Jakie mogą być przyczyny wysokiej gorączki u dziecka? Diagnostyka i leczenie

Gorączka u dziecka budzi niepokój rodziców, zwłaszcza gdy przekracza 38,5°C. Choć często jest naturalną reakcją obronną organizmu, wysoka temperatura może wskazywać na poważną infekcję lub chorobę przewlekłą. W artykule omawiamy mechanizm powstawania, najczęstsze przyczyny, diagnostykę oraz metody leczenia gorączki. Sprawdź!

Kiedy mówi się o wysokiej gorączce u dziecka?

Gorączka jest jednym z najczęściej obserwowanych objawów chorób u dzieci i stanowi naturalną reakcję obronną organizmu. O gorączce mówi się, gdy temperatura ciała przekracza 38°C. Wartości od 37,1°C do 38,0°C to stan podgorączkowy.

Podwyższona temperatura mobilizuje układ odpornościowy do walki z infekcjami, spowalnia rozwój wirusów i bakterii oraz wspiera produkcję białych krwinek. Jednak wysoka gorączka, zwykle powyżej 38,5–39°C, może być przyczyną poważnego niepokoju, szczególnie u rodziców małych dzieci.

Reakcja gorączkowa zależy od wieku dziecka. Niemowlęta i dzieci do 2. roku życia mogą szybko reagować skokami temperatury na infekcje wirusowe, natomiast starsze dzieci często wykazują wolniejszy, stopniowy wzrost temperatury. U niemowląt gorączka może prowadzić do odwodnienia i wahań elektrolitowych, dlatego każde podwyższenie temperatury wymaga szczególnej uwagi.

Jakie jest mechanizm powstawania gorączki?

Gorączka powstaje w wyniku reakcji organizmu na infekcję lub stan zapalny. Substancje chemiczne, zwane endogennymi pirogenami, oddziałują na ośrodek termoregulacji w podwzgórzu, powodując przyspieszenie metabolizmu, drżenie mięśni, kurczenie naczyń skórnych oraz wytwarzanie ciepła.

Wysoka temperatura pełni funkcję ochronną, hamując namnażanie drobnoustrojów, przyspieszając procesy naprawcze tkanek i wspomagając produkcję przeciwciał. Jednocześnie gorączka obciąża organizm dziecka, zwiększając zapotrzebowanie na wodę i energię, dlatego niezwykle istotne jest zapewnienie odpowiedniego nawodnienia i odpoczynku.

Jakie mogą być przyczyny wysokiej gorączki u dzieci?

Najczęstszą przyczyną wysokiej gorączki są infekcje wirusowe. Infekcje bakteryjne są mniej częste, ale zwykle groźniejsze.

1.    Infekcje wirusowe

• Grypa – powoduje nagły wzrost temperatury, bóle mięśni, kaszel, katar oraz osłabienie, które utrudnia codzienne funkcjonowanie dziecka.
• Przeziębienie (choroba przeziębieniowa) – wirusowa infekcja zapalna górnych dróg oddechowych: nosa, gardła i krtani  – zwykle wywołuje niższą gorączkę, towarzyszą jej kichanie, katar oraz łagodny kaszel.
• Choroby wysypkowe – takie jak ospa wietrzna, różyczka czy odra, przebiegają z podwyższoną temperaturą i charakterystycznymi zmianami skórnymi.
• Niektóre wirusy mogą również prowadzić do zakażeń układu moczowego, które u niemowląt manifestują się wysoką gorączką i złym samopoczuciem.

2.    Infekcje bakteryjne

• Zapalenie płuc – u dzieci objawia się gorączką, kaszlem, dusznością i bólem w klatce piersiowej, a w ciężkich przypadkach może pojawić się też sinica.
• Zapalenie ucha środkowego – prowadzi do wysokiej gorączki i silnego bólu ucha, czasami pojawia się również wyciek z przewodu słuchowego.
• Zakażenia układu moczowego – objawiają się gorączką, bólem przy oddawaniu moczu, wymiotami i bólami brzucha.
• Sepsa – jest nagłym, groźnym stanem, w którym bardzo wysoka gorączka, dreszcze, bladość skóry i zaburzenia świadomości wymagają natychmiastowej pomocy medycznej.

Rzadziej wysoką gorączkę u dzieci mogą powodować choroby autoimmunologiczne lub zapalne. Choroba Kawasaki charakteryzuje się gorączką trwającą pięć lub więcej dni, zaczerwienieniem dłoni i stóp, wysypką, powiększonymi węzłami chłonnymi i zmianami w jamie ustnej. Reumatoidalne zapalenie stawów u dziecka objawia się nawracającą gorączką, bólem stawów oraz ogólnym osłabieniem. Inne przyczyny wysokiej temperatury obejmują krótkotrwałe reakcje poszczepienne, odwodnienie, przegrzanie oraz, w rzadkich przypadkach, choroby metaboliczne lub nowotwory.

Przeczytaj także: Trzydniówka – wysypka, gorączka i inne objawy u dzieci i dorosłych

Objawy towarzyszące gorączce

Wysokiej gorączce często towarzyszą różnorodne objawy, które pomagają określić przyczynę i stopień zagrożenia. Wśród nich są:

• drżenie mięśni,
• pocenie się,
• zaczerwienienia twarzy oraz łzawienia oczu,
• osłabienie, apatia, płaczliwość, senność,
• brak apetytu,
• bóle głowy, mięśni, stawów i brzucha,
• nudności, wymioty i biegunka.

Trudności w oddychaniu, kaszel, katar czy ból gardła mogą sugerować infekcję układu oddechowego. Charakterystyczne zmiany skórne lub wysypka często wskazują na choroby zakaźne czy reakcje alergiczne. U dzieci między 6. miesiącem a 5. rokiem życia mogą wystąpić drgawki gorączkowe, które wymaga oceny lekarskiej, mimo że zwykle nie prowadzą do trwałych uszkodzeń mózgu.

Jak przebiega diagnozowanie wysokiej gorączki u dzieci?

Proces diagnostyczny pozwala ustalić przyczynę gorączki i wybrać odpowiednie leczenie.

Wywiad medyczny i badanie fizykalne

Pierwszym krokiem jest szczegółowy wywiad medyczny i badanie fizykalne, w którym lekarz ocenia czas trwania gorączki, jej maksymalną wartość, obecność objawów towarzyszących oraz historię chorób dziecka. Ważne jest także ustalenie kontaktu z chorymi lub przebycia szczepień. Badanie obejmuje ocenę skóry, węzłów chłonnych, serca, płuc, brzucha oraz parametrów życiowych, takich jak tętno, ciśnienie i oddech. Dokładny pomiar temperatury jest szczególnie istotny w diagnostyce. U niemowląt najdokładniejsze wyniki uzyskuje się w odbycie, natomiast u starszych dzieci można stosować termometry douszne lub czołowe.

Badania laboratoryjne

Są niezbędne w przypadku utrzymującej się wysokiej gorączki. Morfologia krwi z rozmazem pozwala ocenić liczbę białych krwinek, co może wskazywać na infekcję bakteryjną. Pomiar stężenia CRP ilościowo i OB dostarcza informacji o stanie zapalnym w organizmie. W razie potrzeby wykonuje się posiew krwi, moczu lub wymaz z gardła, a także badania metaboliczne, aby wykluczyć choroby przewlekłe lub autoimmunologiczne.

Badania obrazowe

Metody takie jak RTG klatki piersiowej czy ultrasonografia narządów jamy brzusznej, są wykorzystywane przy podejrzeniu powikłań bakteryjnych lub zakażeń narządowych. W wyjątkowych przypadkach, kiedy istnieje podejrzenie powikłań neurologicznych, wykonuje się tomografię komputerową lub rezonans magnetyczny mózgu.

Obserwacja i monitorowanie dziecka w domu lub w warunkach szpitalnych pozwala ocenić ryzyko odwodnienia, drgawek gorączkowych, zaburzeń świadomości i ogólnego pogorszenia stanu malucha.

Na czym polega leczenie wysokiej gorączki u dzieci?

Leczenie wysokiej gorączki zależy od przyczyny oraz ogólnego stanu dziecka.

Leczenie objawowe

Polega przede wszystkim na:

• stosowaniu leków przeciwgorączkowych, takich jak paracetamol lub ibuprofen, w dawkach odpowiednich do wieku i masy ciała malucha. Nie należy podawać dziecku leków bez uprzedniej konsultacji z lekarzem lub farmaceutą;
• nawodnieniu małego pacjenta poprzez podawanie płynów, soków, elektrolitów i wody, a także zapewnienie odpoczynku i komfortu cieplnego;
• unikaniu przegrzewania dziecka poprzez zbyt ciepłe ubrania lub koce, gdyż może to nasilać gorączkę. Lepiej wybrać lekką odzież;
• przykładaniu chłodnych okładów na czoło, kark, nadgarstki lub pachwiny, mogących wspomóc obniżenie temperatury;  kąpielach  w letniej wodzie, wspomagających przy zachowaniu ostrożności –organizmowi w naturalnym regulowaniu ciepłoty ciała.

Leczenie przyczynowe

Ukierunkowane jest na konkretne podłoże pojawienia się gorączki.

Jakie mogą być powikłania wysokiej gorączki?

Nieprawidłowo leczona lub bardzo wysoka gorączka może prowadzić do odwodnienia, zaburzeń elektrolitowych, drgawek gorączkowych oraz pogorszenia stanu neurologicznego u niemowląt i małych dzieci. W rzadkich przypadkach wysoka gorączka towarzysząca sepsie lub ciężkiej infekcji bakteryjnej może prowadzić do uszkodzenia mózgu bądź innych narządów.

Najczęściej zadawane pytania

Czy każde dziecko z gorączką wymaga wizyty u lekarza?

Nie, ale jeśli gorączka utrzymuje się powyżej 39°C, trwa dłużej niż 3 dni lub występują inne niepokojące objawy, należy zgłosić się do pediatry.

Czy gorączkę zawsze należy obniżać?

Nie zawsze. Lekką gorączkę można jedynie obserwować, jednak przy wysokiej temperaturze (>38,5°C) lub złym samopoczuciu dziecka zaleca się stosowanie leków przeciwgorączkowych.

Co to są drgawki gorączkowe?

To krótkie napady drgawkowe spowodowane nagłym wzrostem temperatury u dzieci między 6 miesiącem a 5. rokiem życia. Zazwyczaj nie powodują trwałych uszkodzeń mózgu.

Jak odróżnić gorączkę bakteryjną od wirusowej?

Nie ma jednoznacznego objawu. Wysokie CRP, leukocytoza i cięższy stan dziecka mogą wskazywać na infekcję bakteryjną, ale diagnozę zawsze ustala lekarz.

Jak wspomagać dziecko w domu?

Zapewnienie odpoczynku, nawodnienia, lekkiej odzieży, monitorowanie temperatury i objawów, regularne karmienie, a w razie wątpliwości – kontakt z lekarzem.

A: dr n. o zdr. Olga Dąbska

Weryfikacja merytoryczna: lek. Wiktor Trela