Blog - zdrowie i diagnostyka

Najczęściej czytane

22 września 2020

Przeziębienie, grypa czy koronawirus? Jak odróżnić objawy?

Wraz z nadchodzącą jesienią nadejdzie kolejny sezon grypowy. Przebywanie w zamkniętych pomieszczeniach, mniejsza ekspozycja na słońce, wyziębienie organizmu oraz sezonowa aktywność niektórych patogenów sprzyjać też będzie chorobie przeziębieniowej. Jednakże w tym roku przyjdzie się nam zmierzyć z dodatkowym zagrożeniem, jakim jest COVID-19. Jak ocenić, czy dotknęła Cię grypa czy koronawirus, wywołujący COVID-19? Jak odróżnić przeziębienie od koronawirusa SARS- CoV-2? Niestety, trudno jednoznacznie odpowiedzieć na te pytania, bowiem objawy tych chorób mogą być do siebie bardzo zbliżone. Czym jest przeziębienie? Przeziębienie, a bardziej fachowo choroba przeziębieniowa lub wirusowe zapalenie nosogardła, związane jest z infekcją wirusową, za którą może odpowiadać ogromna ilość różnych wirusów. Szacuje się, że w niemal połowie przypadków przyczyną jest zakażenie rynowirusem, w pozostałych są to: koronawirusy, adenowirusy, enterowirusy i inne. Główną drogą przenoszenia jest droga kropelkowa, ale w zależności od rodzaju patogenu można zarazić się także poprzez bezpośredni kontakt czy drogę pokarmową. W przeciwieństwie do grypy, tu choroba zaczyna się zazwyczaj łagodnie. Częstymi objawami są ogólne rozbicie, bóle głowy i mięśni, zapalenie gardła i kaszel. Katar początkowo wodnisty i spływający do gardła, później może być gęsty, zatykać nos i zaburzać zmysł węchu. Gorączka może się pojawić, ale najczęściej nie jest wysoka. Niektóre wirusy mogą też powodować wysypkę czy zapalenie spojówek. Choroba przeziębieniowa ma najczęściej łagodny przebieg ze szczytowym nasileniem objawów w 2-3 dniu. Niepowikłana, ustępuje samoistnie do 7-10 dni (choć warto wiedzieć, że kaszel poinfekcyjny trwa czasem nawet kilka tygodni). Czym jest grypa sezonowa? Sezon grypy przypada w Polsce na okres od października do kwietnia. Czynnikiem etiologicznym jest wirus grypy typu A lub w niewielkim stopniu typu B. Do zakażenia dochodzi najczęściej drogą kropelkową, rzadziej poprzez skażone dłonie czy przedmioty. Podstawowe czynniki ryzyka to bezpośredni kontakt z chorym oraz dłuższe przebywanie w odległości poniżej 1,5 metra od osoby chorej na grypę. Spędzanie czasu w dużych ludzkich skupiskach i brak dostatecznej dbałości o higienę rąk sprzyjają zachorowaniu. Objawy grypy pojawiają się nagle. Występuje gorączka i dreszcze, osłabienie i wzmożona męczliwość, bóle głowy, bóle mięśni i ogólne złe samopoczucie. Po kilku dniach dochodzi do nich zwykle suchy i uciążliwy kaszel, ból gardła i katar. Grypa charakteryzuje się zwykle cięższym obrazem klinicznym niż przeziębienie, choć w przypadku braku powikłań ustępuje w ciągu tygodnia (złe samopoczucie i kaszel mogą utrzymywać się dłużej). Warto jednak pamiętać, że grypa jest niebezpieczną chorobą, a do pogorszenia stanu chorego może dojść bardzo szybko. Ciężki przebieg choroby (występowanie duszności, objawów neurologicznych, dużego odwodnienia czy wtórnych powikłań np. zapalenia mięśnia sercowego) nierzadko wymaga intensywnego leczenia w szpitalu.   Czym jest COVID-19? COVID-19 to choroba wywoływana przez nieznanego dotąd koronawirusa SARS-CoV-2. Pierwsze przypadki odnotowano pod koniec ubiegłego roku, stąd wiele kwestii nadal pozostaje niejasnych i niepewnych. Za najczęstsze objawy COVID-19 uważa się gorączkę, suchy kaszel i ogólne zmęczenie. Choroba może manifestować się także utratą węchu oraz smaku, bólami mięśni i głowy, dusznością i trudnościami w oddychaniu, bólem gardła, nieżytem nosa, biegunką, zapaleniem spojówek czy wysypką. Choroba przenosi się drogą kropelkową oraz poprzez skażone dłonie i przedmioty. Z dotychczasowej wiedzy na temat COVID-19, wynika, że większość osób (około 80%) przechodzi infekcję w sposób łagodny lub umiarkowany i nie wymaga hospitalizacji. Niestety, pozostałe 20% może rozwinąć poważne problemy z oddychaniem prowadzące nawet do niewydolności oddechowej. Koronawirus a grypa – objawy mogą być podobne Grypa czy koronawirus SARS-CoV-2? Przeziębienie czy koronawirus SARS-CoV-2? Takie pytania zada sobie wiele osób podczas nadchodzących miesięcy. Niestety, nie ma na nie prostej i oczywistej odpowiedzi. Jak sam widzisz, w przebiegu COVID-19 mogą występować objawy podobne do grypy lub przeziębienia. Zatem jak odróżnić grypę od koronawirusa SARS-CoV-2, a raczej choroby, którą powoduje, czyli COVID-19? Czy jest na to sposób? Na podstawie samych objawów może być to naprawdę trudne. Istnieje jednak możliwość wykonania badań laboratoryjnych. Najdokładniejszą metodą potwierdzenia grypy jest wykrycie materiału genetycznego wirusa, RNA metodą real time RT-PCR (ang. real time Reverse Transcription-PCR), choć czasem korzysta się z szybszych i tańszych metod, np. szybkich testów diagnostycznych wykrywających antygen wirusa. Cechują się one jednak mniejszą czułością. Metoda real time RT-PCR jest także jedynym sposobem potwierdzenia infekcji SARS-CoV-2. Materiał do badania stanowią najczęściej wymazy z nosogardzieli, rzadziej próbki pobrane z dolnych dróg oddechowych czy plwocina. Alternatywne metody (np. badania serologiczne) również mogą być przydatne w niektórych sytuacjach, ale poza tzw. testami antygenowymi, wskazują raczej na infekcję przebytą w przeszłości. Warto wiedzieć, że jedno zakażenie nie wyklucza drugiego. Koinfekcje mogą się zdarzyć, wobec czego dodatni test na grypę niestety nie daje pewności o braku infekcji koronawirusem. Przeziębienie, grypa czy koronawirus? Jak widzisz, odpowiedź na to pytanie nie jest prosta. Objawy wszystkich tych chorób mogą być podobne. Co więcej, każda z nich może przebiegać nieco mniej typowo (np. w przebiegu grypy mogą pojawić się nudności, wymioty czy biegunka), co jeszcze bardziej utrudni ocenę sytuacji. Zwróć także uwagę, że zarówno zakażenia wirusem grypy, jak i SARS-CoV-2 mogą być zupełnie bezobjawowe. Jeśli zaobserwujesz u siebie niepokojące objawy, koniecznie skonsultuj się telefonicznie ze swoim lekarzem, który być może zaprosi Cię na osobistą wizytę lub zleci wykonanie testów w kierunku COVID-19 czy też grypy. Takie badania możesz wykonać w DIAGNOSTYCE. Informacje o rodzajach testów w kierunku koronawirusa w ofercie DIAGNOSTYKI znajdziesz tutaj. Bibliografia: Interna Szczeklika – P. Gajewski, A. Szczeklik WHO gov.pl

29 września 2017

Co może oznaczać ból brzucha po lewej stronie?

Ból brzucha, szczególnie ból brzucha po lewej stronie, zawsze jest niepokojącym objawem, ponieważ może towarzyszyć groźnym chorobom wymagającym szybkiej interwencji chirurgicznej. W większości poważnych przypadków ból jest bardzo silny, dobrze zlokalizowany, uniemożliwia normalne funkcjonowanie i wymusza przyjęcie pozycji, w której jego natężenie jest najmniejsze. Zdarza się jednak, że niepokojące jest nie tyle natężenie bólu, ile jego nawracający charakter. Opisuje się to jako „pobolewanie” brzucha trwające pewien czas, później ustępujące i powracające po kilku godzinach albo kilku dniach. Taki ból kojarzymy z silnymi emocjami towarzyszącymi np. problemom w pracy, a u dzieci w szkole lub w domu. Tego typu objawów nie należy lekceważyć, ponieważ mogą świadczyć nie o stresie, lecz o trwającym procesie zapalnym. Zazwyczaj ból brzucha lokalizujemy w okolicy, w której znajduje się chory narząd. Prawy dolny kwadrat brzucha często oznacza problemy z wyrostkiem robaczkowym, prawy górny z wątrobą lub pęcherzykiem żółciowym, po lewej u góry zlokalizowana jest trzustka i śledziona. Ból rozlany w górnej lub dolnej części brzucha może świadczyć o uogólnionym problemie, np. zapaleniu otrzewnej. A jeśli doświadczamy bólu brzucha po lewej stronie? Większość pacjentów nie kojarzy tego miejsca z żadnym konkretnym narządem. Wiemy, że w tej okolicy przebiega część okrężnicy, to znaczy jelita grubego. Ale skąd ból? Zwłaszcza względnie łagodny, choć długotrwały? Przyczyną bólu brzucha po lewej stronie mogą być uchyłki jelita grubego, tzn. wgłębienia w ścianie jelita, czasami o długości wielu milimetrów. Powstają, kiedy ściana jelita traci swoją elastyczność, a od wewnątrz działa na nią duże ciśnienie. Taka sytuacja najczęściej ma miejsce u osób, które przekroczyły 40. rok życia i przez wiele lat utrzymywały dietę ubogoresztkową (tzn. dietę ubogą w błonnik). Szacuje się, że około 30% sześćdziesięciolatków ma uchyłki jelita grubego, chociaż nie zawsze dają one jakiekolwiek objawy. Ból brzucha po lewej stronie może świadczyć o tym, że wewnątrz jednego lub kilku uchyłków toczy się proces zapalny. Jeśli uchyłek jest długi, a jego ujście zostanie zamknięte przez masę kałową albo niestrawione resztki pożywienia, wówczas rozwija się proces, którego mechanizm przypomina zapalenie wyrostka robaczkowego. Można go zidentyfikować, jak każdy proces zapalny, wykonując proste badania laboratoryjne: OB CRP morfologię krwi Charakterystyczne dla stanów zapalnych są: przyspieszone opadanie (podniesione OB), wzrost stężenia białka CRP oraz zwiększona liczba krwinek białych. Ten podstawowy zestaw badań jest niedrogi, można go wykonać bez skierowania, a do pobrania krwi należy zgłosić się na czczo. Poza tym badanie to nie wymaga specjalnego przygotowania. Jeśli wyniki będą odbiegały od normy albo jeśli objawy ze strony jamy brzusznej będą się utrzymywały prze dłuższy czas, należy skonsultować się z lekarzem. Dalsza diagnostyka obejmie zapewne ultrasonografię jamy brzusznej (USG), być może także kolonoskopię. Badania obrazowe umożliwiają ustalenie rozpoznania i podjęcie właściwego leczenia. Bólu brzucha, przede wszystkim bólu brzucha po lewej stronie, nie wolno lekceważyć ani walczyć z nim przy pomocy coraz większych dawek leków przeciwbólowych przyjmowanych z własnej inicjatywy, bez konsultacji z lekarzem. Możemy w ten sposób zamaskować poważną chorobę, np. niedrożność jelit. Zapraszamy do zapoznania się z naszą ofertą pakietów badań dostępnych w sklepie internetowym. ZOBACZ e-PAKIET BRZUSZNY

28 lutego 2020

Ból brzucha po prawej stronie – jakie mogą być jego przyczyny?

Ból brzucha może sygnalizować wiele różnych chorób, a także może być objawem rozwijającej się infekcji. Niekiedy oznacza niestrawność lub zatrucie pokarmowe. W innej sytuacji to alarmujący sygnał, który wymaga pilnej konsultacji lekarskiej. Ból w prawej części brzucha – co może oznaczać? Ból z prawej strony podbrzusza – Czy zawsze jest objawem choroby? Dyskomfort po prawej stronie brzucha może występować stosunkowo często, jednak nie zawsze stanowi jasny powód do niepokoju. Niekiedy oznacza chwilową dysfunkcję układu pokarmowego lub jest reakcją obronną ze strony organizmu. Ucisk po prawej stronie brzucha może wystąpić po zjedzeniu ciężkostrawnego posiłku, wzdymających produktów takich jak kapusta, fasola czy groch. To także prawdopodobny efekt nadmiernego wysiłku fizycznego – zwłaszcza, gdy przed treningiem wypiłeś znaczną ilość wody. Jeżeli jednak podejrzewasz, że w Twoim przypadku ból może sygnalizować rozwijającą się chorobę, nie lecz się sam – udaj się do lekarza i wykonaj niezbędne badania. Ból brzucha po prawej stronie na dole możemy podzielić na ostry lub przewlekły. Ból brzucha ostry pojawia się nagle – zazwyczaj jest ograniczony, może nasilać go kaszel, ruch, intensywne oddychanie, szybka zmiana pozycji. W wielu przypadkach sygnalizuje rozwijającą się chorobę o ostrym przebiegu, która nieleczona może oznaczać zagrożenie dla zdrowia lub życia chorego. Drugi rodzaj to ból brzucha przewlekły. Może objawiać się jako kłucie w brzuchu po prawej stronie lub ucisk po prawej stronie brzucha. Przewlekły ból w prawej części brzucha może trwać miesiącami lub latami – dawać mniej lub bardziej bolesne dolegliwości. Pacjentowi może być trudno go dokładnie zlokalizować. Często towarzyszą mu nudności, wymioty lub biegunka, niekiedy podwyższona temperatura, czasem może się nasilać w spoczynku. Ból brzucha po prawej stronie na dole – nieswoisty objaw wielu chorób Ból z prawej strony podbrzusza może być objawem wielu chorób, dlatego nie należy zwlekać z wizytą u specjalisty, gdyż wydłużony czas oczekiwania może pogarszać stan chorego, a w najgorszym przypadku – prowadzić do groźnych powikłań. Ból w prawym górnym kwadrancie może oznaczać zapalenie pęcherzyka żółciowego lub dróg żółciowych, kolkę żółciową, ostre zapalenie wątroby, zapalenie trzustki lub przełyku, chorobę wrzodową żołądka lub dwunastnicy. To także prawdopodobny sygnał, że pacjent cierpi na nieswoiste zapalenie jelit, zapalenie wyrostka robaczkowego położonego zakątniczo, ma kolkę nerkową, odmiedniczkowe zapalenie jelit, a nawet zapalenie dolnego płata płuca prawego czy też zastoinową niewydolność serca. Samodzielne ustalenie przyczyny dolegliwości jest niemożliwe do ustalenia. Ból w prawej części brzucha na dole, czyli w prawym dolnym kwadrancie, bywa symptomem zapalenia wyrostka robaczkowego, zapalenia jelita cienkiego lub grubego – niedrożności lub nieswoistego zapalenia jelit, zapalenia układu moczowo-płciowego, w tym kolki nerkowej, zapalenia przydatków, torbieli, skrętu lub pęknięcia jajnika. Kłucie w brzuchu po prawej stronie może się wiązać z ciążą pozamaciczną, zapaleniem stawu krzyżowo-biodrowego oraz przepukliną. By potwierdzić przypuszczenia, konieczne jest wykonanie wszystkich zalecanych badań. Ból w prawej części brzucha – badania i leczenie Silny dyskomfort po prawej stronie brzucha musi zostać skonsultowany z lekarzem – szczególnie, gdy nasila się i nie ustępuje samoistnie. Lekarz, po przeprowadzeniu dokładnego wywiadu z pacjentem oraz przeprowadzeniu badania fizykalnego, zleca zazwyczaj podstawowe badania laboratoryjne. Należą do nich morfologia krwi, CRP lub OB., stężenie elektrolitów, aktywność AST, ALT, GGTP i ALP, stężenie kreatyniny i glukozy w surowicy, badanie ogólne moczu, w określonych sytuacjach także EKG. Dalsze badania, które mogą być niezbędne, to stężenie amylazy, bilirubiny, lub troponiny sercowej. Wskazane może być wykonanie testu na obecność krwi utajonej w kale. Na następnym etapie diagnostyki może być potrzebne wykonanie USG jamy brzusznej, a także badań endoskopowych, takich jak gastroskopii lub kolonoskopii oraz RTG. Leczenie bólu brzucha po prawej stronie zależy od ostatecznej diagnozy i ogólnego stanu zdrowia chorego. W przypadku zatrucia pokarmowego, biegunki, nudności i wymiotów, a także tzw. grypy żołądkowej wystarczy niekiedy odpoczynek, właściwe nawodnienie, unikanie przez kilka dni nadmiernej aktywności fizycznej, a także lekkostrawna i wartościowa dieta. Gdy pacjent jest odwodniony, lekarz może zlecić uzupełnienie elektrolitów lub zażywanie leków przeciwbiegunkowych. Gdy ból brzucha związany jest ze stresem, długotrwałym zmęczeniem, które skutkują dyskomfortem w podbrzuszu, brakiem apetytu lub zaparciami, konieczna może być konsultacja psychologiczna oraz nauczenie pacjenta odpowiednich technik relaksacyjnych. Jeżeli ból brzucha jest jednym z objawów tzw. ostrego brzucha, wymagana jest natychmiastowa interwencja chirurgiczna. Wysoka gorączka, ból brzucha uniemożliwiający poruszanie i codzienną egzystencję to znak, że powinieneś jak najpilniej udać się do lekarza – niekiedy kilka godzin stanowi o dalszym postępowaniu i prawdopodobieństwie rozwoju poważnej choroby na całe życie. Bibliografia: Ból brzucha [w:] Interna Szczeklika 2019/20. Mały podręcznik, pod red. Piotra Gajewskiego, Kraków 2019, s. 44-46. Endoskopia przewodu pokarmowego [w:] Interna Szczeklika 2019/20. Mały podręcznik, pod red. Piotra Gajewskiego, Kraków 2019, s. 1592–1596.

01 sierpnia 2022

Jak rozpoznać i leczyć łupież pstry?

Łupież pstry jest grzybiczym zakażeniem naskórka, które ma przebieg przewlekły lub nawracający. Podczas rzutu choroby występują charakterystyczne żółtobrunatne plamy, które odbarwiają się pod wpływem promieni słonecznych. Choroba dotyczy zwykle osób z obniżoną odpornością i pacjentów po przeszczepieniu narządów. Dowiedz się więcej, jakie mogą być przyczyny, objawy i sposoby leczenia łupieżu pstrego. Czym jest łupież pstry? Łupież pstry (Pityriasis versicolor) należy do częstych chorób skóry. Stanowi powierzchowne zakażenie naskórka, które ma pochodzenie grzybicze. Za występowanie objawów choroby odpowiada drożdżak Malassezia furfur, który może fizjologicznie zasiedlać ludzką skórę. Choroba dotyczy zwykle osób dorosłych, a zakażenia u dzieci występują bardzo rzadko. Jakie mogą być przyczyny występowania łupieżu pstrego? Drożdżak Malassezia furfur stanowi czynnik, który wywołuje objawy łupieżu pstrego. Grzyb ten może zasiedlać także skórę ludzi zdrowych, ale nie powoduje u nich żadnych dolegliwości. Umiejscawia się wówczas najczęściej w obrębie owłosionej skóry głowy, karku i barków. Objawy pojawiają się, gdy zakażeniu towarzyszą inne czynniki, które osłabiają odporność pacjenta lub upośledzają funkcję ochronną skóry. Należą do nich m.in.: osobnicza podatność skóry chorego;duża wilgotność skóry i nadmierne pocenie się, które sprzyjają rozwojowi grzybic;zwiększone wydzielanie łoju;zaburzenia układu odpornościowego;stan po przeszczepie  wymagający długotrwałego przyjmowania leków immunosupresyjnych. Łupież pstry należy do najczęstszych infekcji grzybiczych u pacjentów po transplantacji nerki. Szacuje się, że może dotyczyć nawet ponad 30% osób po takim zabiegu;zakażenie ludzkim wirusem upośledzenia odporności (HIV), zwłaszcza w zaawansowanym stadium, czyli AIDS. Jakie mogą być objawy łupieżu pstrego? W przebiegu łupieżu pstrego na skórze pojawiają się charakterystyczne wykwity, czyli żółtobrunatne lub różowe plamy. Zwykle są liczne, mają nieregularne zarysy i tendencję do złuszczania się. Zmiany najczęściej lokalizują się na szyi, karku, ramionach, klatce piersiowej, tułowiu i w obrębie owłosionej skóry głowy. Wykwity ulegają odbarwieniu pod wpływem promieni słonecznych, np. po opalaniu. Brak barwnika w miejscu występowania grzyba wynika z jego możliwości blokowania produkcji melaniny w obrębie skóry. Malassezia furfur wytwarza bowiem kwas azelainowy, który hamuje powstawanie barwnika. Niekiedy wykwity mogą przypominać zmiany w przebiegu trądziku pospolitego. Najczęściej taki obraz kliniczny występuje u pacjentów po przeszczepieniu nerki, gdy dolegliwościom związanym z łupieżem pstrym towarzyszy także zapalenie mieszków włosowych pochodzenia grzybiczego. Zmiany lokalizują się wówczas głównie na twarzy, klatce piersiowej, barkach i plecach. Osoby, które chorują na łupież pstry, przeważnie nie zgłaszają objawów ogólnych. Co więcej, pacjenci zwykle nie są zakaźni dla otoczenia, a infekcja grzybem Malassezia furfur nie stanowi zagrożenia dla osób o prawidłowej odporności. Łupież pstry ma charakter przewlekły i wieloletni przebieg, a jego objawy mogą nawracać. Jak można rozpoznać łupież pstry? W przypadku wystąpienia objawów, które mogą wskazywać na łupież pstry, należy zgłosić się na konsultację do dermatologa. Specjalista ustali przebieg diagnostyki, która pozwoli na poznanie  przyczyny problemu i wdrożenie skutecznego leczenia. Wstępne rozpoznanie łupieżu pstrego lekarz może postawić już na podstawie charakterystycznych zmian skórnych. Podejrzenie wymaga jednak potwierdzenia za pomocą: bezpośredniego badania mikologicznego pod mikroskopem, które pozwala uwidocznić grzyby;badania w lampie Wooda, w którym wykwity wykazują ceglastą lub żółtawą fluorescencję. Łupież pstry należy różnicować z innymi chorobami, w których przebiegu występują podobne zmiany skórne. Należą do nich np. wyprysk łojotokowy, bielactwo nabyte czy bielactwo kiłowe. Jakie są możliwości leczenia łupieżu pstrego? Terapia w łupieżu pstrym może obejmować leczenie miejscowe i ogólne. Opiera się przede wszystkim na stosowaniu skutecznych i bezpiecznych dla pacjenta leków przeciwgrzybiczych. Leczenie pierwszego rzutu stanowią preparaty, które działają miejscowo na skórę. W większości przypadków okazują się one wystarczające. W terapii łupieżu pstrego, który obejmuje skórę owłosioną głowy, można wykorzystać szampony przeciwłupieżowe. Preparaty powinny zawierać w składzie substancje o działaniu przeciwgrzybiczym, np.: klotrimazol, ketokonazol, ekonazol, oktopiroks, siarczek selenu czy pitytonian cynku. Po spienieniu należy pozostawić szampon na skórze przez kilka minut i dopiero spłukać, aby wydłużyć kontakt leków z zakażoną powierzchnią. Dodatkowo można stosować miejscowe leki przeciwgrzybicze w postaci kremu lub maści. Jeżeli zmiany skórne są bardzo rozległe i nasilone lub zakażenie nie ustępuje przez dłuższy czas, należy wprowadzić leczenie ogólnoustrojowe. Opiera się ono na stosowaniu doustnych leków przeciwgrzybiczych, np. flukonazolu lub itrakonazolu. Długość leczenia zależy od rodzaju preparatu, który został wybrany przez lekarza, współpracy pacjenta, jego wyjściowego stanu zdrowia i odpowiedzi organizmu na terapię. Jeżeli terapia została rozpoczęta po wystąpieniu odbarwień, ogniska pozbawione barwnika mogą utrzymywać się nawet kilka tygodni po eradykacji grzyba. Łupież pstry ma charakter nawrotowy, dlatego zaleca się, aby po ustąpieniu dolegliwości utrzymać leczenie podtrzymujące. Polega ono na stosowaniu preparatów przeciwgrzybiczych, które działają miejscowo, 1–2 razy w tygodniu, aby zapobiec ponownemu wystąpieniu wykwitów. Dużą rolę odgrywa także utrzymywanie odpowiedniej higieny wrażliwej skóry. Autor: Monika Nowakowska Weryfikacja merytoryczna: lek. Agnieszka Żędzian Bibliografia S. Jabłońska, S. Majewski, Choroby skóry i choroby przenoszone droga płciową, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2010, s. 90–91.B. Olszewska i in., Powierzchowne zakażenia grzybicze skóry u chorych po transplantacji narządów, „Dermatologia po Dyplomie” 2018, nr 5.

01 sierpnia 2022

Bóle menstruacyjne – jak złagodzić? O czym mogą świadczyć mocne bóle menstruacyjne?

Bóle menstruacyjne mogą być skutkiem nadmiernej aktywności czynników zapalnych w obrębie macicy lub pojawiać się w przebiegu chorób układu rozrodczego, pokarmowego i ogólnoustrojowych. Często bólom miesiączkowym towarzyszą także inne objawy. Bóle menstruacyjne można łagodzić za pomocą leków i domowymi sposobami. Dowiedz się, jak poradzić sobie z objawami bolesnego miesiączkowania. Czym są bóle menstruacyjne? Wiele kobiet mających prawidłowe i regularne cykle odczuwa ból podczas menstruacji. Wynika on z obkurczania się macicy i zwykle powoduje dyskomfort, lecz nie zakłóca codziennego funkcjonowania. Czasem jednak ból podczas menstruacji jest bardzo silny lub towarzyszą mu inne objawy, co uniemożliwia podejmowanie aktywności. Taki stan jest określany jako zespół bolesnego miesiączkowania, czyli dysmenorrhoea, i w natężonej postaci dotyczy około 3–10% kobiet. Jakie mogą być przyczyny bólów menstruacyjnych? Ból podczas miesiączki może towarzyszyć chorobom narządu rodnego i układu pokarmowego, jednak nie zawsze udaje się ustalić przyczynę dolegliwości menstruacyjnych. Ze względu na powód objawów można wyróżnić postać pierwotną i wtórną zespołu bolesnego miesiączkowania. Pierwotne bolesne miesiączkowanie pojawia się zazwyczaj kilka miesięcy, a nie później niż 2 lata po pierwszej miesiączce, czyli menarche. Bólom menstruacyjnym u dziewczynek nie towarzyszą zwykle nieprawidłowości w badaniu ginekologicznym. Dotychczas nie udało się ustalić przyczyny takich dolegliwości. Wiele wskazuje, że za obraz choroby odpowiada nadmiar czynników prozapalnych w endometrium. Fizjologicznie są one wydzielane przez narząd rodny podczas miesiączki, aby wywołać skurcze i opróżnić macicę z krwi menstruacyjnej. Wzmożona produkcja czynników prozapalnych, a przede wszystkim prostaglandyn, nasila czynność mięśniówki i powoduje występowanie dolegliwości bólowych podczas okresu. Nasilone bóle menstruacyjne mogą wynikać także ze zwiększonego napięcia układu współczulnego czy niewystarczającego przepływu krwi przez macicę. Wtórne bolesne miesiączkowanie zwykle dotyczy kobiet po okresie dojrzewania, a zwłaszcza w średnim wieku i starszych. Występuje u pacjentek, które nie odczuwały wcześniej żadnych dolegliwości związanych z miesiączką. Bóle menstruacyjne mogą sugerować obecność chorób lub zmian w obrębie narządów miednicy mniejszej, takich jak: zapalenie miednicy mniejszej i jego powikłania;mięśniaki lub polipy macicy;endometrioza;wady rozwojowe i anatomiczne narządu rodnego;zwężenie kanału szyjki macicy po operacjach;nowotwory;zaburzenia czynnościowe narządu rodnego;nieprawidłowości hormonalne;powikłania stosowania wkładki wewnątrzmacicznej w ramach antykoncepcji. Jakie objawy mogą towarzyszyć bólom menstruacyjnym? W postaci pierwotnej zespołu bolesnego miesiączkowania objawy nasilają się zwykle w pierwszym dniu miesiączki. Dominuje skurczowy ból, który występuje w dolnej części brzucha. Może promieniować także do krzyża lub ud. Zwykle trwa od 12 do 24 godzin, ale może wydłużać się nawet do kilku dni. Często towarzyszą mu inne dolegliwości, np.: bóle kolkowe;nudności i wymioty;biegunka;kołatanie serca;ból głowy;ogólne osłabienie i rozbicie;bezsenność;zaburzenia równowagi;drżenie rąk;niestabilny nastrój. Bolesne miesiączkowanie może być poprzedzone zespołem napięcia przedmiesiączkowego (PMS). Przebiega on z obecnością obrzęku, bólu i stwardnienia piersi, wahań nastroju czy z nadmierną pobudliwością. Największe natężenie objawów występuje zwykle u kobiet między 20. a 25. rokiem życia. Nasilenie dolegliwości menstruacyjnych zależy od czynników indywidualnych, np. od wrażliwości pacjentki na ból, ale także od okoliczności zewnętrznych, m.in. palenia papierosów. Nikotyna powoduje bowiem obkurczenie naczyń, co zwiększa niedokrwienie macicy i pogarsza przebieg zaburzenia. Bóle menstruacyjne, które występują wtórnie do innych chorób, zwykle poprzedzają krwawienie miesiączkowe i trwają aż do jego zakończenia. Inne objawy, które mogą towarzyszyć tym dolegliwościom, zależą głównie od rodzaju pierwotnego zaburzenia. Jak można łagodzić bóle menstruacyjne? Bolesne miesiączkowanie jest wskazaniem do konsultacji u ginekologa. Podczas wizyty lekarz przeprowadza badanie i ustala przebieg procesu diagnostycznego, który pozwoli określić przyczynę problemu. Ma to szczególne znaczenie u kobiet, u których dolegliwości menstruacyjne pojawiły się po kilku latach prawidłowego miesiączkowania. W ich przypadku należy bowiem wykluczyć inne choroby, które mogą powodować ból w podbrzuszu, lub możliwie szybko wdrożyć skuteczną terapię. Leczenie musi być ustalane indywidualnie. Sposób postępowania zależy m.in. od nasilenia objawów, rodzaju towarzyszących dolegliwości, ogólnego stanu zdrowia pacjentki i jej planów prokreacyjnych. Leki stosowane na bóle menstruacyjne U większości pacjentek, które zgłaszają się do lekarza z powodu bólów menstruacyjnych, skuteczne okazują się niesteroidowe leki przeciwzapalne. Działają one przeciwzapalnie i przeciwbólowo. Z tego względu ich przyjmowanie hamuje wytwarzanie prostaglandyn, które są przyczyną dolegliwości podczas krwawienia miesięcznego. Niesteroidowe leki przeciwzapalne najlepiej stosować przez kilka dni od początku menstruacji. Kobietom, które zgłaszają dodatkowo występowanie objawów związanych z PMS, zaleca się przyjmowanie leku, nim rozpocznie się krwawienie. Mało nasilone objawy mogą zostać opanowane za pomocą środków dostępnych bez recepty, np. ibuprofenu. Jeżeli jednak okazują się one nieskuteczne, należy zgłosić się na konsultację do ginekologa. Stosowanie doustnych środków antykoncepcyjnych także pomaga łagodzić dolegliwości bólowe podczas miesiączki. Okazują się one szczególnie skuteczne u pacjentek, które mają przeciwwskazania do przyjmowania niesteroidowych leków przeciwzapalnych lub te preparaty nie przynoszą w ich przypadku oczekiwanego rezultatu. Naturalne i domowe sposoby na bóle menstruacyjne W leczeniu pierwotnego i wtórnego zespołu bolesnego miesiączkowania naturalne i domowe sposoby odgrywają pomocniczą rolę. Często jednak pomagają efektywnie łagodzić nieprzyjemne dolegliwości menstruacyjne. Przynoszą ulgę w bólu, a jednocześnie nie powodują skutków ubocznych, dlatego spełniają swoją funkcję zwłaszcza w przypadku objawów o małym nasileniu. Wśród najczęściej stosowanych sposobów radzenia sobie z bólami menstruacyjnymi można wymienić: masaż brzucha;ćwiczenia relaksacyjne;aktywność fizyczną o umiarkowanym nasileniu, np. spacer czy jogę;zastosowanie miejscowej elektrostymulacji (TENS);przykładanie ciepłych okładów lub termoforu w okolice podbrzusza lub pleców. Objawy bólowe często zmniejszają się po pierwszej ciąży. Prawdopodobnie zanikają wówczas krótkie neurony adrenergiczne, które pobudzają nadmierną aktywność skurczową macicy. Autor: Monika Nowakowska Weryfikacja merytoryczna: lek. Agnieszka Żędzian Bibliografia P. Gajewski i in., Interna Szczeklika, Medycyna Praktyczna, Kraków 2017, s. 1397.G. Jarząbek-Bielecka i in., Problem zaburzeń miesiączkowania u dziewcząt, „Endokrynologia Pediatryczna” 2019, t. 18, nr 1, s. 23−28.V. Skrzypulec-Plinta, K. Zborowska, Pierwotne bolesne miesiączkowanie – jaką terapię hormonalną zastosować, „Forum Położnictwa i Ginekologii” 2019, nr 45.

01 sierpnia 2022

Co oznacza nieregularny okres u nastolatki? Niezbędne badania

Nieregularny okres u nastolatki może występować fizjologicznie przez 2–3 lata po pierwszej miesiączce, czyli menarche. Należy jednak upewnić się, czy nieprawidłowy przebieg menstruacji nie świadczy o chorobie układu rozrodczego, hormonalnego lub o zaburzeniach ogólnoustrojowych. Dowiedz się, jakie mogą być przyczyny i sposoby leczenia w przypadku pacjentek w okresie dojrzewania, które zgłaszają występowanie nieregularnych miesiączek. Jak są zbudowane jajniki? Jajniki występują w miednicy jako narząd parzysty i pełnią funkcję żeńskich gonad. Należą do wewnętrznych elementów układu rozrodczego kobiet, podobnie jak jajowody, macica i pochwa. Jajnik składa się z kory, która jest utworzona przez pęcherzyki i zrąb, oraz z rdzenia, czyli skupiska naczyń, nerwów, tkanki łącznej i komórek wnękowych. Fizjologicznie żeńska gonada ma objętość około 6–8 ml. Rozwój układu rozrodczego rozpoczyna się podczas życia płodowego, znacznie przyspiesza w okresie dojrzewania i zwalnia podczas menopauzy. Jakie są funkcje jajników? Jajniki stanowią ważną część zarówno układu rozrodczego, jak i hormonalnego. Obie funkcje wyrażają się podczas regulowania cyklu miesiączkowego, czyli płciowego lub jajnikowego. W przebiegu tego procesu zachodzą regularne, powtarzalne zmiany w budowie i działaniu jajników, macicy i pochwy. Kontrolę nad cyklem sprawują hormony wydzielane przez przysadkę mózgową – folikulotropowy (FSH) i lutealny (LH) – oraz przez gonady, czyli estrogen i progesteron. Jak przebiega prawidłowy cykl miesiączkowy? Długość cyklu miesiączkowego może być różna, m.in. w zależności od uwarunkowań genetycznych, wieku czy etapu dojrzewania płciowego. U kobiety w okresie rozrodczym cykl zwykle trwa około 21–32 dni (średnio 28 dni). Pierwsza faza cyklu miesiączkowego zależy od hormonu folikulotropowego, który jest wydzielany przez przysadkę mózgową. Wzrost stężenia FSH we krwi pobudza rozwój jednego z pęcherzyków Graafa w obrębie jajnika. Równolegle gonady produkują estrogen, dzięki któremu dochodzi do zagęszczania śluzu w macicy i zmiany środowiska pochwy. Następnie wzrasta stężenie hormonu lutealnego we krwi i dochodzi do owulacji, czyli jajeczkowania. Z pękniętego pęcherzyka uwalnia się wówczas komórka jajowa. Dalej przechodzi ona do jajowodu, gdzie może połączyć się z plemnikiem. W drugiej fazie cyklu miesiączkowego pęknięty pęcherzyk Graafa przekształca się w ciałko żółte pod wpływem hormonu lutealnego (LH). Nowa struktura ma za zadanie produkować hormony, w tym progesteron, androstendion i estradiol. Jak przebiega prawidłowa miesiączka? Przebieg cyklu miesiączkowego może zależeć od wielu czynników, m.in. od ogólnego stanu zdrowia pacjentki, jej wieku, przyjmowanych leków czy funkcji hormonów. Równowaga w organizmie kobiety zmienia się także pod wpływem zewnętrznych okoliczności, np. sytuacji stresowych. Średni wiek wystąpienia pierwszej miesiączki, czyli menarche, wynosi 12–13 lat. Stanowi ona kluczową część dojrzewania płciowego i zależy od innych jego etapów, m.in. występuje w ciągu 2–3 lat od pełnego rozwoju gruczołów piersiowych. Fizjologicznie miesiączka trwa około 3–4 dni. Podczas krwawienia menstruacyjnego kobieta traci zwykle od 30 do 80 ml krwi. Trzeba jednak pamiętać, że cykle płciowe u nastolatek oraz kobiet w wieku okołomenopauzalnym mogą przebiegać bardziej nieregularnie. Wówczas odstępstwa od normy w zakresie krwawienia miesięcznego nie dają powodów do niepokoju. Jakie mogą być przyczyny nieregularnych miesiączek? W ciągu 2–3 lat od pojawienia się pierwszej miesiączki (czyli do około 15. roku życia) cykle miesiączkowe mogą przebiegać nieregularnie u większości nastolatek, co stanowi wariant normy. Najczęściej powodem takiej sytuacji jest brak owulacji lub niedojrzałość układu hormonalnego podwzgórze – przysadka – jajnik. Należy jednak wykluczyć także inne możliwe przyczyny, np. zaburzenia hormonalne, psychiatryczne czy wady budowy w obrębie układu rozrodczego. Cykle bezowulacyjne Podczas okresu dojrzewania cykle miesiączkowe często przebiegają bez etapu owulacji. Zwykle taki stan utrzymuje się przez 2–3 lata od pojawienia się pierwszej menstruacji. Po upływie tego czasu układ rozrodczy i hormonalny osiągają pełną dojrzałość, dzięki czemu dochodzi do unormowania się cykli miesiączkowych. U niektórych dziewczynek ten okres może się wydłużyć i wówczas nieregularne krwawienia występują nawet w wieku 19 czy 20 lat. Cykle bezowulacyjne u nastolatek najczęściej są widoczne jako zaburzenia krwawień miesiączkowych. Mogą występować jako: polymenorrhoea, inaczej częste miesiączkowanie, czyli stan, gdy cykl trwa krócej niż 22 dni;oligomenorrhoea – to sytuacja, kiedy cykl miesiączkowy trwa dłużej niż 34 dni. Krwawienia miesięczne przyjmują wówczas postać plamienia. Zwykle rzadkie miesiączki nie wymagają leczenia, chyba że utrzymują się przez dłuższy czas lub towarzyszą im inne niepokojące objawy, np. nadmierne owłosienie;metrorrhagia iuvenilis, czyli tzw. krwawienie młodocianych, w którego przebiegu pojawiają się nieregularne i nawracające krwawienia. Mogą one trwać powyżej 10 dni i towarzyszy im duża utrata krwi (powyżej 80 ml). Krwawienia występują wówczas nieregularnie i często niezależnie od fazy cyklu. Są spowodowane złuszczaniem rozpulchnionego i pogrubiałego endometrium, czyli błony śluzowej macicy. Taki stan rozwija się, gdy wzrasta stężenie estrogenów we krwi, maleje zaś poziom progesteronu. Krwawienie niezależne od cyklu może pojawiać się także, gdy endometrium nie uległo całkowitemu złuszczeniu podczas menstruacji. Zwykle błona śluzowa macicy rozrasta się stopniowo w ciągu 3 miesięcy, co hamuje pojawianie się miesiączki w tym okresie. Później następuje powolne złuszczanie się endometrium. Inne przyczyny występowania nieregularnych miesiączek u nastolatek Zaburzenia miesiączkowania mogą pojawiać się w przebiegu wielu chorób i zaburzeń, które dotyczą układu rozrodczego, hormonalnego lub całego ustroju. Równowaga procesów w organizmie nastolatki zależy także od jej stylu życia czy sposobu odżywiania. Wśród przyczyn występowania nieregularnych cykli miesięcznych można wymienić: zaburzenia odżywiania i znaczne zmiany masy ciała;choroby przewlekłe;czynniki związane ze stylem życia, w tym: stres, wyczynowe uprawianie sportu, nadużywanie leków czy narkotyków;nowotwory, np. guzy jajników;zaburzenia endokrynologiczne;zespół policystycznych jajników (PCOS) – charakteryzuje się występowaniem w obrębie gonad licznych torbieli pęcherzykowych. Wytwarzają one dodatkowe androgeny i estrogeny, które są wydzielane do krwi. Pierwsze objawy można zauważyć zwykle u dziewczynek i młodych kobiet krótko po rozpoczęciu miesiączkowania. Należą do nich m.in.: nadmierne owłosienie, skąpe krwawienia miesiączkowe, otyłość, oporność na insulinę oraz trudności z zajściem w ciążę. Możliwe przyczyny krwawień z układu rodnego u nastolatek Niektóre stany mogą powodować krwawienia z narządów rodnych, które nie są związane z miesiączką. Pojawiają się one niezależnie od cyklu, choć mogą „imitować” menstruację. Podczas poszukiwania przyczyn nieregularnych krwawień w wieku dojrzewania należy wziąć pod uwagę także: zaburzenia związane z ciążą, np. poronienie, ciążową chorobę trofoblastyczną czy ciążę ektopową;zaburzenia układu krzepnięcia, w tym: niewydolność wątroby, małopłytkowość, chorobę von Willebranda, zaburzenia czynników krzepnięcia czy białaczkę;zakażenia przenoszone drogą płciową, m.in.: zespół zapalenia miednicy mniejszej, zapalenie błony śluzowej macicy, zapalenie szyjki macicy, zapalenie pochwy, zakażenie Neisseria gonorrhoeae i Chlamydia trachomatis;zaburzenia endokrynologiczne, dotyczące działania tarczycy, przysadki mózgowej, nadnerczy i jajników;stosowanie antykoncepcji hormonalnej lub wkładki wewnątrzmacicznej, tzw. spirali;choroby i wrodzone wady w obrębie wewnętrznych narządów płciowych;stan po urazie narządu rodnego, np. z powodu nadużyć seksualnych;endometriozę;obecność ciała obcego w pochwie, np. nieusuniętego o czasie tamponu;choroby ogólnoustrojowe, np. cukrzycę, choroby nerek lub toczeń rumieniowaty układowy;stosowanie niektórych leków, m.in. spironolaktonu, leków przeciwpsychotycznych i przeciwkrzepliwych. Jak wygląda diagnostyka i leczenie nieregularnych miesiączek u nastolatek? Jeśli pacjentka zaobserwuje u siebie nieprawidłowe czy nieregularne krwawienia miesięczne, niepokoją ją inne objawy, które mogą towarzyszyć zaburzeniom pracy układu hormonalnego lub rozrodczego, powinna zgłosić się na konsultację do ginekologa. Specjalista przeprowadzi dokładne badanie podmiotowe i przedmiotowe, a także zleci dodatkowe testy, na podstawie których zdecyduje o wprowadzeniu skutecznego leczenia przyczyny problemu. Autor: Monika Nowakowska Weryfikacja merytoryczna: lek. Agnieszka Żędzian Bibliografia P. Gajewski i in., Interna Szczeklika, Medycyna Praktyczna, Kraków 2017, s. 1389–1404.G. Jarząbek-Bielecka i in., Problem zaburzeń miesiączkowania u dziewcząt, „Endokrynologia Pediatryczna” 2019, t. 18, nr 1, s. 23−28.V. Kumar i in., Robbins. Patologia, tłum. W.T. Olszewski, Edra Urban & Partner, Wrocław 2019, s. 851.

01 sierpnia 2022

Jakie są objawy i sposoby leczenia salmonellozy?

Salmonellozy to choroby, które zostały wywołane przez zatrucie bakteriami z rodzaju Salmonella. Rozwijają się po zjedzeniu zakażonego pokarmu lub wypiciu zakażonej wody. Salmonellozy przebiegają  bezobjawowo lub dają dolegliwości ze strony układu pokarmowego, np. ostrą biegunkę. Dowiedz się, jakie są oznaki zatrucia bakteriami z rodzaju Salmonella oraz jak leczyć chorobę. Jak może dojść do zakażenia bakteriami z rodzaju Salmonella? Salmonellozy to grupa chorób, które są spowodowane zakażeniem pałeczkami z rodzaju Salmonella. Za rozwój zatruć najczęściej odpowiadają bakterie należące do typów Salmonella typhimurium, Salmonella enteritidis, Salmonella agona i Salmonella anatum. Z tej grupy należy jednak wyłączyć zakażenia pałeczkami Salmonella typhi i Salmonella paratyphi, które mogą powodować groźne dla życia choroby ogólnoustrojowe, czyli odpowiednio dur brzuszny i paradury. Źródłem zakażenia bakteriami mogą być ludzie chorzy na salmonellozę, bezobjawowy nosiciel lub zakażone zwierzę. Do zatrucia dochodzi najczęściej po wypiciu wody lub spożyciu pokarmów, które zawierają pałeczki z rodzaju Salmonella,np. drobiu, mięsa wołowego i wieprzowego, jajek czy produktów mlecznych. Jak przebiega zakażenie bakteriami z rodzaju Salmonella? Objawy salmonellozy pojawiają się najczęściej od kilkunastu do 48 godzin po zakażeniu. Bakterie z rodzaju Salmonella mają zdolność do wytwarzania enterotoksyn, które działają w obrębie jelit. Pałeczki oddychają w sposób tlenowy i są mało wrażliwe na czynniki zewnętrzne. Obraz choroby i towarzyszące jej objawy zależą przede wszystkim od: obecności bakterii w jelicie i ich namnażania;miejscowego działania enterotoksyn na błonę śluzową układu pokarmowego – wywołują one stan zapalny oraz wpływają na transport wody i jonów do światła jelita grubego;wpływu bakterii na działanie całego organizmu – zakażenie bakteriami z rodzaju Salmonella może prowadzić do rozwoju posocznicy, zapalenia płuc i opon mózgowo-rdzeniowych oraz zaburzeń wodno-elektrolitowych. Rocznie liczba zakażeń pałeczkami Salmonella w Polsce wynosi około 9000. Salmonellozy mogą występować w kilku postaciach i dotyczą pojedynczych osób lub całych grup. Wyróżnia się: zachorowania sporadyczne – w sytuacji, gdy objawy obserwuje się tylko u jednego chorego;małe epidemie rodzinne, np. po zjedzeniu wspólnego posiłku, który zawiera produkty skażone bakteriami;duże epidemie środowiskowe, m.in. kiedy pałeczki są obecne w artykułach spożywczych, udostępnianych na szeroką skalę. Jakie są objawy zatrucia bakteriami z rodzaju Salmonella? Objawy zakażenia bakteriami z rodzaju Salmonella najczęściej dotyczą układu pokarmowego. Często towarzyszą im także dolegliwości ogólne, które świadczą o ostrej infekcji. Do najczęstszych objawów salmonellozy należą: biegunka o różnym charakterze – w zależności od postaci choroby stolce zawierają śluz, krew lub duże ilości wody. W przebiegu biegunki salmonellozowej może występować nawet ponad 20 wypróżnień na dobę;nudności i wymioty;bóle brzucha;podwyższenie temperatury ciała, zwykle do 38 stopni Celsjusza;bóle głowy;dolegliwości związane z zaburzeniami równowagi wodno-elektrolitowej, np. oddawanie małych ilości moczu, spadek ciśnienia tętniczego krwi i kurczowe bóle łydek. W obrazie salmonellozy mogą występować objawy o różnym nasileniu. W zależności od przebiegu choroby i dominujących dolegliwości wyróżnia się: postać żołądkowo-jelitową, która charakteryzuje się występowaniem objawów ogólnych i wodnistych stolców;postać czerwonkową z towarzyszącą krwistą biegunką;postać cholerowatą, w której przebiegu występują odwodnienie i zaburzenia wodno-elektrolitowe;postać uogólnioną, czyli septyczną (posocznicę) lub durowatą – wówczas choroba powoduje znaczne zaburzenia funkcjonowania całego organizmu, m.in. pracy serca i świadomości;postacie narządowe – rozwijają się, gdy zakażenie obejmuje inne układy, np. zapalenie płuc, kości czy wsierdzia;postać bezobjawową, stwierdzaną u osób, które nie zgłaszają żadnych dolegliwości, mimo że badania wykazują obecność bakterii w kale. Nosiciele, mimo że sami nie odczuwają objawów, mogą stać się źródłem zakażenia innych osób. Z tego powodu pracownicy ochrony zdrowia i osoby, które mają zawodowy kontakt z żywnością, są badani pod kątem obecności bakterii z rodzaju Salmonella w organizmie przed rozpoczęciem pracy. Rokowanie w przypadku salmonellozy zazwyczaj jest pomyślne. Choroba może być jednak groźna dla dzieci, a zwłaszcza dla niemowląt, osób starszych, pacjentów z niedoborami odporności i chorych przewlekle, np. na cukrzycę, miażdżycę lub ze wszczepionymi protezami. W niektórych przypadkach po ustąpieniu objawów pozostaje nosicielstwo pochorobowe. Jak wygląda rozpoznanie zatrucia bakteriami z rodzaju Salmonella? Diagnostyka salmonellozy opiera się na: zebraniu dokładnego wywiadu medycznego, który obejmuje przede wszystkim okoliczności wystąpienia objawów, np. spożycie pokarmów, w których mogły być obecne bakterie;badaniu kału w kierunku bakterii z rodzaju Salmonella, które pozwala na potwierdzenie obecności bakterii w próbkach pobranych od pacjenta (zwykle 3–5 próbek);badaniu innych materiałów pobranych od chorego, np. krwi lub wymiocin, lub podejrzanego pokarmu. Jak wygląda leczenie zakażeń bakteriami z rodzaju Salmonella? Leczenie niepowikłanych biegunek w przebiegu salmonellozy opiera się przede wszystkim na łagodzeniu objawów i zapobieganiu odwodnieniu. U większości chorych wystarcza doustne przyjmowanie płynów, takich jak woda, soki i napoje izotoniczne. Jeżeli choroba dotyczy dzieci lub osób starszych z ciężką biegunką, zaleca się stosowanie doustnego płynu glukozo-elektrolitowego lub przyjęcie do szpitala. Jeżeli stan pacjenta na to pozwala, nie musi on zmieniać swojej diety. W przypadku nasilonych objawów należy rozpocząć żywienie chorego po skutecznym nawodnieniu. Dieta w leczeniu biegunki powinna opierać się na gotowanych produktach zawierających skrobię, m.in. ryż, makaron i kasze. Można dołączyć do nich zupy, banany oraz gotowane mięso i warzywa. Zaleca się także, aby w ciągu dnia pacjent spożywał kilka posiłków o małej objętości. W ostrym okresie choroby należy wykluczyć z diety mleko oraz smażone i ciężkostrawne potrawy. Kiedy stolce będą już odpowiednio uformowane, chory może wrócić do normalnej diety. W leczeniu salmonellozy, której nie towarzyszą powikłania, nie zaleca się stosowania antybiotyku. Włączenie takiego leczenia może zwiększać ryzyko rozwoju nosicielstwa po ustąpieniu choroby. O wprowadzeniu leczenia przyczynowego zawsze decyduje lekarz. Może ono okazać się konieczne, gdy choroba przebiega z ciężkimi objawami ogólnymi i ze strony układu pokarmowego, towarzyszy jej posocznica lub dotyczy dzieci poniżej 6. miesiąca życia, dorosłych powyżej 50. roku życia i osób z obniżoną odpornością. Jak można zapobiegać zakażeniom bakteriami z rodzaju Salmonella? Profilaktyka salmonellozy opiera się na przestrzeganiu zasad higieny osobistej oraz na odpowiednim postępowaniu podczas produkcji lub przygotowywania żywności. Osoby, które będą miały zawodowy kontakt z artykułami spożywczymi, i przyszli pracownicy ochrony zdrowia zobowiązani są do wykonania badań w kierunku nosicielstwa pałeczek z rodzaju Salmonella przed rozpoczęciem pracy, aby zapobiec przenoszeniu bakterii. Wszystkie przypadki choroby muszą zostać zgłoszone służbom sanitarnym. Pochorobowi nosiciele podlegają natomiast nadzorowi epidemiologicznemu. W wypadku osób, które mają zawodowy kontakt z żywnością, i pracowników ochrony zdrowia konieczne jest dłuższe zwolnienie lekarskie. Nosiciele mogą wrócić do takiej pracy po uzyskaniu ujemnych wyników w trzech badaniach stolca. Czym są dur brzuszny i dury rzekome? Dur brzuszny i dury rzekome, czyli paradury, należą do ostrych, ogólnoustrojowych chorób zakaźnych. Są wywoływane przez pałeczki Salmonella typhi i Salmonella paratyphi. Występują one głównie w Azji Południowo-Wschodniej i na Bliskim Wschodzie. Objawy duru brzusznego i durów rzekomych obejmują dolegliwości: ogólne, takie jak: osłabienie, bóle głowy i gorączkę;ze strony układu pokarmowego, np.: nudności, wymioty, brak apetytu, wzdęcia brzucha oraz zaparcia lub biegunki;skórne – najczęściej plamistą wysypkę na skórze brzucha i klatki piersiowej (tzw. różyczkę durową). W diagnostyce duru brzusznego i paradurów wykorzystuje się posiewy krwi i innych płynów ustrojowych, m.in. żółci, kału, szpiku kości i moczu, oraz testy serologiczne. Leczeniem z wyboru w takich przypadkach są antybiotyki. Profilaktyka występowania duru brzusznego i durów rzekomych obejmuje przestrzeganie zasad higieny osobistej, nadzór epidemiologiczny nad nosicielami i wykonywanie szczepień ochronnych. Są one zalecane zwłaszcza osobom, które podróżują do regionów o dużym ryzyku zachorowania. Autor: Monika Nowakowska Weryfikacja merytoryczna: lek. Agnieszka Żędzian Bibliografia A. Boroń-Kaczmarska, A. Wiercińska-Drapało, Choroby zakaźne i pasożytnicze, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2021, s. 220–223.P. Gajewski i in., Interna Szczeklika, Medycyna Praktyczna, Kraków 2017, s. 1051–1056.

29 lipca 2022

Zespół hemolityczno-mocznicowy – czym się charakteryzuje?

Zespół hemolityczno-mocznicowy zaliczany jest do mikroangiopatii zakrzepowych, co oznacza, że w obrębie niewielkich naczyń krwionośnych dochodzi do powstawania zakrzepów prowadzących do upośledzonego przepływu krwi przez narządy i uszkodzenia tkanek. Z jakiego powodu rozwija się zespół hemolityczno-mocznicowy i jakie może mieć konsekwencje dla zdrowia? Zespół hemolityczno-mocznicowy – przyczyny W zespole hemolityczno-mocznicowym skrzepliny w obrębie małych naczyń krwionośnych powstają w wyniku uszkodzenia śródbłonka, czyli pojedynczej warstwy komórek wyścielającej naczynia. Charakterystyczną cechą zespołu jest równoczesne zużycie płytek krwi (małopłytkowość) oraz uszkodzenie krwinek czerwonych – erytrocytów, czyli ich hemoliza. W 90% przypadków zespołu hemolityczno-mocznicowego za uszkodzenie śródbłonka naczyń i towarzyszące mu konsekwencje odpowiada toksyna bakteryjna (toksyna Shiga) produkowana przez enterokrwotoczny sczep bakterii Escherichia coli (STEC) lub toksyna wydzielana przez bakterie Shigella dysenteriae (werotoksyna). Zakażenie wymienionymi patogenami w większości przypadków dotyczy dzieci, wiąże się w pierwszej kolejności z objawami krwistej biegunki lub zakażenia dróg moczowych. Pozostałe 10% przypadków zespołu hemolityczno-mocznicowego, którego przyczyną nie jest zakażenie bakteryjne określa się mianem atypowego. W tym przypadku do uszkodzenia śródbłonka naczyń prowadzi nadmierna aktywacja układu dopełniacza, towarzysząca np. chorobom autoimmunologicznym lub nowotworowym. Jakie są objawy? Oszacowano, że u 10% pacjentów zainfekowanych wymienionymi bakteriami rozwija się zespół hemolityczno-mocznicowy. Skrzepliny lokalizują się przede wszystkim w małych naczyniach krwionośnych nerek, co nawet u 50% pacjentów prowadzi do stanu wymagającego dializoterapii. Rzadszą lokalizacją umiejscowienia skrzeplin jest przewód pokarmowy, trzustka, oczy i serce. Skrzepliny zaburzają przepływ krwi przez narządy, prowadząc do ich tymczasowej lub trwałej niewydolności. Pacjent z zespołem hemolityczno-mocznicowym, ze względu na stan zagrażający życiu, leczony jest w warunkach szpitalnych. Rozwija się u niego ostre uszkodzenie nerek (zahamowanie produkcji moczu, gwałtowny wzrost stężenia kreatyniny i mocznika), często występuje gorączka. W moczu występuje zwiększona ilość krwinek czerwonych oraz białka. W wynikach badań laboratoryjnych obserwuje się anemię hemolityczną i małopłytkowość, zwiększone stężenie bilirubiny wolnej. W rozmazie krwi widoczne są fragmenty erytrocytów tzw. schistocyty. W ustaleniu przyczyn zagrażających życiu objawów wykonuje się badania w kierunku obecności patogennych bakterii lub/i toksyny Shiga w kale. Najczęstszą, odległą konsekwencją zespołu hemolityczno-mocznicowego jest przewlekła niewydolność nerek oraz nadciśnienie tętnicze. W diagnostyce zespołu hemolityczno-mocznicowego bierze się po uwagę inne zespoły chorobowe, w których dochodzi do powstawania mikrozakrzepów. Wśród nich wymienia się zakrzepową plamicę małopłytkową i mikroangiopatię zakrzepową wywołaną przez leki. Zespół hemolityczno-mocznicowy – leczenie Leczenie zespołu hemolityczno-mocznicowego polega w głównej mierze na znoszeniu objawów choroby. Dąży się do wczesnego zastosowania dializy (procesu cyklicznego usuwania z organizmu szkodliwych produktów przemiany materii, toksyn oraz nadmiaru wody za pomocą specjalistycznej aparatury), a w przypadku nasilonej anemii przetacza się koncentraty krwinek czerwonych. W atypowym zespole hemolityczno-mocznicowym stosuje się farmakoterapię, która ma na celu zahamować nadmierną aktywność układu dopełniacza.

29 lipca 2022

Zespół Conna – co warto wiedzieć?

Zespół Conna, inaczej hiperaldosteronizm pierwotny, jest jedną z przyczyn nadciśnienia tętniczego diagnozowanego wśród osób dorosłych. Szacuje się, że jest przypadłością od 5 do 10% z nadciśnieniem tętniczym, natomiast diagnozowany jest zaledwie u 1% z nich. Czym charakteryzuje się zespół Conna, z jakiego powodu się rozwija? Zespół Conna – przyczyny Nadciśnienie tętnicze jest schorzeniem bardzo rozpowszechnionym w populacji osób dorosłych, dotyczy średnio co trzeciego Polaka. Nieznacznie częściej diagnozowane jest u mężczyzn. Najczęstszym objawem jest ból głowy, problemy ze snem lub/i nasilona męczliwość. W większości przypadków rozpoznanego nadciśnienia tętniczego (90%) nie da się ustalić z jakiego powodu się rozwinęło (nadciśnienie idiopatyczne). W niewielkiej ilości przypadków (10%) nadciśnienie tętnicze rozwija się wskutek innych toczących się w organizmie chorób, m.in. zespołu Conna. Zespół Conna spowodowany jest nadprodukcją aldosteronu w nadnerczach, czyli hormonu który oddziałując na kanaliki dystalne nerek nasila zwrotne wchłanianie i zatrzymywanie w organizmie sodu i wody, zwiększa z kolei usuwanie z niego potasu i jonów wodoru. Przyczyną nasilonej produkcji aldosteronu w zespole Conna są gruczolaki, najczęściej łagodne, zlokalizowane w obrębie nadnerczy; przerost nadnerczy lub mutacje w obrębie genów (uwarunkowanie genetyczne). Skutkiem nasilonej produkcji aldosteronu jest nagromadzenie w organizmie nadmiernej ilości sodu i wody, wywołujące przepełnienie łożyska naczyniowego. Najbardziej charakterystyczną konsekwencją tego stanu jest nadciśnienie tętnicze o różnym stopniu nasilenia. Jakie są objawy? Nadciśnienie tętnicze w zespole Conna ma charakter wtórny do rozwijającego się schorzenia. Oznacza to, że wyeliminowanie przyczyny nadciśnienia pozwala na jego całkowite wyleczenie. Nadciśnienie w zespole Conna może mieć różne nasilenie, od łagodnego do bardzo wysokiego, również takiego które nie poddaje się leczeniu farmakologicznemu. Osoby z nadciśnieniem tętniczym powinny być kierowane na badania w kierunku zespołu Conna, jeśli zaobserwowana została u nich hipokaliemia, czyli obniżone stężenie potasu we krwi. Pacjent hipokaliemię może odczuwać jako nużliwość i osłabienie mięśni, ich skurcze oraz zaburzenia w pracy serca (kołatania, spowolnienie rytmy). Wśród innych objawów zespołu Conna wymienia się wielomocz i nadmierne pragnienie. Długotrwałe nadciśnienie tętnicze prowadzi do szeregu powikłań, w tym: upośledzenia funkcji nerek, wzroku, zmian strukturalnych w sercu i naczyniach krwionośnych. Lekarz powinien uwzględnić także diagnostykę w kierunku zespołu Conna, gdy na kolejnych wizytach pacjent ma wysokie ciśnienie tętnicze mimo poprawnie stosowanych leków hipotensyjnych, kiedy nadciśnieniu tętniczemu towarzyszy bezdech senny, ale także w przypadkach rodzinnego występowania zespołu Conna. Zespół Conna – diagnostyka W diagnostyce zespołu Conna kluczowe są wyniki badań laboratoryjnych i obrazowych. W diagnostyce laboratoryjnej uwzględnia się pomiar stężenia aldosteronu, sodu i potasu (także w moczu), aktywność reninową osocza (ARO) lub stężenie reniny. Po potwierdzeniu zespołu Conna w badaniach laboratoryjnych wykonywane są badania obrazowe m.in. tomografia komputerowa, mające na celu poszukiwanie struktur (gruczolaki, przerost nadnerczy) odpowiadających za nadprodukcję aldosteronu. Jak wygląda leczenie? Leczenia laparoskopowe, które umożliwia wycięcie gruczolaka odpowiedzialnego za nadprodukcję hormonu, jest bardzo skutecznym i definitywnym sposobem leczenia zespołu Conna. W przypadkach niepodlegających leczeniu chirurgicznemu zalecana jest farmakoterapia dostosowana do stanu klinicznego i indywidualnych potrzeb pacjenta. Pozwala na normalizację ciśnienia tętniczego, wyrównanie gospodarki elektrolitowej i ustabilizowanie diurezy. Zmniejsza znacząco ryzyko powikłań związanych z przewlekłym nadciśnieniem tętniczym. Pacjentom z farmakologicznie leczonym zespołem Conna zaleca się także właściwe postępowanie dietetyczne, eliminujące spożycie soli.

28 lipca 2022

Światowy Dzień Wirusowego Zapalenia Wątroby – 28 lipca

Wątroba bierze udział w procesie trawienia pokarmów, produkuje żółć, ogrzewa krew, syntetyzuje czynniki odpowiedzialne za krzepnięcie, hamuje również nadmierną aktywność układu odpornościowego. Oznacza to, że jest wielofunkcyjnym i fascynującym narządem układu pokarmowego, który można porównać do zaawansowanego laboratorium chemicznego. W sumie pełni równocześnie około 200 różnych funkcji! Niestety wątroba jest narządem podatnym na zakażenia wirusowe, które mogą znacząco upośledzić jej funkcjonowanie. Jakie wirusy mogą atakować wątrobę i które są dla niej najniebezpieczniejsze? Wirusy zapalenia wątroby – rodzaje Wirusy atakujące komórki wątroby prowadzą do ostrego lub przewlekłego stanu zapalnego w obrębie narządu. Wśród nich wyróżnić można tzw. wirusy hepatotropowe pierwotne, których celem ataku są wyłącznie komórki wątroby oraz wirusy hepatotropowe wtórne (opryszczki, ospy wietrznej, odry), które wywołują chorobę innego narządu lub całego układu, niekiedy uszkadzając dodatkowo wątrobę.  Najczęściej przyczyną stanu zapalnego w wątrobie są zakażenia wirusami pierwotnymi, czyli wirusami zapalenia wątroby typu A (HAV), B (HBV), C (HCV), D (HDV) i E (HEV). Wirusowe zapalenie wątroby typu A i E Wirusy typu A i E wywołują głównie objawy zatrucia pokarmowego (biegunki, bóle brzucha, ogólne osłabienie, żółtaczka) a do zakażenia dochodzi drogą pokarmową (brudne ręce, niskie standardy higieniczne). W Polsce nie diagnozuje się wirusowego zapalenia wątroby typu E, zachorowania dotyczą mieszkańców krajów Azji. W przypadku WZW A i E przebieg choroby ma wyłącznie charakter ostry i nie pojawia się przewlekła faza zapalenia. Wirusowe zapalenie wątroby typu B i C W przypadku zarażenia wirusami zapalenia wątroby typu B i C przebieg choroby może mieć zarówno charakter ostry i przewlekły. W ostrej fazie WZW B i C charakterystyczne są objawy ogólnoustrojowego osłabienia, bóle mięśni i stawów, ale także żółtaczka. W niektórych przypadkach ostra faza zakażenia może przebiegać bezobjawowo lub z niewielkim stopniem nasilenia objawów, stąd może być niezauważona, lub zlekceważona przez pacjenta. Zapalenie ostre może zostać całkowicie wygaszone przez organizm lub też przejść w fazę przewlekłą, która obciążona jest wysokim ryzykiem rozwinięcia powikłań. Faza przewlekła zakażenia bardzo często jest fazą bezobjawową, w której dochodzi do nieustannej przebudowy miąższu wątroby, jej włóknienia i stopniowego rozwoju niewydolności narządu. Odległą konsekwencją przewlekłej fazy choroby jest marskość wątroby oraz rak wątrobowokomórkowy. Ze względu na bezobjawowość przebiegu choroby, przewlekłe WZW nazywane jest często mianem „cichego zabójcy”. Jak uniknąć wirusowego zapalenia wątroby? Doskonałą metodą na uniknięcie wirusowego zapalenia wątroby jest szczepienie. Oszacowano, że obowiązkowe szczepienia przeciwko WZW B zmniejszyły zachorowalność z 43 do 4 przypadków na 100 000 osób.  Niestety szczepienie jest dostępne tylko w przypadku WZW B. Ze względu na drogi zakażenia wirusami B i C – przerwania ciągłości tkanek (zabiegi medyczne i medycyny estetycznej), kontakt z krwią lub zanieczyszczonymi nią płynami ustrojowymi osoby zakażonej – sposobem na uniknięcie zakażenia jest sterylizacja narzędzi medycznych i przestrzeganie procedur zapobiegających zakażeniu przez personel medyczny, oraz świadome korzystanie z salonów kosmetycznych, gabinetów przestrzegających zasad bezpieczeństwa. Wirusowe zapalenie wątroby – diagnostyka Najczęściej na diagnostykę w kierunku WZW B i C pacjent trafia przypadkowo np. w trakcie badań okresowych, w wyniku których dowiaduje się o podwyższonych poziomach enzymów wątrobowych (ALT, AST). Wówczas poszukuję się przyczyny nieprawidłowości w wynikach, kierując pacjenta na pogłębioną diagnostykę funkcji wątroby, uwzględniającą wykonanie prób wątrobowych i badań serologicznych, czyli oznaczenia poziomu przeciwciał skierowanych przeciwko wirusowi HBV  i HCV. Lekarz może pogłębić diagnostykę o badania molekularne, mające na celu wykrycie we krwi pacjenta materiału genetycznego wirusa. W niektórych przypadkach wykonywana jest także biopsja wątroby. Światowy Dzień Wirusowego Zapalenia Wątroby – obchody Obchody Światowego Dnia Wirusowego Zapalenia Wątroby mają na celu zwiększyć świadomość społeczeństwa na temat często bezobjawowej choroby, która powoli i destrukcyjnie prowadzi do wyniszczenia wątroby i całego organizmu. Akcje profilaktyczne uwzględniające wykonywanie badań, w szczególności w kierunku WZW C, mają na celu zidentyfikowanie osób, które są nieświadome swojej choroby oraz zwiększają ryzyko potencjalnego zakażenia innych. Przyłączając się do obchodów Światowego Dnia Wirusowego Zapalenia Wątroby, sieć laboratoriów DIAGNOSTYKA przygotowała w promocyjnej cenie pakiet badań pomocny w diagnostyce zakażenia HBs i HCV https://diag.pl/sklep/pakiety/e-pakiet-watrobowy/. Z całą pewnością uzyskane wyniki badań będą stanowić cenne uzupełnienie wiedzy dotyczącej stanu Twojego zdrowia. Pamiętaj, że za prawidłową interpretację otrzymanych wyników odpowiada lekarz.

27 lipca 2022

Rak pęcherza moczowego – co warto wiedzieć?

Rak pęcherza moczowego jest najczęściej diagnozowanym nowotworem złośliwym, wśród tych rozwijających się w obrębie układu moczowego. Występuje trzykrotnie częściej w populacji zamieszkującej kraje rozwinięte, a czynnikami ryzyka rozwoju są płeć męska, zaawansowany wiek, otyłość, spożywanie alkoholu, czerwonego mięsa, ale przede wszystkim palenie papierosów. Jakie objawy towarzyszą rakowi pęcherza i na czym polega jego leczenie? Rak pęcherza moczowego – jak długo się rozwija? Rak pęcherza moczowego w Polsce diagnozowany jest u około 8 tysięcy osób rocznie. W ponad połowie przypadków jest skutkiem długotrwałego nałogu tytoniowego, a niemalże u 30% pacjentów jest konsekwencją narażenia na czynnik szkodliwy, związany z wykonywanym zawodem (produkcja farb, gumy, produktów naftowych, zaangażowanie w procesy chemiczne i elektryczne). Rak pęcherza może rozwijać się przez długie lata nie dając żadnych objawów. Z tego też powodu w większości przypadków diagnozowany jest w zaawansowanym stadium z towarzyszącymi mu przerzutami. Jakie są jego objawy? Niepokojącym objawem, który powinien skłonić pacjenta do pilnej wizyty u lekarza jest widoczna zmiana barwy moczu z żółtej na jasno lub ciemnoczerwoną. W przypadku raka pęcherza moczowego zmiana barwy moczu wynika z krwiomoczu, czyli obecności w moczu dużej ilości krwinek czerwonych. O wczesnych etapach choroby może świadczyć także krwinkomocz, który nie wywołuje zauważalnej zmiany barwy, diagnozowany jest jednak w badaniu ogólnym moczu. W zaawansowanych etapach raka pęcherza charakterystyczna jest tzw. triada objawów. Poza krwiomoczem wśród objawów wymienia się wyczuwalny guz w obrębie miednicy mniejszej oraz ból, promieniujący najczęściej do okolicy lędźwiowej pleców. Podejrzanym, niespecyficznym objawem jest także przedłużająca się infekcja dróg moczowych i trudności towarzyszące oddawaniu moczu, nie ustępujące po standardowo zastosowanej przy tego typu objawach farmakoterapii. Objawy zaawansowanej postaci raka pęcherza mogą być skutkiem obecności jego przerzutów w innych narządach (wątroba, węzły chłonne, kości, płuca). Wśród nich wymienia się dysfunkcję wątroby, powiększenie węzłów chłonnych, bóle kości, a także objawy ze strony układu oddechowego (kaszel, krwioplucie). Rak pęcherza moczowego – leczenie Leczenie raka pęcherza jest uzależnione od etapu zaawansowania choroby. Jeżeli guz jest ograniczony do błony śluzowej pęcherza, nie penetruje jego warstwy mięśniowej (nieinwazyjny) wykonuje się resekcję przezcewkową samego guza oraz dopęcherzowe wlewy leków zapobiegających nawrotowi choroby. W sytuacji, w której guz obejmuje warstwę mięśniówki, konieczne jest wycięcie całego pęcherza, wytworzenie urostomii (odprowadzenia moczu do specjalnego woreczka) oraz zastosowanie chemioterapii. Rak pęcherza moczowego – czy jest wyleczalny? Rak pęcherza moczowego jest całkowicie wyleczalny, jeżeli zostanie wykryty na wczesnym etapie zaawansowania. Rokowanie zdecydowanie pogarsza naciekanie guza na mięśniówkę pęcherza, okoliczne narządy oraz występowanie odległych przerzutów. Jak można zapobiec raku pęcherza moczowego? W zapobieganiu raka pęcherza moczowego istotna jest profilaktyka. Kluczowe znaczenie ma tutaj unikanie czynnika, który w największym stopniu przyczynia się do jego rozwoju, czyli porzucenie nałogu tytoniowego. Ważna jest także zbilansowana dieta eliminująca nadmierne spożywanie czerwonego mięsa, ograniczenie spożycia alkoholu, utrzymywanie prawidłowej masy ciała oraz regularne wykonywanie badania ogólnego moczu. Wyniki tego prostego i taniego, nieinwazyjnego badania pozwalają ustalić pochodzenie erytrocytów i komórek nabłonkowych (górny lub dolny odcinek układu moczowego), oraz określić nasilenie podejrzanego krwinkomoczu. Nieprawidłowości obserwowane w badaniu ogólnym moczu kwalifikują pacjenta do wykonania badań specjalistycznych, w tym badania USG jamy brzusznej i/lub cystoskopii (endoskopowe badanie obrazujące drogi moczowe). Wykonanie badań obrazowych umożliwia wstępne ustalenie przyczyn zgłaszanych dolegliwości i stanowi podstawę do zlecenia i realizacji niezbędnych w procesie diagnostycznym procedur m.in. biopsji podejrzanej o proces nowotworowy zmiany.

27 lipca 2022

Somatostatyna – działanie i funkcje hormonu

Somatostatyna jest hormonem peptydowym wydzielanym przez komórki układu pokarmowego, trzustki, podwzgórza i ośrodkowego układu nerwowego. W odniesieniu do funkcjonowania wielu układów wywiera głównie działanie hamujące. Na czym polega rola somatostatyny w organizmie i jakie znalazła zastosowanie w medycynie? Somatostatyna funkcje Somatostatyna produkowana jest w organizmie w dwóch aktywnie biologicznych formach, zbudowanych z 14 lub 28 aminokwasów, gdzie krótsza forma wykazuje działanie w mózgu, a dłuższa w przewodzie pokarmowym. Biologicznie czynna jest stosunkowo krótko, jej okres półtrwania wynosi zaledwie 3 minuty. Jej uwalnianie pobudzają: hiperglikemia (wysokie stężenie glukozy we krwi), kortyzol – określany mianem hormonu stresu, IGF1 (insulinopodobny czynnik wzrostowy typu 1). W zależności od układu, somatostatyna wykazuje następujące działanie: W przewodzie pokarmowym somatostatyna hamuje wydzielanie żółci, kwasu żołądkowego, enzymów trzustkowych, cholecystokininy i wazoaktywnego peptydu jelitowego (VIP). Spowalnia pasaż pokarmu, hamuje wchłanianie tłuszczy i aminokwasów z jelita, zmniejsza miejscowy przepływ krwi.  W układzie endokrynnym (hormonalnym) somatostatyna hamuje produkcję hormonu wzrostu, hormonu tyreotropowego (TSH), prolaktyny, gastryny, insuliny, glukagonu i sekretyny.W ośrodkowym układzie nerwowym somatostatyna pełni rolę neuroprzekaźnika, czyli cząsteczki, która przenosi impulsy między komórkami nerwowymi, moduluje również procesy poznawcze. Zwiększa uwalnianie serotoniny i dopaminy, zmniejsza uwalnianiekwasu γ-aminomasłowego (GABA) i noradrenaliny. Wykazuje działanie przeciwbólowe i przeciwzapalne.Somatostatyna w mechanizmach pośrednich i bezpośrednich hamuje cykl komórkowy, przez co ogranicza zdolność komórek do namnażania. Hamuje syntezę immunoglobulin i proliferację limfocytów. Somatostatyna – działanie Ze względu na szerokozakresowe działanie somatostatyny opracowano jej syntetyczne analogi, które wykorzystywane są z powodzeniem w terapii różnych schorzeń. Ważną grupą schorzeń leczonych analogami somatostatyny są nowotwory neuroendokrynne (NET), szczególnie rozsiane i niepodlegające zabiegom chirurgicznym. Guzy neuroendokrynne to grupa stosunkowo rzadko diagnozowanych nowotworów, wydzielających aktywne biologicznie hormony. Wśród nich dominują guzy żołądkowo-jelitowo-trzustkowe (np. gastrinoma, insulinoma, VIPoma, glukagonoma). Komórki guzów neuroendokrynnych cechuje wysoka ekspresja receptorów dla somatostatyny (SSTR), dlatego też analogi somatostatyny z dobrymi efektami stosowane są w ich terapii, ograniczając nadmierną produkcję i skutki działania hormonów. Ponadto analogi somatostatyny znalazły zastosowanie w akromegalii, chorobie Cushinga, w chorobach przewodu pokarmowego (żylaki przełyku, krwawienia, przewlekła biegunka), orbitopatii Gravesa-Basedova, raku piersi, jelita grubego, prostaty, raku drobnokomórkowym płuca i raku trzustki.

27 lipca 2022

Nefropatia cukrzycowa – co warto wiedzieć?

Nefropatia cukrzycowa, inaczej cukrzycowa choroba nerek, rozwija się wskutek patologicznych zmian towarzyszących chorobie przewlekłej – cukrzycy. Nefropatia cukrzycowa według danych statystycznych jest najczęstszą przyczyną zaawansowanego stadium niewydolności nerek wymagającego dializoterapii (leczenie nerkozastępcze). Jak się objawia i do jakich zmian prowadzi nefropatia cukrzycowa? Nefropatia cukrzycowa – przyczyny Nefropatia cukrzycowa jest konsekwencją cukrzycy, choroby przewlekłej w której podwyższony, nieprawidłowy poziom glukozy we krwi (hiperglikemia) prowadzi do zmian w nerkach np. o charakterze mikroangiopatii, czyli uszkodzenia drobnych naczyń krwionośnych. Uszkodzenia w nerkach wynikają z patologicznego, nieprawidłowego i niepożądanego w organizmie procesu przyłączania glukozy (glikacji) do białek budujących naczynia, błon komórkowych i struktur narządu. Zmienione przez przyłączoną glukozę białka tracą wówczas swoje funkcje, co wiąże się np. ze zmianą sztywności ścian naczyń krwionośnych i ich zwiększoną podatnością na uszkodzenia, ale także zmianami strukturalnymi obserwowanymi w kłębuszkach nerkowych, cewkach oraz śródmiąższu. Konsekwencją nieenzymatycznej glikacji jest postępujące upośledzenie procesu filtracji kłębuszkowej (obniżone wartości GFR), „przepuszczanie” do moczu nadal istotnego dla funkcjonowania organizmu białka oraz zatrzymywania w nim substancji toksycznych. Nefropatia cukrzycowa – objawy O początkowym etapie rozwijającej się nefropatii cukrzycowej świadczy albuminuria, czyli zwiększone wydalanie albuminy (białko) z moczem, przekraczające wartość 30mg/24h. Stan, w którym albumina wydalana jest w granicach 30-300 mg/24h określany jest mianem nasilonej albuminurii, natomiast ilość wydalanej albuminy przekraczająca >300mg/24h świadczy o jawnym białkomoczu. Ponieważ samej cukrzycy (głównie typu 2) bardzo długo nie towarzyszą żadne objawy kliniczne, nefropatia cukrzycowa jest najczęściej stanem bezobjawowym. Zarówno o cukrzycy, jak i jej nerkowym powikłaniu, czyli nefropatii pacjent dowiaduje się przypadkowo, podczas rutynowej wizyty u lekarza wiążącej się z odebraniem nieprawidłowych wyników ogólnego badania moczu (obecność glukozy, białka, osadu aktywnego w moczu). Dane statystyczne pokazują, że nawet połowa pacjentów ze zdiagnozowaną już cukrzycą, wskutek zaniedbania i lekceważenia swojej choroby nie wie o rozwijającym się uszkodzeniu nerek, które równolegle rozwija się z retinopatią cukrzycową (uszkodzenie wzroku), neuropatią cukrzycową (zaburzenia czucia, zmiany neurologiczne) oraz zwiększa ryzyko powikłań sercowo – naczyniowych. Podsumowując – najważniejsza jest wczesna diagnostyka cukrzycy jak i monitorowanie jej powikłań. Wczesne rozpoznanie rozwijających się zmian w nerkach i wdrożenie właściwego leczenia daje szanse na zahamowanie postępu uszkodzenia nerek. Dieta przy nefropatii cukrzycowej Dieta hamująca postęp nefropatii cukrzycowej powinna być przede wszystkim dietą, która stabilizuje poziom glukozy we krwi i prowadzi do wyrównania parametrów cukrzycy. Rozpoznaniu cukrzycy i nefropatii cukrzycowej powinna towarzyszyć wizyta u dietetyka klinicznego, którego zadaniem jest skomponowanie diety i wytłumaczenie pacjentowi powagi sposobu odżywiania w trakcie choroby. Dieta powinna uwzględniać ograniczenie spożycia soli, zmniejszoną podaż obciążającego nerki białka, być skomponowana w oparciu o zdrowe zasady piramidy żywieniowej, eliminować nadmiar cukru i słodzonych napojów, oraz produkty wysokoprzetworzone typu fast food, batony i wafelki. Kluczowe jest także utrzymanie prawidłowej wagi u chorego, ponieważ w kontekście zdrowia nerek – nadwaga i otyłość – działają wyłącznie na ich niekorzyść. Pacjent powinien unikać stosowania leków potencjalnie nefrotoksycznych, a w razie konieczności ich stosowania, dawki konsultować z lekarzem prowadzącym. Właściwe żywienie pacjentów z cukrzycą i cukrzycową chorobą nerek wraz ze stosowaniem farmakoterapii jest sposobem na spowolnienie procesu chorobowego, profilaktykę powikłań towarzyszących chorobie i odwleczenie obciążającego sposobu leczenia jakim jest dializoterapia.
  • 2 z 61