Czym jest pokrzywka stresowa? Jak złagodzić jej objawy?

Czym jest pokrzywka stresowa? Pokrzywka stresowa (pokrzywka nerwicowa lub wysypka na tle nerwowym) to reakcja skóry, której czynnikiem wyzwalającym są silne przeżycia emocjonalne, lęk, nagły stres lub długotrwałe wyczerpanie psychiczne. Objawia się świądem, zaczerwienieniem skóry oraz pojawianiem się charakterystycznych bąbli pokrzywkowych. 

Mechanizm powstawania pokrzywki nerwicowej

Choć pokrzywka najczęściej kojarzona jest z reakcją alergiczną na pokarmy lub pyłki, w tym przypadku aktywacja układu odpornościowego następuje pod wpływem mechanizmów związanych ze stresem i reakcją ośrodkowego układu nerwowego. Pod wpływem silnych emocji aktywowana jest tzw. oś HPA (H – Hypothalamus → podwzgórze, P – Pituitary gland → przysadka mózgowa, A – Adrenal glands → nadnercza). Cały proces patofizjologiczny przebiega w następujących etapach:

• wyrzut hormonów (głównie kortyzolu i adrenaliny),
• aktywacja komórek tucznych (mastocytów),
• uwolnienie histaminy,
• reakcja naczyń krwionośnych (rozszerzenie oraz zwiększenie ich przepuszczalności),
• powstanie obrzęku,
• bąbel pokrzywkowy.

Pakiet badań wspierający kontrolę zdrowia

Przyczyny wysypki na tle nerwowym

Każdy bodziec fizyczny (np. choroba, uraz, odwodnienie) lub psychologiczny (np. intensywny stres emocjonalny, lęk), może wywołać ogólnoustrojową reakcję stresową.  

Do czynników, które mogą nasilać pokrzywkę stresową, należą:

• przewlekłe napięcie emocjonalne,
• brak snu,
• przemęczenie,
• zaburzenia lękowe i depresyjne,
• infekcje,
• alkohol,
• leki,
• przewlekłe choroby autoimmunologiczne,
• wysoka temperatura i przegrzewanie organizmu.

Objawy pokrzywki stresowej

Do najbardziej charakterystycznych objawów pokrzywki stresowej należą nasilony świąd skóry oraz obecność bąbli pokrzywkowych. Zmianom skórnym zwykle towarzyszy zaczerwienienie, pieczenie skóry oraz uczucie jej nadmiernego rozgrzania. Bąble pokrzywkowe mogą mieć różną wielkość, zlewać się ze sobą i występować na różnych obszarach ciała, najczęściej na szyi, dekolcie, twarzy, rękach oraz klatce piersiowej.

Wśród objawów pokrzywki stresowej możemy wyróżnić:

• swędzące bąble pokrzywkowe,
• zaczerwienienie skóry,
• pieczenie lub uczucie gorąca skóry,
• obrzęk,
• zadrapania skóry w wyniku mechanicznego tarcia,
• uczucie napięcia skóry.

U osób z wysoką reaktywnością układu nerwowego pierwsze zmiany skórne mogą pojawić się bardzo szybko pierwsze zmiany skórne mogą pojawić się już w ciągu 5 do 15 minut od wystąpienia bodźca.

Pokrzywka nerwicowa ma charakter przejściowy i zazwyczaj utrzymuje się w tym samym miejscu nie dłużej niż 24 godziny. Postać przewlekła utrzymuje się powyżej 6 tygodni.

Wysypka na tle nerwowym u dzieci – przyczyny

Wysypka na tle nerwowym może występować również u dzieci. Objawy zazwyczaj pojawiają się nagle, często kilka minut lub godzin po silnym stresie. Mechanizm reakcji jest taki sam jak u dorosłych. Stres i silne emocje aktywują reakcję organizmu, zwiększając wydzielanie hormonów stresu oraz mediatorów stanu zapalnego, co prowadzi do powstawania zmian skórnych.

Do sytuacji, które najczęściej wywołują lub nasilają wysypkę na tle nerwowym u dzieci, należą:

• stres związany ze szkołą lub przedszkolem,
• konflikty rówieśnicze,
• egzaminy i sprawdziany,
• rozwód lub konflikty rodzinne,
• nadmierna presja i przemęczenie,
• lęk separacyjny,
• problemy emocjonalne i zaburzenia lękowe,
• przewlekły brak snu.

Wsypka na tle nerwowym u dzieci a alergia

Wysypka na tle nerwowym u dzieci wymaga wykluczenia innych przyczyn zmian skórnych. Podobne objawy mogą występować między innymi w alergiach pokarmowych, atopowym zapaleniu skóry czy chorobach zakaźnych wieku dziecięcego. Warto pamiętać również, że wysypka po silnym stresie emocjonalnym może współistnieć i nasilać objawy alergii już diagnozowanej u dziecka.

Szczególnej uwagi wymagają następujące sytuacje występujące u dziecka:

• gorączka,
• katar,
• łzawienie oczu,
• duszność lub obrzęk twarzy,
• zmiany utrzymują się dłużej niż kilka dni,
• objawy regularnie nawracają,
• świąd powoduje problemy ze snem,
• dziecko rozdrapuje skórę do krwi.

W diagnostyce różnicowej u dzieci warto rozważyć wykonanie paneli alergicznych, takich jak Panel pediatryczny – 28 alergenów lub Panel alergenów mieszany pediatryczny – 30 alergenów, które zawierają najczęstsze alergeny wieku dziecięcego.

Choroby i zaburzenia współistniejące z pokrzywką stresową

Pokrzywka nerwicowa rzadko występuje jako izolowane schorzenie i często współistnieje z innymi chorobami wymagającymi odrębnej diagnostyki oraz leczenia. Bardzo często nasila objawy chorób podstawowych.

Szczególnie silny związek obserwuje się w przypadku tarczycy. Schorzenia tego narządu współistnieją u około 50% pacjentów z przewlekłą pokrzywką, u których odnotowuje się większe ryzyko posiadania dodatnich przeciwciał anty-TPO (charakterystycznych m.in. dla choroby Hashimoto). Wskazane jest wówczas wykonanie badań laboratoryjnych, które pozwolą potwierdzić lub wykluczyć schorzenia tarczycy. e-Pakiet tarczycowy rozszerzony.

Pokrzywka stresowa – leczenie

Podstawą leczenia są leki przeciwhistaminowe, które zmniejszają działanie histaminy odpowiedzialnej za świąd, zaczerwienienie skóry i powstawanie bąbli pokrzywkowych. Współczesne preparaty przeciwhistaminowe II generacji zwykle nie powodują silnej senności i mogą być stosowane przez dłuższy czas zgodnie z zaleceniami lekarza.

Stres, silne przeżycia emocjonalne i zaburzenia psychogenne nasilają objawy choroby, dlatego bardzo ważnym elementem terapii jest poprawa dobrostanu psychicznego oraz ograniczenie przewlekłego napięcia emocjonalnego. U pacjentów zauważalna poprawa następuje po wdrożeniu regularnego odpoczynku, poprawie jakości snu, zastosowaniu farmakologii i psychoterapii.

W leczeniu i łagodzeniu objawów pokrywki stresowej pomocne mogą być:

• farmakoterapia,
• psychoterapia,
• techniki relaksacyjne,
• ćwiczenia oddechowe,
• joga,
• medytacja,
• regularna aktywność fizyczna,
• ograniczenie kofeiny i alkoholu,
• odpowiednia ilość snu,
• nauka radzenia sobie ze stresem.

Wysypka na tle nerwowym często ma charakter nawrotowy, dlatego leczenie wymaga cierpliwości oraz kompleksowego podejścia obejmującego zarówno terapię objawów skórnych, jak i wsparcie zdrowia psychicznego.

Dr n.med. Iwona Chromik