma do dyspozycji szereg metod diagnostycznych, z których podstawę stanowią badanie per rectum w połączeniu z badaniem USG i pomiar stężenia PSA. Dowiedz się, na czym polega leczenie chorób prostaty i kto na dolegliwości ze strony prostaty jest najbardziej narażony. Co to jest prostata (gruczoł krokowy, stercz)? Jakie są choroby prostaty (gruczołu krokowego, stercza)? Gruczoł krokowy, inaczej stercz, potocznie określany jest łacińską nazwą: prostata.  W tekście wszystkie trzy terminy będą stosowane wymiennie. Prostata występuje tylko u mężczyzn i wchodzi w skład ich układu płciowego. Prostata położona jest poniżej pęcherza moczowego, a jej tylna część przylega bezpośrednio do odbytnicy. Prostata otoczona jest torebką z mięśni gładkich, które kurczą się w czasie ejakulacji. Głównym zadaniem prostaty jest produkcja płynu wchodzącego w skład nasienia. Zastanawiasz się, jakie choroby mogą rozwinąć się w prostacie? Wymienia się wśród nich: zapalenie ostre lub przewlekłe prostaty (gruczołu krokowego, stercza);przerost prostaty (gruczołu krokowego, stercza);nowotwory złośliwe prostaty (gruczołu krokowego, stercza). Rak prostaty (gruczołu krokowego, stercza) – najważniejsze informacje Rak stercza jest jednym z częściej rozpoznawanych nowotworów złośliwych u mężczyzn, ustępuje jedynie rakowi płuca. Zapadalność na niego rośnie z wiekiem. Większość zachorowań, bo aż 70%, stwierdza się w krajach wysoko rozwiniętych. W zdecydowanej większości przypadków (90–95%) rozpoznaje się gruczolakoraka zrazikowego. Zmiana złośliwa z reguły umiejscawia się w części tylnej i tylno-bocznej gruczołu krokowego. Rak prostaty (gruczołu krokowego, stercza)  – objawy choroby Rak stercza rozwija się powoli. Rak bezobjawowy może rozwijać się nawet kilkanaście lat. Nowotworowi towarzyszą najczęściej takie objawy, jak: częste oddawanie moczu, trudności w rozpoczęciu oddawania moczu, wrażenie niepełnego opróżnienia pęcherza, słaby lub przerywany strumień moczu. Wraz z zaawansowaniem choroby pojawić się mogą dodatkowo: krwiomocz, nietrzymanie moczu, obecność krwi w spermie, zaburzenia wzwodu, uczucie pieczenia podczas oddawania moczu, ból w okolicy lędźwiowej, krocza i w podbrzuszu. Czynniki ryzyka Czynniki ryzyka zachorowania na złośliwy nowotwór stercza (prostaty)  to przede wszystkim: obciążony wywiad rodzinny w kierunku raka prostaty;niezdrowy sposób odżywiania – dieta bogata w nasycone kwasy tłuszczowe i cholesterol, a uboga w witaminy i składniki mineralne;nadmierna masa ciała;rasa – choroba częściej rozwija się wśród mężczyzn rasy czarnej, a najrzadziej obserwuje się ją u przedstawicieli rasy żółtej;wstrzemięźliwość płciowa;siedzący tryb życia;ekspozycja zawodowa na niektóre czynniki chemiczne (np. na kadm, arsen, związki chromu, ołów);choroby przenoszone drogą płciową;częste zapalenia dróg moczowych. Diagnostyka Rozpoznanie raka prostaty opiera się przede wszystkim na wywiadzie lekarskim, badaniu per rectum (badaniu palpacyjnym przez odbytnicę), badaniu USG oraz oznaczeniu poziomu swoistego antygenu sterczowego (PSA) we krwi. Pamiętaj, że podwyższone wartości PSA nie stanowią od razu o raku prostaty. Mogą być obecne również w przypadku łagodnego rozrostu i zapalenia gruczołu. PSA wytwarzane jest przez zdrowe i nowotworowo zmienione komórki. Orientacyjne normy poziomu PSA dla poszczególnych grup wiekowych przedstawiają się następująco: 40–49 lat: poniżej 2,5 ng/ml, 50–59 lat: poniżej 3,5 ng/ml, 60–69 lat: 4,5 ng/ml, 70–79 lat: poniżej 6,5 ng/ml [1]. W rozpoznawaniu, ale i w ocenie zaawansowania i nawrotu korzysta się z ultrasonografii przezodbytniczej (TRUS). W razie problemów z rozpoznaniem lekarz zalecić może dodatkowe badania, np. rezonans magnetyczny, tomografię komputerową, scyntygrafię. Ostateczne rozpoznanie zapewnia biopsja gruczołu krokowego i badanie histopatologiczne pobranego materiału. Zobacz również: Badanie prostaty – na czym polega? Leczenie Leczenie raka prostaty zależy głównie od stopnia zaawansowania choroby. Przykładowo: w postaciach mało zaawansowanych stosuje się: aktywny nadzór (oczekiwana długość przeżycia > 10 lat), baczną obserwację (oczekiwana długość przeżycia > 10 lat), leczenie chirurgiczne, radioterapię;w postaciach średniego ryzyka: baczną obserwację (leczenie paliatywne), leczenie chirurgiczne, radioterapię, farmakoterapię hormonalną;w postaciach wysokiego ryzyka: baczną obserwację (leczenie paliatywne), leczenie chirurgiczne, radioterapię, farmakoterapię hormonalną, chemioterapię. Przerost prostaty (gruczołu krokowego, stercza) Łagodny rozrost gruczołu krokowego  występuje u ponad połowy mężczyzn powyżej 60 lat. Częstość choroby rośnie z wiekiem. Do powstania tego zaburzenia dochodzi na skutek rozrostu komórek gruczołowych i podścieliska stercza. W sposób szczególny na łagodny rozrost gruczołu krokowego narażeni są mężczyźni z nadciśnieniem tętniczym, nadwagą i podwyższonym poziomem cholesterolu. Choroby prostaty – objawy przerostu Objawy tej choroby prostaty to: częstomocz, ból w trakcie mikcji, nykturia (oddawanie moczu w nocy), niemożność powstrzymania mikcji, gwałtowne parcia na mocz, trudność w rozpoczęciu mikcji, wydłużony czas mikcji, zwężony strumień moczu, wykapywanie moczu po zakończeniu mikcji, osłabienie strumienia moczu lub przerwany wyciek moczu, a w ciężkich przypadkach zatrzymanie moczu. Objawy łagodnego rozrostu gruczołu krokowego są spowodowane przede wszystkim zwężeniem cewki moczowej i upośledzeniem funkcji pęcherza moczowego. Rozpoznanie schorzenia prostaty W rozpoznawaniu tego schorzenia prostaty stosuje się: wywiad lekarski, badanie per rectum, USG przezbrzuszne (ocenę wielkości i stopnia zalegania moczu), USG przezodbytnicze (ocenę struktury i wielkości stercza), uroflowmetrię (badanie strumienia moczu), badanie poziomu PSA. Łagodny przerost prostaty – leczenie Mężczyznom, u których wykryty został łagodny przerost, ale bez objawów, zaleca się tzw. wyczekującą baczną obserwację. Leczenie łagodnego przerostu stercza z objawami opiera się przede wszystkim na farmakoterapii. Stosuje się leki blokujące receptor α-1-adrenergiczny (doksazosynę, tamsulozynę, alfuzosynę, terazosynę), które działają rozluźniająco na mięśnie gładkie gruczołu krokowego i pęcherza moczowego, ułatwiając oddawanie moczu. Sięga się po leki hormonalne blokujące 5-α-reduktazę (finasteryd, dutasteryd), pomocniczo po leki roślinne (wyciąg z kory śliwy afrykańskiej, ekstrakt z owoców palmy sabałowej, wyciąg z pokrzywy zwyczajnej). W cięższych przypadkach podejmowane jest leczenie operacyjne. Zapalenie ostre lub przewlekłe prostaty Zapalenie gruczołu krokowego to jedna z częściej występujących chorób zapalnych u młodych mężczyzn. Wyróżnia się: ostre zapalenie gruczołu krokowego – dotyczy 20–25 na 100 tysięcy mężczyzn;przewlekłe – szacuje się, że dotyczy 35–50% mężczyzn, stwierdza się je, kiedy objawy utrzymują się dłużej niż 3 miesiące. W przypadku przewlekłego niebakteryjnego zapalenia stercza mówi się o zespole przewlekłego bólu miednicy mniejszej. Zapalna choroba prostaty – przyczyny Za powstanie ostrego stanu zapalnego prostaty odpowiadają najczęściej bakterie. Zazwyczaj są to organizmy pochodzące z naturalnej flory jelita grubego, w tym głównie Escherichia coli. W niektórych przypadkach nie udaje się określić patogenu odpowiedzialnego za zapalenie. Wśród czynników sprzyjających rozwojowi przewlekłej postaci choroby znajdują się: nadmierny stres, łagodny rozrost gruczołu krokowego, zwężenie cewki moczowej, cystoskopia, problemy psychiczne i emocjonalne, zaburzenia hormonalne czy autoimmunologiczne. Objawy zapalenia prostaty Objawy ostrego zapalenia prostaty to: podwyższona temperatura ciała, ból mięśni, ogólne złe samopoczucie, ból w okolicy krocza, odbytu, odcinka lędźwiowego kręgosłupa, zwiększone parcie, osłabienie strumienia moczu, częste i bolesne oddawanie moczu, tkliwość prostaty w badaniu per rectum. Objawy pojawiają się nagle i szybko się nasilają. Przewlekłe zapalenie prostaty o podłożu bakteryjnym zazwyczaj przebiega bez objawów ogólnych, a dolegliwości miejscowe są podobne jak w postaci ostrej zapalania, ale mają nawrotowy charakter – remisje i zaostrzenia. W zespole przewlekłego zapalenia stercza obserwuje się: silny ból w okolicy odbytu, krocza, dolnego odcinka kręgosłupa, pieczenie i ból podczas mikcji, dyskomfort podczas wytrysku, uczucie niecałkowitego opróżnienia pęcherza, uczucie zmęczenia. Zapalenie stercza – rozpoznanie Po przeprowadzeniu wywiadu lekarz zleca ogólne badanie moczu i posiew moczu. W przypadku wyników dodatnich przeprowadza się USG, aby wykluczyć nieprawidłowości w układzie moczowym, a w razie potrzeby sięga się po dodatkowe obrazowanie (np. tomografię komputerową), badanie endoskopowe (np. cystoskopię) lub czynnościowe (np. uroflowmetrię). Przy ujemnych wynikach badania moczu i braku nieprawidłowości w układzie moczowo-płciowym w badaniu per rectum pobiera się wydzielinę gruczołu krokowego i dokonuje w niej oznaczenia stężenia PSA z krwi. Zapalenie stercza – leczenie W leczeniu zapalenia stercza stosuje się antybiotyki, leki przeciwzapalne i przeciwbólowe czy preparaty rozkurczające mięśnie gładkie, poprawiające odpływ moczu z pęcherza, zmniejszające wielkość gruczołu krokowego. Konieczna jest odpowiednia dieta – unikanie alkoholu, ostrych potraw, odpowiednie nawodnienie,  dbałość o higienę intymną. Wskazane są: masaż stercza, unikanie zachowań mogących prowadzić do mechanicznego drażnienia stercza (np. jazda na rowerze) , regularne ejakulacje. W przypadkach nasilonych dolegliwości, gdy inne sposoby leczenia były nieskuteczne, wykonuje się resekcję gruczołu krokowego. A: dr n. o zdr. Olga Dąbska Weryfikacja merytoryczna: lek. Agnieszka Żędzian Bibliografia V.T. DeVita, T.S. Lawrence, S.A. Rosenberg, DeVita, Hellman, and Rosenberg’s Cancer Principles & Practice of Oncology, Wolters Kluwer Health, Filadelfia, Pensylwania, Stany Zjednoczone 2015.Badanie prostaty – na czym polega? Online: https://diag.pl/pacjent/artykuly/badanie-prostaty-na-czym-polega/ [dostęp: 14.04.2022].P. Moszczynski, Choroby układu moczowo-płciowego. Cz. III. Schorzenia prostaty, „Wiadomości Zielarskie” 200, t. 42, nr 10, s. 1–3.R. Szczęch, K. Narkiewicz, Łagodny rozrost prostaty, „Choroby Serca i Naczyń” 2009, t. 6, nr 1, 47–48.Z. Urbanowicz, Mała encyklopedia anatomii człowieka, Wydawnictwo Czelej, Lublin 2003.

12 maja 2022

Biotyna – za co odpowiada?

Biotyna, czyli witamina B7 (nazywana także witaminą H) pełni wiele istotnych funkcji związanych z prawidłowym funkcjonowaniem licznych układów w ciele człowieka. Biotyna bierze udział m.in. w procesach związanych z utrzymywaniem zdrowia skóry, paznokci i włosów. Na co jeszcze wpływa biotyna, w jaki sposób uniknąć niedoborów biotyny oraz jakie są źródła witaminy H w diecie? Biotyna – co to jest? Biotyna to substancja chemiczna, którą zalicza się do witamin z grupy B. Witaminy są organicznymi związkami chemicznymi, których obecność w organizmie jest niezbędna do jego prawidłowego funkcjonowania. Biotyna bywa nazywana także witaminą B7 oraz witaminą H, choć ta druga nazwa spotykana jest rzadziej. Podobnie jak inne witaminy z grupy B, biotyna rozpuszczalna jest w wodzie. Na poziomie molekularnym odgrywa ona rolę koenzymu w licznych procesach chemicznych zachodzących w ludzkim organizmie. Oznacza to, że jej obecność warunkuje prawidłowe działanie wielu enzymów, które katalizują zachodzenie licznych reakcji metabolicznych. Co za tym idzie, w przypadku występowania niedoborów biotyny może dojść do rozwoju specyficznych objawów i zaburzeń, związanych z nieprawidłowym przebiegiem określonych przemian biochemicznych. Biotyna – jakie pełni funkcje w organizmie? Najczęściej biotyna kojarzona jest ze swoim pozytywnym wpływem na stan zdrowia skóry, a także włosów i paznokci. Witamina B7 zawiera w sobie cząsteczki siarki. Są one niezbędne do prawidłowej syntezy keratyny, czyli jednego z głównych budulców paznokci oraz włosów. Dzięki temu możliwe jest uniknięcie nadmiernej łamliwości włosów, a płytki paznokciowe są mocne oraz nie kruszą się. Dodatkowo biotyna korzystnie wpływa na ograniczenie wypadania włosów, a także poprawia kondycję skóry. Synteza protrombiny także wymaga obecności biotyny. Protrombina to związek chemiczny, który bierze udział w procesach krzepnięcia krwi. W przypadku jego niedoborów możliwe jest wystąpienie nadmiernej skłonności do powstawania siniaków, a także przedłużającego się czasu krwawienia po urazie. Istnieją także doniesienia, że biotyna warunkuje prawidłową pracę tarczycy oraz korzystnie wpływa na stężenie glukozy oraz określonych związków tłuszczowych we krwi. Niedobory biotyny – przyczyny oraz objawy Niedobory witaminy B7 obecnie występują dość rzadko. Najczęściej można je zaobserwować u pacjentów ze znacznym stopniem niedożywienia, które wynika z innych jednostek chorobowych. Dodatkowo, przyczyną niedoborów biotyny może być wybiórcze, niewystarczające spożywanie produktów białkowych. W przypadku przewlekłego stosowania leków z określonych grup, takich jak m.in. leki przeciwdrgawkowe (używane w przebiegu padaczki) oraz niektóre antybiotyki może dochodzić do rozwoju zaburzeń prowadzących do niedoborów biotyny. Objawy, które mogą pojawić się u pacjenta cierpiącego na niedobór biotyny to m.in.: Wysypka skórna (często zlokalizowana w okolicy ust) – skóra jest sucha, zaczerwieniona,Osłabienie kondycji włosów – włosy łamliwe, cienkie, suche,Zaburzenia nastroju o charakterze depresyjnym,Zwiększone zmęczenie, nadmierna senność,Uogólnione bóle mięśni,Występowanie parestezji – uczucia mrowienia oraz zaburzonego dotyku, najczęściej w obrębie kończyn. W przypadku zauważenia u siebie lub u swoich bliskich tego typu objawów należy jak najszybciej skonsultować się z lekarzem, jako że dolegliwości tego typu mogą także wynikać z innych, groźnych dla zdrowia jednostek chorobowych. Z tego powodu za każdym razem wymagają one dogłębnego wyjaśnienia oraz przeprowadzenia dokładnej diagnostyki, która pozwoli na postawienie trafnego rozpoznania oraz włączenie właściwego leczenia. Do tej pory nie został opisany zespół objawów, który mógłby pojawić się w związku z nadmiernymi ilościami biotyny w ludzkim organizmie, w związku z czym przyjmuje się, że zbyt wysokie poziomy witaminy B7 nie są szkodliwe. Źródła biotyny – dieta z witaminą H Biotyna, podobnie jak wiele innych witamin występuje w różnego rodzaju produktach spożywczych, zarówno pochodzenia roślinnego, jak i zwierzęcego. Niektórymi z produktów, które zawierają najwięcej witaminy H są np.: Wołowa oraz wieprzowa wątróbka,Drożdże,Żółtka jaj kurzych,Różnego typu mąki,Mleko,Orzechy włoskie oraz ziemne,Szpinak,Migdały,Marchew. W przypadku występowania znacznych niedoborów biotyny należy rozważyć jej dodatkowe uzupełnianie z wykorzystaniem odpowiednich suplementów diety. W każdym przypadku warto zasięgnąć wcześniej opinii lekarza lub dietetyka, który doradzi nam w jaki sposób stosować preparaty z biotyną aby osiągnąć zamierzony efekt wyrównania jej stężeń w organizmie. W celu dokładnego ustalenie stopnia niedoborów biotyny należy przeprowadzić badanie jej stężeń z krwi żylnej pacjenta. Ten test diagnostyczny dostępny jest pod poniższym adresem: https://diag.pl/sklep/badania/witamina-h/ . Bibliografia: https://www.mp.pl/pacjent/dieta/zasady/63298,biotyna https://www.healthline.com/health/the-benefits-of-biotinhttps://www.webmd.com/vitamins/ai/ingredientmono-313/biotin

12 maja 2022

W jaki sposób dziedziczona jest grupa krwi?

Krew to płyn ustrojowy, który w ludzkim ciele pełni wiele, niezbędnych do przeżycia funkcji. Jednym z najważniejszych elementów krwi są erytrocyty, czyli krwinki czerwone. Nie są one jednak takie same u każdej osoby. Wyróżnia się kilka grup krwi, które związane są ze specyficznymi białkami obecnymi na powierzchni krwinek czerwonych. Czym jest grupa krwi, na co wpływa oraz w jaki sposób zachodzi dziedziczenie grup krwi? Czym jest grupa krwi? Grupa krwi to określenie na specyficzny zbiór antygenów obecnych na powierzchniach erytrocytów, czyli krwinek czerwonych. Antygen definiowany jest jako każdy związek chemiczny, który podlega identyfikacji przez elementy układu odpornościowego, czyli jest immunogenny. Zjawisko istnienia grup krwi po raz pierwszy zostało opisane na początku XX wieku przez austriackiego lekarza – Karla Landsteinera. Obecnie wyróżnia się ponad 40 różnego typu układów grup krwi, jednak największe znaczenie kliniczne posiada układ grupowy AB0 (A, B, Zero) oraz układ Rh. Identyfikacja grupy krwi u pacjenta posiada bardzo istotne zastosowania kliniczne. Najbardziej bezpośrednim skutkiem istnienia grup krwi są restrykcje dotyczące transfuzji krwi pomiędzy dwoma osobami. W przypadku transfuzji preparatów czerwonokrwinkowych niezgodnych w zakresie głównych grup krwi w organizmie biorcy może dojść do poprzetoczeniowej reakcji hemolitycznej, która w bardzo krótkim czasie skutkuje znaczącym pogorszeniem stanu zdrowia pacjenta lub nawet jego zgonem. Z tego powodu przed wykonaniem jakiejkolwiek operacji chirurgicznej niezbędne jest przeprowadzenie badania grupy krwi, aby mieć pewność jaką grupę krwi można przetoczyć danej osobie w sposób bezpieczny. Ten test diagnostyczny przeprowadzany jest na podstawie próbki krwi żylnej pacjenta i można wykonać go w laboratoriach sieci Diagnostyka: https://diag.pl/sklep/badania/grupa-krwi/ . Drugim, ważnym aspektem klinicznym istnienia grup krwi jest występowanie konfliktu serologicznego pomiędzy kobietą w ciąży, a jej dzieckiem. W określonych przypadkach, kiedy grupy krwi nie są zgodne w zakresie czynnika Rh może dochodzić do rozwoju niekorzystnych reakcji immunologicznych. Zjawisko to określane jest konfliktem serologicznym, a jego kliniczna manifestacja to choroba hemolityczna noworodka. Obecnie możliwe jest skuteczne zapobieganie występowaniu tej jednostki chorobowej, jednak do tego celu niezbędna jest znajomość grupy krwi matki oraz ojca dziecka, a także oznaczenie specyficznych przeciwciał z krwi matki. Grupy krwi podlegają ścisłym zasadom dziedziczenia genetycznego. Z tego powodu na podstawie znajomości grupy krwi obojga rodziców można ocenić prawdopodobieństwo występowania określonych grup krwi u ich potomstwa. W przeszłości mechanizm ten wykorzystywany był do sądowego typowania ojcostwa, jednak obecnie istnieją inne, bardziej dokładne metody używane do oceny pokrewieństwa. Jakie są grupy krwi? Na ten moment zostały opisane 43 zestawy grup krwi, z których każdy charakteryzuje się oddzielnymi antygenami czerwonokrwinkowymi dziedziczonymi w ściśle określony sposób. Najważniejsze klinicznie są jednak dwa systemy grup krwi – AB0 oraz Rh. W przypadku układu AB0 wyróżnia się 4 grupy krwi, w zależności od tego, jaki antygen znajduje się na powierzchni krwinek czerwonych. Są to: Grupa A – na powierzchni erytrocytów obecne są antygeny A,Grupa B – na powierzchni erytrocytów obecne są antygeny B,Grupa AB – erytrocyty posiadają zarówno antygeny A, jak i B,Grupa 0 – na powierzchniach erytrocytów nie występują antygeny układu AB0. W związku z występowaniem na błonach krwinek czerwonych określonych antygenów we krwi danej osoby krążą przeciwciała skierowane przeciwko drugiemu typowi antygenu z układu AB. Dla przykładu, osoba posiadająca grupę krwi A będzie miała we krwi przeciwciała skierowane przeciwko antygenowi B. Osoba z grupą AB nie będzie posiadała tego typu przeciwciał, natomiast osoba z grupą krwi 0 będzie posiadała zarówno przeciwciała anty-A, jak i anty-B. Z tego powodu niedopuszczalne jest przetoczenie niezgodnych grup krwi w zakresie układu AB. Gdyby osoba posiadająca grupę krwi A otrzymała transfuzję krwi typu B doszłoby do atakowania nowych krwinek przez przeciwciała anty-B obecne fizjologicznie w krwiobiegu pacjenta z grupą krwi A. Ta reakcja immunologiczna może prowadzić do rozwoju wstrząsu, ciężkich zaburzeń elektrolitowych oraz niewydolności krążeniowo-oddechowej, a w konsekwencji nawet do zgonu pacjenta. W sytuacji, gdy niezbędne jest przetoczenie krwi, ale grupa biorcy nie jest znana możliwe jest przetoczenie krwi grupy 0. Ze względu na brak antygenów układu AB0 na erytrocytach krew ta nie wywoła reakcji poprzetoczeniowej, niezależnie od grupy krwi biorcy. Istotny jest także brak antygenów związanych z układem Rh, jako że w przypadku przetoczenia krwi Rh dodatniej osobie Rh ujemnej także może wystąpić reakcja poprzetoczeniowa.  Z tego powodu osoby z grupą krwi 0 z ujemnym czynnikiem Rh (0 Rh-) nazywane są „uniwersalnymi dawcami”.   Dziedziczenie grup krwi Dziedziczenie grup krwi w zakresie układu AB0 zależne jest od 3 genów – A, B, oraz 0. Każda osoba posiada 2 geny związane z dziedziczeniem grupy krwi, po jednym od każdego z rodziców. Zjawisko to zachodzi w tzw. mechanizmie kodominacji. Z tego powodu w przypadku odziedziczenia alleli A oraz B u dziecka będzie występowała grupa AB. Do dokładnego sprawdzenia możliwych grup krwi u swojego potomka może zostać wykorzystany tzw. kalkulator grupy krwi. Jest to prosty program, dostępny na wielu stronach internetowych, który po wpisaniu grup krwi obojga rodziców określa jaka grupa krwi może występować u dziecka. Tego typu kalkulator często uwzględnia także dziedziczenie czynnika Rh, który może wpływać na ryzyko rozwoju konfliktu serologicznego podczas ciąży. Konflikt serologiczny Do rozwoju konfliktu serologicznego może dojść w przypadku, gdy matka posiada grupę krwi Rh ujemną (Rh-), a ojciec Rh dodatnią (Rh+). W opisywanej powyżej sytuacji zachodzi ryzyko, że dziecko będzie posiadało grupę krwi Rh+. W przypadku, gdy matka dziecka wcześniej miała kontakt z grupą krwi Rh+ (na przykład podczas poprzedniego porodu) mogło u niej dojść do wykształcenia się przeciwciał odpornościowych skierowanych przeciwko antygenom obecnym na krwinkach dziecka. Konflikt serologiczny może zostać wykryty już na wczesnych etapach ciąży, co umożliwia wdrożenie właściwej profilaktyki oraz zapobieganie chorobie hemolitycznej noworodka. Więcej informacji na temat konfliktu serologicznego znajduje się w tym artykule – https://diag.pl/pacjent/konflikt-serologiczny-jak-go-wykryc-diagnostyka-przyczyny-i-skutki/ . Bibliografia: https://www.mp.pl/podrecznik/pediatria/chapter/B42.71.14.1. https://www.nhs.uk/conditions/blood-groups/https://www.medicalnewstoday.com/articles/218285

12 maja 2022

Prawidłowy poziom cholesterolu – jak o niego zadbać?

Obecnie często słyszy się o „złym” i „dobrym” cholesterolu. Podwyższone poziomy cholesterolu LDL (tzw. „złego” cholesterolu) występują dość często wśród ogólnej populacji. Przewlekłe utrzymywanie się tego zaburzenia związane jest ze znaczącym wzrostem ryzyka wielu groźnych chorób, w szczególności dotyczących układu sercowo-naczyniowego. Jakie mogą być przyczyny wysokiego cholesterolu oraz co zrobić, aby zadbać o powrót tych wartości do normy? Cholesterol – co to jest? Cholesterol to związek chemiczny zaliczany do grupy lipidów. Cholesterol pełni wiele, niezwykle istotnych funkcji w ludzkim organizmie. Odpowiada on m.in. za prawidłową pracę układu hormonalnego oraz nerwowego, a także warunkuje prawidłowe formowanie błon komórkowych. W badaniach laboratoryjnych, które mają na celu pomiar stężeń związków tłuszczowych z krwi pacjenta (lipidogram) oznaczane są poziomy cholesterolu całkowitego oraz cholesterolu HDL i LDL. Oznaczenia te odnoszą się do dwóch grup lipoprotein, czyli specyficznych kompleksów białkowych odpowiedzialnych za transport tłuszczów (w tym także cholesterolu) w ludzkim organizmie. Frakcja lipoprotein HDL (high density lipoprotein – lipoproteiny o wysokiej gęstości) określana jest jako „dobry” cholesterol. Cząsteczki tego związku są tam ściśle upakowane, w przeciwieństwie do frakcji LDL (low density lipoprotein – lipoproteiny o niskiej gęstości), czyli tzw. „złego” cholesterolu. Wysokie stężenia frakcji LDL cholesterolu stanowią istotny czynnik ryzyka dla wielu chorób, takich jak nadciśnienie tętnicze, miażdżyca naczyń krwionośnych oraz jej powikłania – m.in. zawał mięśnia sercowego lub udar mózgu. Podwyższony poziom cholesterolu – co to oznacza? Stan podwyższonego poziomu cholesterolu we krwi określany jest jako hipercholesterolemia. Obecnie za wartości przekraczające normę według Europejskiego Towarzystwa Kardiologicznego uznaje się wartości cholesterolu LDL powyżej 3 mmol/l (115 mg/dl) oraz cholesterolu całkowitego powyżej 5 mmol/l (190mg/dl). Szacuje się, że nawet u połowy polskiej populacji poziomy cholesterolu we krwi są zbyt wysokie. Zjawisko to może mieć wiele przyczyn, najczęściej jednak związane jest z nieprawidłowymi nawykami żywieniowymi. Poza nieprawidłową dietą często dochodzi do tego brak aktywności fizycznej oraz siedzący tryb życia, związany z pracą zawodową. Połączenie obu tych zjawisk w dużej ilości przypadków skutkuje rozwojem nadwagi oraz otyłości. Warto zaznaczyć, że podwyższone poziomy cholesterolu obecne są częściej u mężczyzn niż u kobiet, szczególnie po 40 roku życia. Ryzyko występowania hipercholesterolemii zwiększone jest także u pacjentów przyjmujących określone leki (np. doustne leki antykoncepcyjne) oraz chorujących na m.in. cukrzycę, niedoczynność tarczycy, lub też zespół nerczycowy. Warto pamiętać, że problem wysokiego cholesterolu może także dotyczyć osób młodych oraz szczupłych, które jednak prowadzą niezdrowy tryb życia (związany m.in. z paleniem papierosów) oraz wykazują określone predyspozycje genetyczne. Skutki wysokich poziomów cholesterolu Podwyższone poziomy cholesterolu są jednym z głównych czynników ryzyka rozwoju licznych chorób, w szczególności dotyczących serca oraz naczyń krwionośnych. Wysokie stężenia frakcji LDL we krwi predysponują do rozwoju tzw. blaszek miażdżycowych. Są to patologiczne zmiany zlokalizowane w ścianach tętnic, które prowadzą do zmniejszenia ich światła, co znacząco utrudnia przepływ przez nie krwi. W przypadku zaawansowanej miażdżycy może dochodzić do pękania tychże blaszek oraz powstawania zatorów w naczyniach krwionośnych, co skutkuje rozwojem niedokrwienia określonych narządów w postaci np. udaru mózgu lub też zawału mięśnia sercowego (w zależności od lokalizacji zakrzepu). Stany te stanowią bezpośrednie zagrożenie życia. W przypadku braku odpowiednio szybko wdrożonego leczenia specjalistycznego mogą one prowadzić do zgonu pacjenta lub przewlekłego, ciężkiego uszczerbku na zdrowiu. Jak zbadać poziom cholesterolu? – diagnostyka Regularne przeprowadzanie badań kontrolnych jest podstawą właściwego dbania o własny stan zdrowia. Badanie stężeń cholesterolu we krwi zalecane jest wszystkim osobom dorosłym, szczególnie ze współwystępującymi czynnikami ryzyka. Dla zbyt wysokich stężeń cholesterolu czynniki ryzyka to m.in.: Obciążenie rodzinne – historia występowania zaburzeń stężeń cholesterolu LDL u krewnych pacjenta,Cukrzyca,Nadwaga oraz otyłość,Siedzący tryb życia,Nieprawidłowa dieta – wysokokaloryczna z dużą ilością węglowodanów oraz tłuszczów,Płeć męska,U kobiet – wiek pomenopauzalny,Przewlekły stres,Palenie papierosów oraz innych wyrobów tytoniowych. Podstawowym testem diagnostycznym, który pozwala na dogłębny pomiar stężeń związków tłuszczowych we krwi (w tym także cholesterolu) jest lipidogram. Podczas tego badania oznaczane są następujące parametry: Cholesterol całkowity (CHOL),Lipoproteiny o wysokiej gęstości (cholesterol HDL),Trójglicerydy (TG),Lipoproteiny o niskiej gęstości (cholesterol LDL),Cholesterol nie-HDL (wyliczany z różnicy stężeń cholesterolu całkowitego oraz cholesterolu HDL). W określonych przypadkach lekarz może zadecydować o przeprowadzeniu dodatkowych badań diagnostycznych. Dokładny zakres profilaktycznych testów laboratoryjnych zależy od uwarunkowań zdrowotnych pacjenta oraz współwystępujących obciążeń zdrowotnych. Jaka dieta na obniżenie cholesterolu? Dieta ma znaczący wpływ na poziomy cholesterolu w naszej krwi. Z tego powodu w wielu przypadkach możliwe jest skuteczne kontrolowanie stężeń cholesterolu poprzez odpowiednią zmianę nawyków żywieniowych oraz behawioralnych. Podstawową zasadą przy układaniu diety na obniżenie cholesterolu jest ograniczenie obecnych w niej tłuszczów nasyconych oraz zmiana tychże na tłuszcze nienasycone. Spożywanie dużych ilości nasyconych tłuszczów przyczyna się do wzrostu stężeń „złego” cholesterolu we krwi, czyli frakcji lipoprotein LDL. Aby zadbać o niski poziom cholesterolu we krwi korzystne mogą być określone modyfikacje codziennego jadłospisu, jak np.: Zamiana czerwonego mięsa (wieprzowiny, wołowiny) na mięso białe, czyli drobiowe,Unikanie produktów bogatych w tłuszcze – na przykład zamiana śmietany na jogurt naturalny oraz masła na margarynę,Unikanie żywności wysokoprzetworzonej, takiej jak m.in. fast foody lub gotowe ciasta,Unikanie produktów zawierających olej palmowy, takich jak słone przekąski lub słodycze,Częste spożywanie świeżych owoców i warzyw,Włączenie do diety ryb morskich. Podczas stosowania diety mającej na celu obniżenie cholesterolu warto pamiętać także o uwzględnieniu w niej odpowiedniej ilości błonnika oraz kontrolowaniu ilości spożywanej soli. Dobranie właściwej diety, która będzie skutecznie odpowiadała potrzebom zdrowotnym pacjenta może być dość skomplikowane samodzielnie. Z tego powodu warto rozważyć wizytę u dietetyka, który na podstawie wywiadu oraz celów pacjenta będzie w stanie ułożyć jadłospis precyzyjnie odpowiadający na potrzeby danej osoby. Przygotowanie do badania cholesterolu Badanie poziomu cholesterolu we krwi (lipidogram), przeprowadzane jest z próbki krwi żylnej pacjenta. Wykonanie tego typu testów diagnostycznych często wymaga określonego przygotowania. W przypadku nieprzestrzegania zaleceń przez pacjenta wyniki testu mogą być niewiarygodne, przez co nie mogą zostać wykorzystane w procesie diagnostycznym oraz może wystąpić konieczność powtórzenia badania. Na pobranie krwi do lipidogramu nie jest konieczne przychodzenie w godzinach porannych, ani na czczo. Najnowsze badania z zakresu diagnostyki laboratoryjnej wykazały, że spożywanie posiłków przed pobraniem krwi oraz pora dnia, w której przeprowadzane jest badanie nie wpływa na wiarygodność uzyskanych wyników lipidogramu. W przypadku występowania dodatkowych lub też innych zaleceń zwianych z przygotowaniem się do badania cholesterolu pacjent powinien zostać o tym poinformowany przez lekarza. Bibliografia: https://www.mp.pl/pacjent/dieta/zasady/117035,cholesterol https://www.heart.org/en/health-topics/cholesterol/about-cholesterol https://medlineplus.gov/cholesterol.html https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/high-blood-cholesterol/symptoms-causes/syc-20350800 https://pulsmedycyny.pl/lipidogram-nie-musi-byc-wykonywany-na-czczo-949735
  • 2 z 53