Artykuły

Najczęściej czytane

22 września 2020

Przeziębienie, grypa czy koronawirus? Jak odróżnić objawy?

Wraz z nadchodzącą jesienią nadejdzie kolejny sezon grypowy. Przebywanie w zamkniętych pomieszczeniach, mniejsza ekspozycja na słońce, wyziębienie organizmu oraz sezonowa aktywność niektórych patogenów sprzyjać też będzie chorobie przeziębieniowej. Jednakże w tym roku przyjdzie się nam zmierzyć z dodatkowym zagrożeniem, jakim jest COVID-19. Jak ocenić, czy dotknęła Cię grypa czy koronawirus, wywołujący COVID-19? Jak odróżnić przeziębienie od koronawirusa SARS- CoV-2? Niestety, trudno jednoznacznie odpowiedzieć na te pytania, bowiem objawy tych chorób mogą być do siebie bardzo zbliżone. Czym jest przeziębienie? Przeziębienie, a bardziej fachowo choroba przeziębieniowa lub wirusowe zapalenie nosogardła, związane jest z infekcją wirusową, za którą może odpowiadać ogromna ilość różnych wirusów. Szacuje się, że w niemal połowie przypadków przyczyną jest zakażenie rynowirusem, w pozostałych są to: koronawirusy, adenowirusy, enterowirusy i inne. Główną drogą przenoszenia jest droga kropelkowa, ale w zależności od rodzaju patogenu można zarazić się także poprzez bezpośredni kontakt czy drogę pokarmową. W przeciwieństwie do grypy, tu choroba zaczyna się zazwyczaj łagodnie. Częstymi objawami są ogólne rozbicie, bóle głowy i mięśni, zapalenie gardła i kaszel. Katar początkowo wodnisty i spływający do gardła, później może być gęsty, zatykać nos i zaburzać zmysł węchu. Gorączka może się pojawić, ale najczęściej nie jest wysoka. Niektóre wirusy mogą też powodować wysypkę czy zapalenie spojówek. Choroba przeziębieniowa ma najczęściej łagodny przebieg ze szczytowym nasileniem objawów w 2-3 dniu. Niepowikłana, ustępuje samoistnie do 7-10 dni (choć warto wiedzieć, że kaszel poinfekcyjny trwa czasem nawet kilka tygodni). Czym jest grypa sezonowa? Sezon grypy przypada w Polsce na okres od października do kwietnia. Czynnikiem etiologicznym jest wirus grypy typu A lub w niewielkim stopniu typu B. Do zakażenia dochodzi najczęściej drogą kropelkową, rzadziej poprzez skażone dłonie czy przedmioty. Podstawowe czynniki ryzyka to bezpośredni kontakt z chorym oraz dłuższe przebywanie w odległości poniżej 1,5 metra od osoby chorej na grypę. Spędzanie czasu w dużych ludzkich skupiskach i brak dostatecznej dbałości o higienę rąk sprzyjają zachorowaniu. Objawy grypy pojawiają się nagle. Występuje gorączka i dreszcze, osłabienie i wzmożona męczliwość, bóle głowy, bóle mięśni i ogólne złe samopoczucie. Po kilku dniach dochodzi do nich zwykle suchy i uciążliwy kaszel, ból gardła i katar. Grypa charakteryzuje się zwykle cięższym obrazem klinicznym niż przeziębienie, choć w przypadku braku powikłań ustępuje w ciągu tygodnia (złe samopoczucie i kaszel mogą utrzymywać się dłużej). Warto jednak pamiętać, że grypa jest niebezpieczną chorobą, a do pogorszenia stanu chorego może dojść bardzo szybko. Ciężki przebieg choroby (występowanie duszności, objawów neurologicznych, dużego odwodnienia czy wtórnych powikłań np. zapalenia mięśnia sercowego) nierzadko wymaga intensywnego leczenia w szpitalu.   Czym jest COVID-19? COVID-19 to choroba wywoływana przez nieznanego dotąd koronawirusa SARS-CoV-2. Pierwsze przypadki odnotowano pod koniec ubiegłego roku, stąd wiele kwestii nadal pozostaje niejasnych i niepewnych. Za najczęstsze objawy COVID-19 uważa się gorączkę, suchy kaszel i ogólne zmęczenie. Choroba może manifestować się także utratą węchu oraz smaku, bólami mięśni i głowy, dusznością i trudnościami w oddychaniu, bólem gardła, nieżytem nosa, biegunką, zapaleniem spojówek czy wysypką. Choroba przenosi się drogą kropelkową oraz poprzez skażone dłonie i przedmioty. Z dotychczasowej wiedzy na temat COVID-19, wynika, że większość osób (około 80%) przechodzi infekcję w sposób łagodny lub umiarkowany i nie wymaga hospitalizacji. Niestety, pozostałe 20% może rozwinąć poważne problemy z oddychaniem prowadzące nawet do niewydolności oddechowej. Koronawirus a grypa – objawy mogą być podobne Grypa czy koronawirus SARS-CoV-2? Przeziębienie czy koronawirus SARS-CoV-2? Takie pytania zada sobie wiele osób podczas nadchodzących miesięcy. Niestety, nie ma na nie prostej i oczywistej odpowiedzi. Jak sam widzisz, w przebiegu COVID-19 mogą występować objawy podobne do grypy lub przeziębienia. Zatem jak odróżnić grypę od koronawirusa SARS-CoV-2, a raczej choroby, którą powoduje, czyli COVID-19? Czy jest na to sposób? Na podstawie samych objawów może być to naprawdę trudne. Istnieje jednak możliwość wykonania badań laboratoryjnych. Najdokładniejszą metodą potwierdzenia grypy jest wykrycie materiału genetycznego wirusa, RNA metodą real time RT-PCR (ang. real time Reverse Transcription-PCR), choć czasem korzysta się z szybszych i tańszych metod, np. szybkich testów diagnostycznych wykrywających antygen wirusa. Cechują się one jednak mniejszą czułością. Metoda real time RT-PCR jest także jedynym sposobem potwierdzenia infekcji SARS-CoV-2. Materiał do badania stanowią najczęściej wymazy z nosogardzieli, rzadziej próbki pobrane z dolnych dróg oddechowych czy plwocina. Alternatywne metody (np. badania serologiczne) również mogą być przydatne w niektórych sytuacjach, ale poza tzw. testami antygenowymi, wskazują raczej na infekcję przebytą w przeszłości. Warto wiedzieć, że jedno zakażenie nie wyklucza drugiego. Koinfekcje mogą się zdarzyć, wobec czego dodatni test na grypę niestety nie daje pewności o braku infekcji koronawirusem. Przeziębienie, grypa czy koronawirus? Jak widzisz, odpowiedź na to pytanie nie jest prosta. Objawy wszystkich tych chorób mogą być podobne. Co więcej, każda z nich może przebiegać nieco mniej typowo (np. w przebiegu grypy mogą pojawić się nudności, wymioty czy biegunka), co jeszcze bardziej utrudni ocenę sytuacji. Zwróć także uwagę, że zarówno zakażenia wirusem grypy, jak i SARS-CoV-2 mogą być zupełnie bezobjawowe. Jeśli zaobserwujesz u siebie niepokojące objawy, koniecznie skonsultuj się telefonicznie ze swoim lekarzem, który być może zaprosi Cię na osobistą wizytę lub zleci wykonanie testów w kierunku COVID-19 czy też grypy. Takie badania możesz wykonać w DIAGNOSTYCE. Informacje o rodzajach testów w kierunku koronawirusa w ofercie DIAGNOSTYKI znajdziesz tutaj. Bibliografia: Interna Szczeklika – P. Gajewski, A. Szczeklik WHO gov.pl

29 września 2017

Co może oznaczać ból brzucha po lewej stronie?

Ból brzucha, szczególnie ból brzucha po lewej stronie, zawsze jest niepokojącym objawem, ponieważ może towarzyszyć groźnym chorobom wymagającym szybkiej interwencji chirurgicznej. W większości poważnych przypadków ból jest bardzo silny, dobrze zlokalizowany, uniemożliwia normalne funkcjonowanie i wymusza przyjęcie pozycji, w której jego natężenie jest najmniejsze. Zdarza się jednak, że niepokojące jest nie tyle natężenie bólu, ile jego nawracający charakter. Opisuje się to jako „pobolewanie” brzucha trwające pewien czas, później ustępujące i powracające po kilku godzinach albo kilku dniach. Taki ból kojarzymy z silnymi emocjami towarzyszącymi np. problemom w pracy, a u dzieci w szkole lub w domu. Tego typu objawów nie należy lekceważyć, ponieważ mogą świadczyć nie o stresie, lecz o trwającym procesie zapalnym. Zazwyczaj ból brzucha lokalizujemy w okolicy, w której znajduje się chory narząd. Prawy dolny kwadrat brzucha często oznacza problemy z wyrostkiem robaczkowym, prawy górny z wątrobą lub pęcherzykiem żółciowym, po lewej u góry zlokalizowana jest trzustka i śledziona. Ból rozlany w górnej lub dolnej części brzucha może świadczyć o uogólnionym problemie, np. zapaleniu otrzewnej. A jeśli doświadczamy bólu brzucha po lewej stronie? Większość pacjentów nie kojarzy tego miejsca z żadnym konkretnym narządem. Wiemy, że w tej okolicy przebiega część okrężnicy, to znaczy jelita grubego. Ale skąd ból? Zwłaszcza względnie łagodny, choć długotrwały? Przyczyną bólu brzucha po lewej stronie mogą być uchyłki jelita grubego, tzn. wgłębienia w ścianie jelita, czasami o długości wielu milimetrów. Powstają, kiedy ściana jelita traci swoją elastyczność, a od wewnątrz działa na nią duże ciśnienie. Taka sytuacja najczęściej ma miejsce u osób, które przekroczyły 40. rok życia i przez wiele lat utrzymywały dietę ubogoresztkową (tzn. dietę ubogą w błonnik). Szacuje się, że około 30% sześćdziesięciolatków ma uchyłki jelita grubego, chociaż nie zawsze dają one jakiekolwiek objawy. Ból brzucha po lewej stronie może świadczyć o tym, że wewnątrz jednego lub kilku uchyłków toczy się proces zapalny. Jeśli uchyłek jest długi, a jego ujście zostanie zamknięte przez masę kałową albo niestrawione resztki pożywienia, wówczas rozwija się proces, którego mechanizm przypomina zapalenie wyrostka robaczkowego. Można go zidentyfikować, jak każdy proces zapalny, wykonując proste badania laboratoryjne: OB CRP morfologię krwi Charakterystyczne dla stanów zapalnych są: przyspieszone opadanie (podniesione OB), wzrost stężenia białka CRP oraz zwiększona liczba krwinek białych. Ten podstawowy zestaw badań jest niedrogi, można go wykonać bez skierowania, a do pobrania krwi należy zgłosić się na czczo. Poza tym badanie to nie wymaga specjalnego przygotowania. Jeśli wyniki będą odbiegały od normy albo jeśli objawy ze strony jamy brzusznej będą się utrzymywały prze dłuższy czas, należy skonsultować się z lekarzem. Dalsza diagnostyka obejmie zapewne ultrasonografię jamy brzusznej (USG), być może także kolonoskopię. Badania obrazowe umożliwiają ustalenie rozpoznania i podjęcie właściwego leczenia. Bólu brzucha, przede wszystkim bólu brzucha po lewej stronie, nie wolno lekceważyć ani walczyć z nim przy pomocy coraz większych dawek leków przeciwbólowych przyjmowanych z własnej inicjatywy, bez konsultacji z lekarzem. Możemy w ten sposób zamaskować poważną chorobę, np. niedrożność jelit. Zapraszamy do zapoznania się z naszą ofertą pakietów badań dostępnych w sklepie internetowym. ZOBACZ e-PAKIET BRZUSZNY

28 lutego 2020

Ból brzucha po prawej stronie – jakie mogą być jego przyczyny?

Ból brzucha może sygnalizować wiele różnych chorób, a także może być objawem rozwijającej się infekcji. Niekiedy oznacza niestrawność lub zatrucie pokarmowe. W innej sytuacji to alarmujący sygnał, który wymaga pilnej konsultacji lekarskiej. Ból w prawej części brzucha – co może oznaczać? Ból z prawej strony podbrzusza – Czy zawsze jest objawem choroby? Dyskomfort po prawej stronie brzucha może występować stosunkowo często, jednak nie zawsze stanowi jasny powód do niepokoju. Niekiedy oznacza chwilową dysfunkcję układu pokarmowego lub jest reakcją obronną ze strony organizmu. Ucisk po prawej stronie brzucha może wystąpić po zjedzeniu ciężkostrawnego posiłku, wzdymających produktów takich jak kapusta, fasola czy groch. To także prawdopodobny efekt nadmiernego wysiłku fizycznego – zwłaszcza, gdy przed treningiem wypiłeś znaczną ilość wody. Jeżeli jednak podejrzewasz, że w Twoim przypadku ból może sygnalizować rozwijającą się chorobę, nie lecz się sam – udaj się do lekarza i wykonaj niezbędne badania. Ból brzucha po prawej stronie na dole możemy podzielić na ostry lub przewlekły. Ból brzucha ostry pojawia się nagle – zazwyczaj jest ograniczony, może nasilać go kaszel, ruch, intensywne oddychanie, szybka zmiana pozycji. W wielu przypadkach sygnalizuje rozwijającą się chorobę o ostrym przebiegu, która nieleczona może oznaczać zagrożenie dla zdrowia lub życia chorego. Drugi rodzaj to ból brzucha przewlekły. Może objawiać się jako kłucie w brzuchu po prawej stronie lub ucisk po prawej stronie brzucha. Przewlekły ból w prawej części brzucha może trwać miesiącami lub latami – dawać mniej lub bardziej bolesne dolegliwości. Pacjentowi może być trudno go dokładnie zlokalizować. Często towarzyszą mu nudności, wymioty lub biegunka, niekiedy podwyższona temperatura, czasem może się nasilać w spoczynku. Ból brzucha po prawej stronie na dole – nieswoisty objaw wielu chorób Ból z prawej strony podbrzusza może być objawem wielu chorób, dlatego nie należy zwlekać z wizytą u specjalisty, gdyż wydłużony czas oczekiwania może pogarszać stan chorego, a w najgorszym przypadku – prowadzić do groźnych powikłań. Ból w prawym górnym kwadrancie może oznaczać zapalenie pęcherzyka żółciowego lub dróg żółciowych, kolkę żółciową, ostre zapalenie wątroby, zapalenie trzustki lub przełyku, chorobę wrzodową żołądka lub dwunastnicy. To także prawdopodobny sygnał, że pacjent cierpi na nieswoiste zapalenie jelit, zapalenie wyrostka robaczkowego położonego zakątniczo, ma kolkę nerkową, odmiedniczkowe zapalenie jelit, a nawet zapalenie dolnego płata płuca prawego czy też zastoinową niewydolność serca. Samodzielne ustalenie przyczyny dolegliwości jest niemożliwe do ustalenia. Ból w prawej części brzucha na dole, czyli w prawym dolnym kwadrancie, bywa symptomem zapalenia wyrostka robaczkowego, zapalenia jelita cienkiego lub grubego – niedrożności lub nieswoistego zapalenia jelit, zapalenia układu moczowo-płciowego, w tym kolki nerkowej, zapalenia przydatków, torbieli, skrętu lub pęknięcia jajnika. Kłucie w brzuchu po prawej stronie może się wiązać z ciążą pozamaciczną, zapaleniem stawu krzyżowo-biodrowego oraz przepukliną. By potwierdzić przypuszczenia, konieczne jest wykonanie wszystkich zalecanych badań. Ból w prawej części brzucha – badania i leczenie Silny dyskomfort po prawej stronie brzucha musi zostać skonsultowany z lekarzem – szczególnie, gdy nasila się i nie ustępuje samoistnie. Lekarz, po przeprowadzeniu dokładnego wywiadu z pacjentem oraz przeprowadzeniu badania fizykalnego, zleca zazwyczaj podstawowe badania laboratoryjne. Należą do nich morfologia krwi, CRP lub OB., stężenie elektrolitów, aktywność AST, ALT, GGTP i ALP, stężenie kreatyniny i glukozy w surowicy, badanie ogólne moczu, w określonych sytuacjach także EKG. Dalsze badania, które mogą być niezbędne, to stężenie amylazy, bilirubiny, lub troponiny sercowej. Wskazane może być wykonanie testu na obecność krwi utajonej w kale. Na następnym etapie diagnostyki może być potrzebne wykonanie USG jamy brzusznej, a także badań endoskopowych, takich jak gastroskopii lub kolonoskopii oraz RTG. Leczenie bólu brzucha po prawej stronie zależy od ostatecznej diagnozy i ogólnego stanu zdrowia chorego. W przypadku zatrucia pokarmowego, biegunki, nudności i wymiotów, a także tzw. grypy żołądkowej wystarczy niekiedy odpoczynek, właściwe nawodnienie, unikanie przez kilka dni nadmiernej aktywności fizycznej, a także lekkostrawna i wartościowa dieta. Gdy pacjent jest odwodniony, lekarz może zlecić uzupełnienie elektrolitów lub zażywanie leków przeciwbiegunkowych. Gdy ból brzucha związany jest ze stresem, długotrwałym zmęczeniem, które skutkują dyskomfortem w podbrzuszu, brakiem apetytu lub zaparciami, konieczna może być konsultacja psychologiczna oraz nauczenie pacjenta odpowiednich technik relaksacyjnych. Jeżeli ból brzucha jest jednym z objawów tzw. ostrego brzucha, wymagana jest natychmiastowa interwencja chirurgiczna. Wysoka gorączka, ból brzucha uniemożliwiający poruszanie i codzienną egzystencję to znak, że powinieneś jak najpilniej udać się do lekarza – niekiedy kilka godzin stanowi o dalszym postępowaniu i prawdopodobieństwie rozwoju poważnej choroby na całe życie. Bibliografia: Ból brzucha [w:] Interna Szczeklika 2019/20. Mały podręcznik, pod red. Piotra Gajewskiego, Kraków 2019, s. 44-46. Endoskopia przewodu pokarmowego [w:] Interna Szczeklika 2019/20. Mały podręcznik, pod red. Piotra Gajewskiego, Kraków 2019, s. 1592–1596.

04 października 2015

Przewodnik dla Rodziców: „Nic na siłę” radzi diagnosta Danuta Kozłowska

PRZEWODNIK DLA RODZICÓW  Rozmowa z Danutą Kozłowską – diagnostą laboratoryjnym, specjalistą analityki klinicznej, ekspertem kampanii „Badania z uśmiechem”. Pani Danuto, kiedy rodzice pojawiają się z maluszkiem w laboratorium po raz pierwszy? Nie licząc wizyt mam w ciąży, które cały czas dokumentują badaniami jej przebieg, to faktycznie, już w pierwszych dniach życia mamy przyjemność gościć Rodziców z ich nowonarodzonymi dziećmi. Wiąże się to ze sprawdzaniem poziomu bilirubiny w organizmie maluchów. A kiedy sam maluch – wg Pani doświadczenia – ma kontakt z laboratorium? Kontrola rozwoju dziecka rozpoczyna się od jego narodzin. Każdy maluch na „starcie” ma robioną morfologie i glukozę. Tak jak wspomniałam wcześniej u niektórych noworodków  konieczne jest sprawdzanie poziomu bilirubiny. Personel medyczny w sieci DIAGNOSTYKA jest specjalnie przygotowany na spotkanie z takim pacjentem? Tak, jak najbardziej. Kontakt z naszymi małymi pacjentami mamy w naszych placówkach szpitalnych – w Krakowie np. to szpital MSWiA na Galla i szpital im. Żeromskiego w Nowej Hucie. W jednostkach otwartych takich jak laboratorium na ul. Olszańskiej, jesteśmy w kontakcie z naszymi pacjentami poprzez satelitarne punkty pobrań na terenie całego miasta, gdzie staramy się zapewnić komfortowe warunki przyjęcia małych pacjentów i ich rodzin. Wszędzie personel przeszkolony, przygotowany i kompetentny. Stanowią go wykwalifikowane pielęgniarki, położne, technicy analityki medycznej i diagności. Laboratoria Sieci DIAGNOSTYKA oferują bardzo szeroki zakres badań analitycznych wykonywanych z różnych rodzajów materiału biologicznego. Poszczególne rodzaje/typy materiału biologicznego pozyskiwane są w ściśle określony sposób, proszę przybliżyć rodzicom tę wiedzę. To bardzo szeroki temat i na początek skrótowo zasygnalizuję pewne elementy, natomiast na naszej stronie internetowej można znaleźć szczegóły i opisy dla każdego rodzaju materiału. Najczęściej wykonywane są u dzieci badania z krwi, moczu i kału. Przygotowanie do takich badań jest dostosowane – w podstawowym panelu – do wieku dziecka. I tak, u najmniejszych dzieci dopuszcza się zrobienie badań po lekkim śniadaniu czy napojeniu- oczywiście lekarz pediatra musi być o tym powiadomiony lub ustalamy to z nim przed przystąpieniem do badania. Dopiero od trzeciego roku życia przygotowujemy dzieci już tak jak dorosłych – zgłaszamy się do badania rano bez śniadania, chyba że lekarz zdecyduje inaczej. Najlepszy czas, który stanowi standard to 7.00-10.00. Pobranie materiału może być metodą tzw. „mikro” z paluszka, czy piętki lub z żyły łokciowej. Mocz u malutkich dzieci pobieramy do specjalnie przygotowanych woreczków, pamiętając o higienie zewnętrznych partii ciała. To ważne, bo ocena w preparacie osadu moczu i stwierdzenie np. obecności flory bakteryjnej, jest tylko jakościowe i może wprowadzić w błąd lekarza, jeśli będzie „zaciągnięte” ze skóry. Bardzo często konsekwencją złego postępowania jest potem  bakteriologiczny posiew moczu nie wykazujący patologicznej flory. Dodatkowo wydłuża to cykl diagnostyczny dziecka, a nawet może zasugerować niepotrzebną antybiotykoterapię. Przy badaniach z  kału – bardzo częstych u dzieci – należy pamiętać o tym, że do specjalnych pojemniczków nie trzeba włożyć tego materiału jak najwięcej, tylko pobrać z różnych miejsc taką ilość, jaka mieści się na załączonej łopatce. Obrazowo – nie więcej niż wielkość ziarnka grochu. Bardzo ważne, aby pobrać materiał różniący się upostaciowaniem lub kolorem od pozostałej masy. Czy Rodzice mogą podejmować decyzję jaką metodę wybierają na pobierania krwi u swojego dziecka? Oczywiście jako opiekunowie, rodzice biorą udział w całym procesie pobrania. Szeroko reklamowane pobieranie krwi z palca u dzieci ma jednak swoje ograniczenia; czasami wzbudza w dziecku większe obawy niż pobranie krwi z żyły. Zasada – nic na siłę – jest bardzo ważna. Nasz personel potrafi właściwie ocenić, jaka ścieżka pobrania będzie w danym przypadku najlepsza. Niektóre badania np. układu krzepnięcia, PCR czy pełna diagnostyka serologii grup krwi, muszą być wykonane z materiału pobranego z  żyły. Ważny jest również stan dziecka – jeśli maluch przez jakiś czas słabo przyjmował płyny to pobranie krwi z nakłucia z paluszka jest bardzo mało efektywne i czasami może dać nieobiektywne wyniki. A jak przebiega pobieranie krwi z żyły? Spokój, jeszcze raz spokój i profesjonalizm. Pielęgniarka informuje opiekunów, na czym polega badanie. Samo pobranie musi odbywać się bardzo bezpiecznie, więc u maluchów zajmują się tym dwie osoby. Posługujemy się nowoczesną techniką systemu zamkniętego. Jest ona bezpieczna i szybka. Jak reaguje personel na płacz dziecka? Czy są w tej kwestii jakieś standardy zachowania personelu? Jeśli dziecko płacze, staramy się je pocieszyć, przeprowadzić zabieg szybko i wynagrodzić dzielność małego pacjenta jakimś drobnym upominkiem. Oczywiście zabezpieczyć rankę i przypilnować razem z opiekunem aby się uspokoiło. Bez zbędnej nerwowości, profesjonalnie i spokojnie. Jak rodzice reagują, kiedy widzą przestraszone i płaczące dziecko? Jak rodziców należy przygotować do takiego badania ? Czasami nam się wydaje, że bardziej zdenerwowani są opiekunowie i przeżywają wszystko niejako „za dziecko”. Często udziela im się atmosfera nerwowości i wtedy jest problem. Nasz personel wie, że połowa sukcesu to panowanie nad całą sytuacją i wzbudzenie zaufania u opiekunów. Jeśli jednak dziecko płacze i jest mocno rozdrażnione, to oceniamy czy możemy przeprowadzić zabieg. Dopiero po uspokojeniu sytuacji przystępujemy do pobrania. Dla rodzica – w przygotowaniu dziecka – pomocna może być metoda, która opracowaliście Państwo wspólnie z ekspertami z dziedziny psychologii: „plac zabaw”? Na czym to polega? Chodzi o odwrócenie uwagi dziecka i sprowadzenie wizyty u nas niejako do: „nic nie zwykłego się nie wydarzy”.  Pierwszy kontakt z przyjaznym otoczeniem decyduje o atmosferze, niweluje poczucie strachu. Obycie się z tym miejscem łagodzi reakcje zarówno rodziców jak i dzieci. Dlatego mamy przewijaki i „przyjazny kącik zabaw”: książeczki, kredki, kolorowanki… To pomaga i dzieciom i rodzicom, którzy łatwiej zapanują nad strachem dziecka a często i swoim. Powiedzmy też o tym, że miejsca, gdzie odbywają się badania dla dzieci w sieci laboratoriów DIAGNOSTYKA, są specjalnie przygotowane pod kątem wystroju wnętrz. Tak jak wspomniałam, organizujemy je ciepło i przyjaźnie dla dzieci. Tak, aby skojarzenia budziły ich zaufanie i były maksymalnie wygodne do czasu zaproszenia już na samo pobranie materiału. Podobną scenerię staramy się powtarzać we wszystkich naszych placówkach w kraju. I dzieci się tutaj nie nudzą? Z tego co wielokrotnie widziałam to nie. Przy pierwszej wizycie widać zdziwienie, że w takim miejscu może być kolorowo i przyjemnie. Tu szybciej wysychają też łzy po ewentualnym zdenerwowaniu. Kolejne wizyty małych pacjentów to już szybkie kroki do tych znanych im już „kącików”. Na koniec – przypomina mi się takie słynne porzekadło: Czego Jaś się nie nauczy, tego Jan nie będzie umiał”, czyli…? Chodzi o profilaktykę i znajomość swojego organizmu od początku do późnej starości? Daje to bezcenną informację o wczesnych zaburzeniach, które niekoniecznie muszą przeobrazić się w ciężką chorobę. Systematyczne wykonywanie badań w decydujących momentach życia, daje nam tę szansę. Mały Jasiu chętnie robi badania z rodzicami, jako Jan będzie pilnował świadomie swoich badań okresowych. I tego Państwu życzę, gratulując pomysłu! Rozmawiała: Agata Niemiec-Miżejewska

22 kwietnia 2015

Czy dzieci powinno się badać? Zalecenia Ministerstwa Zdrowia

Badania przedmiotowe i podmiotowe Ministerstwo Zdrowia dla dziecka w każdym wieku zaleca wykonywanie tzw. badań bilansowych. Bardzo ważna jest pierwsza, tuż po urodzeniu wizyta u lekarza i poddanie dziecka badaniu przedmiotowemu (fizykalnemu) i podmiotowemu, czyli zrobienie wywiadu z rodzicem. Potem wszystkie kolejne wizyty kontrolne, bilansowe powinny kontrolować: tempo wzrostu, wagę, słuch, wzrok, informowanie rodzica o konieczności wizyty u dentysty. W razie jakichkolwiek wątpliwości lekarz może zlecić wykonanie badań laboratoryjnych. Obowiązkowo w wieku 10 lat pojawia się badanie TSH, czyli badanie tarczycy. Jak to wygląda w rzeczywistości? Tylko 71% noworodków zostało przebadanych przez lekarzy (a powinno być 100%), a im dzieci starsze tym badań bilansowych wykonuje się mniej i procent ten spada do … 28%! (Dane GUS z 2013 roku). Czyli prawie 70% dzieci nie została przebadana w zakresie zalecanych badań kontrolnych u lekarza!  Takie wizyty przysługują naszym dzieciom średnio co dwa – trzy lata, a dzieci do dwóch lat powinny być pod stałą obserwacją. Badania dla dzieci O tym jakie badania wykonać powinien zdecydować lekarz, niemniej bez skierowania, kontrolnie, podobnie jak u osób dorosłych u dzieci warto co dwa-trzy lata wykonać badania ogólne: poziomu glukozy, morfologię i badanie moczu, tak aby śledzić czy parametry są właściwe, czy szybko rozwijający się organizm dziecka nie ma jakiś braków. Tymczasem ze statystyk DIAGNOSTYKI wynika, że ilość badań zlecanych spada wraz z wiekiem, najwięcej badań wykonuje się u dzieci do pierwszego roku życia,  potem liczba ta spada o połowę, a u dzieci powyżej 7 lat o 1/3. Oprócz badań ogólnych są badania zalecane związane z: częstością przeziębień i infekcji przybieraniem na wadze i wzroście reakcjami alergicznymi tendencją do tycia dietą porą roku – jesienią i zimą spada poziom witaminy D, co ma wpływ na odporność i stan kości zakażenia i ugryzienia powakacyjne ciśnieniem tętniczym, badanie pracy serca Morfologia u dzieci, morfologia u niemowlaka Morfologię szczególnie warto wykonać u dziecka, które jest nadmiernie blade, osłabione, nie ma apetytu lub słabo rośnie – mogą to być objawy anemii. W morfologii krwi znajduje ona potwierdzenie w obniżonym poziomie hemoglobiny (Hb) i ilości czerwonych krwinek (erytrocytów, RBC). U rosnących dzieci najczęstszą przyczyną anemii jest za niskie stężenie żelaza we krwi. Nowotwory bardzo rzadko występują u dzieci, jednocześnie są one drugą (po wszelkiego typu urazach) przyczyną śmierci małych pacjentów. Najczęstsza jest białaczka, która często rozwija się bardzo szybko – w ciągu miesiąca, a towarzyszą jej takie objawy jak osłabienie, chudnięcie, stany gorączkowe, spadek odporności na zakażenia, anemia, krwawienia, bóle kostne i stawowe. Chorobę rozpoznać można na podstawie tzw. pełnej morfologii 5 diff  uzupełnionej w razie konieczności  manualną mikroskopową weryfikacją komórek krwi w barwionym rozmazie krwi obwodowej, w którym wykrywa się młode formy leukocytów Mocz Badanie zwykle zlecane u dzieci w momencie utrzymującej się gorączki, aby zareagować odpowiednio wcześnie, gdy narasta odwodnienie organizmu, pojawia się białko w moczu i podejrzenie zakażenia układu moczowego. Duża liczba białych krwinek, a nawet erytrocyty to także wskaźnik do podjęcia leczenia. Badanie ogólne moczu może też ujawnić choroby wątroby, nerek, cukrzycę, czy w końcu kamicy moczowej. W przypadku powtarzających się zakażeń dróg moczowych warto wykonać badanie bakteriologiczne moczu – posiew identyfikujący bakterię odpowiadającą za infekcję oraz sprawdzający, na jakie antybiotyki jest ona wrażliwa. Częste infekcje – problem u dzieci Podczas choroby przydatne może być też oznaczenie białka C-reaktywnego (CRP), którego podwyższony poziom wskazuje na stan zapalny (zwykle w przebiegu infekcji, ale też w urazach, chorobach reumatologicznych, nowotworach).  Zdarza się, że przebyte infekcje paciorkowcami (bakteriami wywołującymi m.in. anginę ropną) mogą prowadzić do powikłań – uszkodzenia stawów, serca i nerek. Powikłaniom towarzyszą objawy takie jak gorączka, bóle w klatce piersiowej czy skrócenie oddechu. W celu określenia ryzyka powikłań i im zapobiegania w 1-4 tyg.  po przebytym zakażeniu paciorkowcowym oznacza się ASO. Badanie poziomu cholesterolu całkowitego Mało kto wie, że dopuszczalny poziom cholesterolu całkowitego jest znacznie niższy u dzieci niż u dorosłych. Zalecana norma dla osób w wieku 2-19 lat to 170 mg/dl(4,6mmol/l), jeśli zbliża się do 200 mg/dl (5,2 mmol/l) a więc normy dla dorosłego człowieka konieczne jest znalezienie przyczyny. Problem dyslipidemii, a więc zaburzeń w gospodarce lipidowej często ma przyczynę genetyczną (tzw. hipercholesterolemia genetyczna) i można ją stwierdzić u szczupłych dzieci lub może być związany z cukrzycą, otyłością, nieprawidłową dietą. Udowodniono, że zmiany stłuszczeniowe w naczyniach wykryć można już u dwulatków. Co ważne, nie dają one żadnych objawów i są wtedy jeszcze odwracalne – ich powstawanie można cofnąć dzięki modyfikacji stylu życia i diety. Lipidogram (a przynajmniej stężenie cholesterolu całkowitego) należy bezwzględnie ocenić u dzieci cierpiących na nadwagę lub otyłość oraz tych, u których występują rodzinne czynniki ryzyka – krewni z cukrzycą, nadciśnieniem, pojawiającymi się w młodym wieku:  miażdżycą, zawałem serca lub udarem mózgu. Warto zatem badać dziecko pod tym kątem na różnych etapach rozwojowych (przedszkole, szkoła podstawowa, gimnazjum i liceum). Cukrzyca Nadwaga i otyłość mogą też prowadzić do cukrzycy 2 typu. W ostatnich latach jest ona coraz częściej diagnozowana u młodych osób, nawet u dzieci poniżej 10 roku życia. Rzadszym typem cukrzycy, wykrywanym w okresie dojrzewania lub wczesnej dojrzałości, jest cukrzyca typu MODY. Ta postać choroby uwarunkowana jest genetycznie i choć jest podobna do cukrzycy typu 2, to nie ma związku z otyłością, zwykle diagnozuje się ją między 10. a 30. rokiem życia. Ma łagodny przebieg, na ogół nie stwierdza się typowych objawów cukrzycy, leczenie polega na stosowaniu diety cukrzycowej.  Nie można zapomnieć o cukrzycy  typu 1 ,która stanowi około 8% wszystkich przypadków zachorowań na cukrzycę. Najczęściej  jednak dotyczy właśnie dzieci i  młodzieży oraz  osób przed 30. rokiem życia (w 85–90%) . Początek choroby ma najczęściej miejsce między 12–15. rokiem życia. Poszczególne rodzaje cukrzycy różnią się między sobą patogenezą i leczeniem, ale każda z nich może doprowadzić do przewlekłych powikłań, takich jak m.in. choroby sercowo-naczyniowe, zaburzenia funkcji nerek i widzenia. Każdą też wykryć można poprzez proste oznaczenie glukozy na czczo we krwi, które można zalecić jako prosty, tani i skuteczny środek wczesnego diagnozowania cukrzycy u dzieci. Alergie Świat, w którym żyjemy naraża nas na dysfunkcje zdrowotne związane ze środowiskiem. Coraz więcej diagnozuje się nadwrażliwości na jedzenie, pyłki, kurz i inne alergeny środowiskowe. Zdiagnozowane wcześniej zwiększają szanse na eliminacje  czynników wywołujących i regenerację organizmu. Choroby alergiczne występują u 10-25% populacji społeczeństw krajów wysokorozwiniętych, ryzyko ich wystąpienia u dzieci jest częstsze gdy ich rodzice są alergikami. Alergie wywołują substancje wziewne (np. pyłki roślin), pokarmowe (białko zwierzęce), jad owadów, sierść zwierząt. Żeby sprawdzić reakcje alergiczną należy wykonać oznakowanie przeciwciał IgE, których poziom wzrasta m.in. w alergiach i chorobach pasożytniczych. Następnym krokiem może być badanie przeciwciał IgE specyficznych względem składnika pokarmowego, który podejrzewamy o wywołanie objawów alergii. Za część alergii pokarmowych odpowiadają przeciwciała klasy IgG. Test ImmuPro300, wykrywający IgG przeciw 270 alergenom pokarmowym można wykonać już u dzieci powyżej 1,5 roku życia, jest to o tyle łatwiejsze, że nie wymaga wielu nakłuć jak przy testach skórnych, pobiera się tylko niewielką ilość krwi w jednym pobraniu. Tarczyca, bardzo ważny organ  Wspomniane wyżej przyczyny środowiskowe spowodowały, że konsultacja u endokrynologa powinna być w naszym kalendarzu  zdrowotnym. Już w  1997 roku w Polsce wprowadzono obligatoryjne jodowanie soli kuchennej oraz wzbogacanie jodem mieszanek mlecznych co wpływa korzystnie na prawidłowe funkcjonowanie tarczycy i zapobiega m.in. powstawaniu tzw. woli tarczycowych. Pierwsze badanie funkcji tarczycy ma miejsce wkrótce po urodzeniu, wykonuje się wówczas tak zwane testy przesiewowe, obowiązkowe u wszystkich noworodków, można wykryć wrodzony brak tarczycy. Kolejne obligatoryjne badanie, zalecane przez Ministerstwo Zdrowia powinno się wykonać dziecku 10-letniemu. Przyczyną nabytej niedoczynności tarczycy może być na przykład niedobór jodu czy choroba Hashimoto, w której organizm zaczyna produkować specjalne białka zwane przeciwciałami (anty-TPO, anty-TG). Ocenę funkcji tarczycy u dotychczas zdrowych osób najlepiej zacząć od zmierzenia stężenia TSH w surowicy krwi. Jeśli stężenie TSH jest prawidłowe, z reguły nie trzeba wykonywać żadnych kolejnych badań, wyjątkiem jest tutaj sytuacja, w której podejrzewamy zaburzenie funkcji przysadki mózgowej lub dziecko ma przekonujące dowody niedoczynności lub nadczynności tarczycy mimo prawidłowego poziomu TSH. Nieprawidłowe funkcjonowanie tarczycy może mieć wiele skutków ubocznych tj.  zahamowanie wzrastania, opóźnienie dojrzewania kośćca, opóźnione dojrzewanie płciowe, brak koncentracji, przyrastanie wagi pomimo zmniejszonego łaknienia, a nawet opóźniać umysłowy rozwój dziecka. Witamina D – witamina prawidłowego wzrostu Do prawidłowej mineralizacji i wzrostu kości niezbędny jest wapń i witamina D3. Niestety jej niedobory, głównie w okresie jesiennym i zimą są powszechne. Zapotrzebowanie na nią w znacznej mierze powinno być pokrywane przez syntezę w skórze pod wpływem światła słonecznego. Zarówno my, jak i nasze dzieci coraz mniej przebywamy jednak na świeżym powietrzu, a jeśli już, to chronimy skórę kremami z filtrami UV. Zanieczyszczenia, smog, jak i zwykłe chmury również utrudniają produkcję witaminy D. Tymczasem witamina D3 to tzw. „parametr gwiazda”, jej prawidłowy poziom wspiera układ kostny, hormonalny, pokarmowy, mięśniowy, przekłada się w przypadku dzieci na właściwy rozwój intelektualno-fizjologiczny. Skoro jest taka ważna to w czasie niedoborów trzeba ją suplementować, w doborze dawki powinien pomóc lekarz, bo jej przedawkowanie może być groźne dla zdrowia. Celiakia – problem dotykający 1 na 215 dzieci W Polsce wykrywa się tylko ok. 10 % przypadków celiakii, pozostałe 90% albo nie wie, że choruje albo myli objawy anemii, biegunek, wymiotów, braku apetytu z prawdziwym źródłem swoich problemów zdrowotnych. U niemowląt pierwsze objawy pojawiają się po 4-6 tygodniach od wprowadzenia do diety produktów mącznych i są charakterystyczne dla celiakii. Gluten w przewodzie pokarmowym zdrowego dziecka nie czyni żadnych spustoszeń, natomiast u kogoś dotkniętego wrodzoną wadą nietolerancji niszczy kosmki wyściełające jelito cienkie, doprowadzając do kompletnego ich zaniku, powierzchnia wchłaniania składników pokarmowych dramatycznie maleje i zaczynają się problemy: dziecko nie rośnie, ma wzdęty brzuch, niską wagę, zaburzenia wzrostu oraz nawracające infekcje. U młodzieży i dorosłych schorzenie często przybiera postać nietypową, co utrudnia postawienie diagnozy. W Polsce aż 1 na 215 dzieci w wieku szkolnym choruje na celiakię, nie jest to jednak jedynie choroba wieku dziecięcego. Obecnie najczęściej rozpoznaje się to schorzenie u osób dorosłych. W takich przypadkach postawienie diagnozy ma zazwyczaj miejsce dopiero po ok. 10 latach od wystąpienia pierwszych symptomów, ponieważ u młodzieży i dorosłych celiakia ma często nietypowe objawy, choć częste grypy żołądkowe, niestrawność, bóle brzucha powinny wzmagać czujność rodziców. Dlatego też w pakiecie badań dla dzieci znalazło się badanie P/c. p .transglutaminaza tkankowa (anty-tTG) w klasie IgA, które jest skutecznym skriningiem dotyczącym celiakii.

23 listopada 2014

Nowotwory prostaty – jak wykryć zabójcę?

Według opublikowanych w 2004 roku danych Zakładu Epidemiologii i Prewencji Nowotworów Centrum Onkologii w Warszawie, rak stercza jest u mężczyzn drugim pod względem częstości występowania nowotworem złośliwym po raku płuca oraz trzecią po raku płuca i raku żołądka, przyczyną zgonów z powodu nowotworów złośliwych. W Polsce, podobnie jak i na świecie, choroba ta dotyczy głównie mężczyzn powyżej 50. roku życia. Do najważniejszych czynników sprzyjających występowaniu raka gruczołu krokowego należą: podeszły wiek rak stercza u najbliższych członków rodziny (uwarunkowania genetyczne) wysokotłuszczowa dieta uboga w składniki roślinne niedobór witaminy D przebywanie w zanieczyszczonym środowisku (szczególnie groźne są związki kadmu) Rak gruczołu krokowego we wczesnym stadium przebiega bezobjawowo. Ponadto pojawiające się objawy najczęściej są takie same,  jak przy łagodnym rozroście gruczołu krokowego. Zdarza się również, że obie te choroby (rak i łagodny rozrost gruczołu krokowego) występują  jednocześnie. Lekarz może wykryć nowotwór podczas wizyty i badania kontrolnego pacjenta, dlatego szczególnie ważne są konsultacje urologiczne mężczyzn po 50. roku życia. Do najczęstszych objawów obserwowanych przez chorych w zaawansowanej fazie choroby należą: osłabienie strumienia moczu częstsze oddawanie moczu w dzień i w nocy nagłe parcie na pęcherz moczowy całkowite zatrzymanie moczu Szczególną uwagę należy zwrócić na: pojawienie się krwi w moczu lub w nasieniu bóle w okolicy krocza brak apetytu i spadek masy ciała bóle kości Wymienione objawy nie mogą być lekceważone, wymagają natychmiastowej konsultacji lekarza urologa. Wcześnie wykryty nowotwór jest uleczalny. Jak to zrobić? Użytecznym narzędziem dla wczesnego wykrywania raka gruczołu krokowego jest oznaczenie we krwi poziomu PSA. PSA jest skrótem od angielskiej nazwy „Prostate Specific Antigen”, a więc “antygen swoisty dla prostaty” (inna nazwa: „swoisty antygen sterczowy”). PSA wykryty został w roku 1970 w tkance gruczołu krokowego. W roku 1971 wykazano obecność PSA w nasieniu, w roku 1979 wyizolowano antygen z tkanki prostaty, zaś w roku 1980 wykryto obecność PSA w surowicy krwi i dokonano pomiaru jego stężenia. Od połowy lat 80-tych ubiegłego wieku PSA został szeroko zastosowany w praktyce klinicznej jako marker raka prostaty. Jego fizjologiczne, wysokie stężenie w tkance prostaty powoduje, że uznaje się go w praktyce za antygen swoisty (czyli charakterystyczny) dla tego narządu. PSA jest substancją produkowaną przez komórki gruczołu krokowego czyli stercza (prostaty)- małego gruczołu otaczającego cewkę moczową mężczyzny i wytwarzającego płyn, wchodzący następnie w skład nasienia. W tkance zdrowego gruczołu krokowego PSA jest wydzielany do światła przewodów gruczołowych i przechodzi do nasienia, gdzie osiąga wysokie stężenie – od 0,5 do 5 000 000 ng/ml. U zdrowych mężczyzn przedostaje się do krwi jedynie w ilościach śladowych. PSA we krwi występuje w dwóch formach: wolnej – niezwiązanej i związanej z białkami osocza. PSA jest bez wątpienia najważniejszym markerem raka prostaty, a jego odkrycie spowodowało znaczny postęp w diagnostyce, leczeniu i monitorowaniu tej choroby. Komórki raka gruczołu krokowego uwalniają PSA do krwi znacznie łatwiej niż niezmienione chorobowo komórki prostaty. Wzrost stężenia tego antygenu we krwi nasuwa podejrzenie nowotworu. Jednak wiadomo, że jest to antygen swoisty dla tkanki prostaty, a nie dla raka prostaty. Wynika z tego, że podwyższone stężenie PSA może występować u wielu chorych na inne choroby stercza, w tym szczególnie na gruczolaka. Zwiększenie stężenia PSA we krwi występuje bowiem u około 20% mężczyzn nie mających raka, zaś u około 30% chorych na ten nowotwór poziom PSA we krwi nie jest podwyższony. W warunkach prawidłowych, fizjologicznych poziom PSA we krwi zależny jest od: hormonów płciowych męskich (androgenów) wieku – stężenie PSA rośnie wraz z wiekiem i u mężczyzn zdrowych wzrasta o 0,04 ng/ml w ciągu roku objętości stercza – na każdy cm3 tkanki gruczołu krokowego notuje się wzrost poziomu PSA o 4% ejakulacji – powoduje ona wzrost poziomu PSA we krwi, co może być przyczyną błędnych wyników tego badania. Zaleca się wykonywanie badania PSA po okresie 48 godzin wstrzemięźliwości seksualnej. Wzrost stężenia PSA w surowicy wywołuje: rak stercza łagodny rozrost prostaty zapalenie gruczołu krokowego podrażnienie mechaniczne prostaty (zabieg chirurgiczny, biopsja, masaż gruczołu) Kiedy badanie jest wykonywane? Jeśli nie masz żadnych objawów. Brak jest jednoznacznych opinii odnośnie częstotliwości wykonywania oznaczeń PSA wśród mężczyzn nie wykazujących objawów choroby. Przyjęto zasadę, że każdy mężczyzna po ukończeniu 50. roku życia powinien raz w roku mieć oznaczony poziom (stężenie) PSA w surowicy krwi. Mężczyźni należący do grup podwyższonego ryzyka (np. osoby, których bliscy krewni chorowali na raka prostaty przed 65. r.ż.) powinni poddawać się regularnym badaniom już od 45. r.ż. Jeśli w najbliższej rodzinie pacjenta (ojciec, bracia) stwierdzono występowanie raka prostaty, badanie to należy wykonywać już od 40. roku życia. Naukowcy są zgodni, że lekarze pierwszego kontaktu powinni sugerować pacjentom po 50. roku życia regularne oznaczanie PSA oraz wykonywanie badania per rectum. Badanie per rectum wykonuje się palcem (wykonuje lekarz), przez odbyt. Badanie to jest dla pacjentów krępujące, jednak nie powoduje doznań bólowych i trwa tylko  chwilę. Badanie per rectum nie jest tak efektywne jak monitorowanie poziomu PSA, jednak w wielu przypadkach dzięki niemu stwierdzono obecność guza u mężczyzn z prawidłowym poziomem PSA. Dlatego w badaniach przesiewowych w kierunku raka prostaty oba te badania są traktowane jako badania podstawowe. Jeśli masz pierwsze objawy mogące świadczyć o chorobie gruczołu prostaty. Badanie stężenia PSA wykonuje się także u mężczyzn z objawami mogącymi świadczyć o chorobie gruczołu, w tym również nowotworze stercza, takimi jak: utrudnione, bolesne i/lub częste oddawanie moczu ból w okolicy lędźwiowej ból w obszarze miednicy małej Ponieważ objawy te obserwuje się w szeregu innych chorób stercza, również w zakażeniu i zapaleniu gruczołu krokowego, często zleca się również inne badania, np. badanie na posiew moczu. Schorzenia te mogą powodować czasowy wzrost stężenia PSA – zazwyczaj o miernym nasileniu. Jeżeli poziom całkowitego PSA jest podwyższony, to lekarz powinien zlecić powtórne wykonanie oznaczenia po kilku tygodniach, w celu sprawdzenia czy stężenie antygenu wróciło do normy. Badanie PSA u chorych na raka prostaty. Oznaczenia PSA wykonuje się u chorych na raka stercza przed rozpoczęciem leczenia, systematycznie w kontroli chorych po jego zakończeniu dla wczesnego wykrycia nawrotu choroby, a także dla monitorowania niektórych form terapii. W zaawansowanym stadium choroby istotniejsze jest śledzenie zmian poziomu PSA niż sugerowanie się pojedynczym wynikiem. Jak się pobiera próbkę do badania? Próbka krwi pobierana jest z żyły łokciowej, a oznaczenie wykonuje się w surowicy lub w osoczu. Krew należy pobrać przed wykonaniem badania per rectum (DRE) oraz przed biopsją stercza (lub kilka tygodni później). Co jest oznaczane? Najczęściej oznacza się stężenie PSA całkowitego (tPSA), czyli sumę wolnego PSA (fPSA) i PSA związanego z białkami osocza (cPSA). tPSA = fPSA + cPSA Zlecenie przez lekarza “badania PSA” najczęściej oznacza wykonanie PSA całkowitego. W przypadku, gdy stężenie PSA jest podwyższone w stopniu niewielkim, lekarz może osobno zlecić wykonanie oznaczenia wolnego PSA, PSA związanego z białkami oraz ich zawartości w całkowitym PSA. Wyniki tych oznaczeń umożliwiają lepsze zróżnicowanie między rakiem prostaty, a innymi chorobami tego gruczołu oraz podjęcie decyzji czy konieczna jest biopsja prostaty. wzrost cPSA – wzrost ryzyka zachorowania na nowotwór prostaty spadek cPSA – spadek ryzyka zachorowania na nowotwór prostaty fPSA/tPSA – niższa zawartość odsetkowa fPSA u chorych na raka prostaty niż u zdrowych lub chorych na łagodny przerost gruczołu cPSA/tPSA – wyższa u chorych na raka prostaty niż u zdrowych lub chorych na łagodny przerost gruczołu Jaki jest prawidłowy poziom PSA we krwi? Ponieważ poziom PSA w naturalny sposób wzrasta wraz z wiekiem, proponuje się dostosowanie prawidłowych zakresów do wieku pacjenta. Zakresy wartości prawidłowych mogą się różnić w zależności od zastosowanych metod oznaczenia markerów. Na zakończenie należy podkreślić, że każdy mężczyzna po 50. roku życia powinien być okresowo badany przez urologa. Pacjent może zgłosić się do lekarza urologa na podstawie skierowania od lekarza rodzinnego lub lekarza pierwszego kontaktu. Wczesne wykrycie raka gruczołu krokowego daje szansę na podjęcie skutecznych kroków w walce z tą groźną chorobą. Zapraszamy do zapoznania się z naszą ofertą pakietów badań dostępnych w sklepie internetowym. ZOBACZ e-PAKIET DLA MĘŻCZYZN Pobierz ulotkę PSA Mgr Aldona Marcinkowska Diagnosta laboratoryjny Laboratoria medyczne DIAGNOSTYKA

23 listopada 2014

Andropauza (przekwitanie u mężczyzn) – objawy, wiek, łagodzenie symptomów

Czy przekwitanie u mężczyzn to choroba czy może tylko przesąd? Zaburzenia hormonów płciowych i ich następstwa to nie tylko domena Pań. Przekwitanie męskie, tzw. andropauza, określana naukowo „zespołem LOH” –  zespołem późnego hipogonadyzmu (ang. late-onset hypo-gonadism), spowodowane jest głównie rozpoczynającą się w pewnym wieku życia u mężczyzn postępującą niewydolnością hormonalną jąder. Zmiany te znajdują odbicie w pogorszeniu jakości życia i powodują poważne problemy zdrowotne. Do niedawna uważano, że po prostu tak musi być, bo „starość nie radość”. Dziś, dzięki osiągnięciom medycyny, mężczyźni mogą cieszyć się pełnią życia do coraz późniejszego wieku. Andropauza – historia problematyki Problemy starzejących się mężczyzn pozostawały długo na marginesie medycyny. W 1999 roku, ogłoszonym przez ONZ Międzynarodowym Rokiem Seniora, w Genewie powołano Międzynarodowe Towarzystwo do Studiów nad Starzeniem się Mężczyzn (International Society for the Study of the Aging Male – ISSAM). Towarzystwo postawiło sobie za cel, doskonalenie metod diagnostyki zmian związanych z procesem starzenia się mężczyzn, oraz opracowanie i wdrożenie odpowiedniego leczenia. Towarzystwo organizuje międzynarodowe zjazdy co dwa lata. Przekwitanie u mężczyzn – rosnący problem Problem starzenia dotyczy coraz większej części naszego społeczeństwa. Odsetek ludności Polski powyżej 65 roku życia wynosił w 2008 roku 13,5%, a w 2017 roku 16,5%. Odsetek dla grupy powyżej 60 lat wzrósł, odpowiednio, z 18,6% do 23,7%.  W 2006 roku w Polsce żyło ponad 5,2 miliona mężczyzn powyżej 50. roku życia, a 2,55 miliona Panów przekroczyło 60. rok życia. Dane demograficzne pokazują systematyczne starzenie się naszego społeczeństwa, co jest typowe dla krajów wysoko  rozwiniętych. W 1980 roku mężczyźni po 50. stanowili 12,3%, w 2006 już 13,7% całego społeczeństwa. Szacuje się, że w 2030 roku, mężczyźni powyżej 65. roku życia, będą stanowili ponad 20% całego społeczeństwa. Grupa ta będzie wymagała szczególnej opieki medycznej, zarówno w zakresie szeroko rozumianej diagnostyki medycznej jak i leczenia. Andropauza – wiek. Kiedy zaczyna doskwierać niedobór androgenów? Zaburzenia związane z niedoborem androgenów (męskie hormony płciowe) u starszych mężczyzn były znane od dawna i stosowano do ich zdefiniowania szereg różnych określeń. Już w 1939 roku August Werner nazwał zaburzenia występujące u mężczyzn „męskim klimakterium”. Na początku lat 90-tych XX wieku wprowadzono pojęcie „andropauzy”, które miało być odpowiednikiem „menopauzy” występującej u kobiet. Z biegiem czasu  starano się zaburzenia te zdefiniować bardziej precyzyjnie, czy to jako zespół ADAM (ang. androgen deficiency in the aging male –  niedobór androgenów u starzejących się mężczyzn), czy zespół PADAM (ang. partial androgen deficiency in the aging male –  częściowy niedobór androgenów u starzejących się mężczyzn). W końcu wprowadzono nowe pojęcie tzw. późny hipogonadyzm (LOH), który jest związany z gorszą czynnością hormonalną jąder u mężczyzn w okresie starzenia się (po 50. roku życia). ISSAM podaje następującą definicję zespołu późnego hipogonadyzmu (LOH): „LOH jest to kliniczny i biochemiczny zespół związany z zaawansowany wiekiem, charakteryzujący się typowymi objawami i obniżeniem poziomu testosteronu w surowicy krwi. Wynikiem tego mogą być znaczące zmiany w jakości życia i niepożądany wpływ na funkcjonowanie wielu układów narządowych”. Ocenia się, że andropauza dotyka około 20-30% mężczyzn po 60. roku życia, 30-40% mężczyzn po 70. roku życia i aż 40-50% mężczyzn po 80. roku życia. Zaczyna się zwykle w sposób powolny i podstępny, stopniowo nasilając się wraz z wiekiem. Endokrynologiczne zmiany u starzejących się mężczyzn nie ograniczają się tylko do męskich hormonów płciowych – androgenów. Dotyczą one także innych hormonów: hormonu wzrostu (GH), dehydroepiandrosteronu (DHEA), melatoniny czy hormonu tarczycy oraz niektórych nośników hormonów, takich jak SHBG. Andropazua – objawy. Jak męskie przekwitanie wpływa na zdrowie i jakość życia? LOH (czyli przekwitanie męskie, andropauza) jest głównie spowodowany, rozpoczynającą się stopniowo, w pewnym wieku życia u mężczyzn, niewydolnością hormonalną jąder – a bardziej precyzyjnie, zmniejszaniem się poziomu hormonów, za co w głównej mierze odpowiedzialny jest spadek produkcji testosteronu. Testosteron, uważany za typowo męski, odpowiedzialny jest za libido i sprawność seksualną, za stan fizyczny i psychiczny, ogólnie za wigor i energię życiową Najbardziej dotkliwe objawy andropauzy obejmują problemy z erekcją, ale także zaburzenia w oddawaniu moczu, tycie, łysienie, spadek siły mięśniowej czy problemy z pamięcią. Oczywistym jest, że wymienione dolegliwości nie pozostają obojętne i utrudniają codzienne funkcjonowanie. Problemy z erekcją ma co czwarty mężczyzna po 50.  roku życia, co  często jest przyczyną depresji, zmniejszenia poczucia własnej wartości, nieudanych prób współżycia, a w konsekwencji  przykrych reakcji ze strony partnerki. Wreszcie,  zmiany takie mogą prowadzić do całkowitej rezygnacji z życia seksualnego lub wręcz przeciwnie –  poszukiwania aprobaty i docenienia swoich możliwości seksualnych u młodszych partnerek i w efekcie do problemów w życiu rodzinnym. Trzeba  jednak zaznaczyć, że płodność mężczyzn (w przeciwieństwie do kobiecej menopauzy) obniża się tylko nieznacznie – parametry spermiogramu pozostają często prawidłowe. Kolejnym problemem są zaburzenia związane z gruczołem krokowym – prostatą. Pojawiają się kłopoty z oddawaniem moczu, którym niekiedy towarzyszy ból. Dolegliwości te wymagają konsultacji z lekarzem specjalistą – urologiem. Zaburzenia hormonalne to nie tylko problemy z erekcją czy nadmiernym odkładaniem się tkanki tłuszczowej. Są także przyczyną rozwoju miażdżycy, nadciśnienia zaburzeń gospodarki węglowodanowej i lipidowej, osteopenii i osteoporozy. Sprzyjają rozwojowi zaburzeń wodno- elektrolitowych i pogarszają funkcjonowanie układu krwiotwórczego. Nadwaga lub otyłość jest nie tylko problemem natury wizualnej, ale wiąże się z insulinoopornością, negatywnie wpływa na ogólny stan zdrowia i powodować może problemy z kręgosłupem oraz stawami i związane z tym dolegliwości. Objawami bardzo często towarzyszącymi zaburzeniom hormonalnym w okresie andropauzy są: nerwowość, pogorszenie zdolności kojarzenia i problemy z pamięcią, zaburzenia snu, łatwe męczenie się, poczucie nie nadążania za zmianami w pracy i w życiu. Objawów towarzyszących andropauzie może być więcej. W ich powstawaniu należy uwzględnić nie tylko predyspozycje genetyczne,  ale i tryb życia, sposób odżywiania się czy towarzyszące  mężczyznom nałogi. Wszystko to może stać się przyczyną popadania w stany melancholii, przemyśleń, podsumowań i bilansów dokonań życiowych, a nawet poważnych kryzysów osobowościowych co często rzutuje na jakość życia osobistego, rodzinnego i zawodowego. Istnieje jednak możliwość przywrócenia dobrego samopoczucia i uniknięcia niepotrzebnych stresów. Zastosowanie odpowiedniego leczenia w postaci hormonalnej terapii zastępczej (podobnie jak u Pań), poprzedzonego badaniem lekarskim wykonaniem właściwych badań (m.in. laboratoryjnych), pozwala cały czas cieszyć się dobrym samopoczuciem i zdrowiem fizycznym. Jak zidentyfikować źródło problemów? W diagnozowaniu LOH nieocenioną pomoc niesie medyczna diagnostyka laboratoryjna. Badania laboratoryjne wykonywane z próbki pobranej krwi obejmują szereg parametrów, a w szczególności: badania morfologiczne, biochemiczne i hormonalne. Naukowcy opracowali standardy postępowania w zakresie diagnozowania, leczenia i monitorowania zespołu LOH. Ustalono następujące, typowe cechy zespołu LOH: Zmniejszone seksualne pożądane (libido) oraz jakość i częstość współżycia. Zmiany nastroju z towarzyszącym zmniejszeniem aktywności intelektualnej. Zaburzenia snu. Obniżenie mięśniowej masy ciała z towarzyszącą utratą siły. Wzrost tkanki tłuszczowej. Zmniejszenie owłosienia ciała i zmiany skórne. Zmniejszenie gęstości mineralnej kości wywołujące osteopenię, osteoporozę i wzrost ryzyka złamań kości. Ustalono również listę badań laboratoryjnych krwi, przydatnych w diagnostyce LOH: stężenie testosteronu całkowitego stężenie SHBG (ang. sex hormon binding globulin – globulina wiążąca hormony płciowe) Do rozpoznania hipogonadyzmu uznanymi parametrami są całkowity i wolny testosteron (wyliczany w oparciu o wynik całkowitego testosteronu i SHGB lub mierzony metodą bezpośrednią). W przypadkach poziomu testosteronu poniżej normy lub w dolnej granicy normy badanie należy wykonać ponownie i dodatkowo oznaczyć stężenie hormonu LH. W przypadkach kiedy dominują objawy związane z zaburzeniami erekcji powinny być wykonane badania profilu lipidowego (cholesterol i jego pochodne) i badania stanu układu naczyniowego. Problemy mogą mieć źródło w chorobach układu krążenia, a nie w zmianach hormonalnych. Inne zmiany hormonalne mogące mieć miejsce u mężczyzn w podeszły wieku nie zawsze są związane bezpośrednio z zespołem LOH (późny hipogonadyzm), ale mogą mu towarzyszyć. Zmiany te dotyczyć mogą: hormonów tarczycy, kortyzolu, DHEA i pochodnej – DHEA-S, melatoniny, GH (hormon wzrostu). Jeżeli są podejrzenia dotyczące zmian w zakresie tych parametrów powinny być one zbadane! Ile kosztują badania hormonalne, jak i gdzie je wykonać? Jeśli zależy nam na czasie i wygodzie,  badania hormonalne (jak i każde badania laboratoryjne) można bez skierowania od lekarza wykonać w niepublicznym laboratorium medycznym. Największą siecią dysponuje firma DIAGNOSTYKA, obecna w kilkudziesięciu miastach Polski (www.diag.pl). Kompleksowe badanie to koszt kilkudziesięciu złotych. Badania takie może również zlecić lekarz-androlog i wtedy są one finansowane przez NFZ. Należy pamiętać, aby do Punktu Pobrań przyjść na czczo, tzn. aby odstęp od ostatniego posiłku wynosił ok. 10 godz. i rano (między 7 a 9), gdyż niektóre hormony wykazują zmienność dobową. Wskazane jest, by w okresie przed badaniem  uzupełnić płyny w organizmie przez wypicie szklanki wody lub słabej nieocukrzonej herbaty. Jak odzyskać dawne siły? Jednoznaczne wyniki, oparte na obrazie klinicznym i badaniach laboratoryjnych wykazujące niski poziom testosteronu w surowicy powinny być wskazaniem do pojęcia leczenia (substytucji) testosteronem. Testosteron jako hormon anaboliczny ma wpływ m.in. na zwiększenie masy mięśniowej i wzmocnienie kości, wpływa także na poziom glukozy we krwi. Dostępne obecnie na rynku preparaty testosteronu, podawane domięśniowo, podskórnie, doustnie lub naskórne (w formie plastrów), są bezpieczne i skuteczne. Właściwy dobór preparatu musi być wspólną decyzją lekarza i pacjenta, przy uwzględnieniu wszystkich aspektów wybranej formy leku jak: wygoda stosowania, cena i skuteczność drogi podawania. Terapia testosteronem ma na celu wyrównanie braków w stężeniu tego hormonu. Nie jest to terapia odmładzająca, ale terapia mająca mężczyźnie przywrócić jego normalny stan psychofizyczny, a jednocześnie funkcje seksualne. Wydaje się, że tego typu terapia może także zapobiegać rozwojowi cukrzycy i chorobie wieńcowej. Należy pamiętać, że tego rodzaju leczenie wymaga szczególnego monitorowania stanu zdrowia. Dotyczy to szczególnie oceny stanu gruczołu krokowego, układu krwiotwórczego, gospodarki lipidowej i hormonalnej. Nie mniej istotne są badania układu kostnego. Jeśli doświadczasz objawów andropauzy, nie zwlekaj z wizytą u lekarza. Odpowiednie postępowanie pomoże przywrócić Ci siły. Mężczyzna w wieku dojrzałym poddany zastępczejj terapii testosteronowej może dalej prawidłowo funkcjonować i w pełni korzystać z życia. ZOBACZ e-PAKIET DLA MĘŻCZYZNY
  • 53 z 53