Kamica przewodowa – objawy, przyczyny, leczenie

Kamica przewodowa to nagromadzenie złogów żółciowych w drogach odprowadzających żółć z wątroby. Złogi te lokalizują się w przewodach zewnątrz- lub wewnątrzwątrobowych, a pochodzą najczęściej z pęcherzyka żółciowego (kamica wtórna) lub rzadziej tworzą się w samych drogach żółciowych (kamica pierwotna). W większości przypadków kamica przewodowa współwystępuje z kamicą pęcherzyka żółciowego.

Kamica przewodowa – przyczyny

Kamienie żółciowe powstają w sytuacji zaburzenia proporcji poszczególnych składników żółci, która ulega przesyceniu, a po pojawieniu się tzw. jąder krystalizacji dochodzi do wytrącania się złogów. 

Złogi żółciowe powstają z substancji, z których składa się żółć. Najczęściej zbudowane są z cholesterolu, barwników żółciowych, jonów nieorganicznych (np. wapniowych) i białek. Pod względem składu możemy podzielić je na:

• cholesterolowe – złożone wyłącznie z cholesterolu,
• barwnikowe – zbudowane z bilirubiny,
• mieszane – cholesterolowo-barwnikowe, najczęściej spotykane.

W przypadku kamicy pierwotnej tworzą się najczęściej złogi barwnikowe, a przy wtórnej postaci cholesterolowe lub mieszane.

Nieleczona kamica przewodowa może prowadzić do poważnych powikłań w postaci ostrego zapalenia trzustki (żółciowego, kamiczego), gdy kamień żółciowy zatka przewód żółciowy wspólny odprowadzający żółć i sok trzustkowy. Innym powikłaniem może być ostre zapalenie dróg żółciowych.

📌 Sprawdź: Kamica żółciowa – przyczyny i objawy. Jak wykryć kamienie w woreczku żółciowym?

Kamica przewodowa – objawy

U około 5–12% pacjentów kamica przewodowa może przebiegać bezobjawowo, a jeśli się pojawią, są związane z utrudnionym odpływem żółci. Nasilenie objawów zależy od wielkości złogu. Jeśli jest niewielkich rozmiarów może on przemieścić się do dwunastnicy, skąd zostaje usunięty wraz z kałem. Większe złogi mogą blokować drogi żółciowe, prowadząc do częściowej lub całkowitej niedrożności. Do objawów należą:

• napady bólu o charakterze kolki żółciowej – bardzo silny, trwający dłużej niż 5 godzin, zlokalizowany w górnej części brzucha po prawej stronie lub na środku, może też promieniować do prawego barku,
• zażółcenie skóry i białkówek oczu,
• świąd skóry,
• nudności i wymioty,
• odbarwienie stolca i ciemne zabarwienie moczu – gdy dochodzi do całkowitego zablokowania odpływu żółci.

Pojawienie się objawów takich jak wymioty, gorączka, dreszcze, zaburzenia świadomości może sugerować rozwój powikłań – ostrego zapalenia dróg żółciowych, ostrego zapalenia trzustki, perforacji dróg żółciowych czy nawet zapalenia otrzewnej.

Rozpoznanie kamicy przewodowej wymaga wykonania:

• badań laboratoryjnych: zwiększenie stężenia bilirubiny z przewagą bilirubiny sprzężonej, wzrost aktywności enzymów wątrobowych ALT i AST – pojawiające się w krótkim czasie od wystąpienia niedrożności, wzrost aktywności GGTP i ALP – pojawia się przy dłużej utrzymującej się niedrożności. Aktywność amylazy wzrasta, gdy doszło do niedrożności przewodu wspólnego.
• badań obrazowych:
  • USG – ultrasonografia jamy brzusznej – stanowi badanie wstępne, jednak często nie pozwala na uwidocznienie złogów, a jedynie poszerzenie dróg żółciowych.
  • EUS – ultrasonografia endoskopowa – łączy dwie techniki: USG z badaniem endoskopowym, pod względem technicznym wykonanie jest podobne do gastroskopii.
  • MRCP – rezonans magnetyczny dróg żółciowych (cholangiografia), jest skuteczną metodą wykrywania złogów o średnicy > 5mm.
  • TK – tomografia komputerowa – umożliwia ocenę poszerzenia dróg żółciowych oraz wykrycie większych, w tym uwapnionych kamieni.

Rozpoznanie kamicy przewodowej stanowi wskazanie do leczenia, nawet w przypadku braku objawów klinicznych. 

Kamica przewodowa – leczenie

W leczeniu wykorzystuje się:

• ECPW – endoskopowa cholangiopnakreatografia wsteczna – jest metodą diagnostyczna bardzo dokładna w wykrywaniu nieprawidłowości w drogach żółciowych i trzustkowych, ale ze względu na inwazyjność wykorzystywania najczęściej jako metoda lecznicza. Stosuje się ją w usuwaniu złogów, zakładaniu stentów, poszerzaniu przewodów żółciowych. Jest połączeniem endoskopii z badaniem radiologicznym;
• leczenie operacyjne – stosowane, jeśli kamica przewodowa współistnieje z kamicą pęcherzyka żółciowego, także gdy inne techniki nie przyniosły efektu;
• wszczepienie protezy do przewodu żółciowego wspólnego w celu ułatwienia odpływu żółci.

Kamica przewodowa po cholecystektomii

Kamica przewodowa może pojawić się również po usunięciu pęcherzyka żółciowego, czyli cholecystektomii. Podłoże rozwoju kamicy ma najczęściej charakter wrodzony lub metaboliczny, dlatego nie ustępuje po cholecystektomii. Według szacunków stan ten dotyczy 5-20% osób po cholecystektomii. Postępowanie lecznicze polega w takim przypadku na endoskopowym usuwaniu kamieni oraz zastosowaniu preparatów „rozrzedzających” żółć, czyli zapobiegających powstawaniu kamieni. Niestety to schorzenie ma tendencję do nawrotów i zabieg trzeba powtarzać.

Kamica przewodowa – dieta

Zarówno skład diety, jak i sposób odżywiania mogą sprzyjać rozwojowi kamicy lub przeciwdziałać jej nawrotom. Dieta jest niezbędnym elementem postępowania leczniczego kamicy żółciowej przewodowej, szczególnie bezobjawowej.

Nieregularne posiłki, spożywanie wyłącznie jednego dużego posiłku w ciągu dnia, duże wahania masy ciała oraz dieta uboga w błonnik sprzyjają tworzeniu się złogów żółciowych. Aby obniżyć ryzyko wystąpienia kamicy należy dostosować wartość kaloryczną posiłków do zapotrzebowania (lub zmniejszyć w przypadku nadwagi lub otyłości), wprowadzić regularne posiłki. Należy ograniczyć żywność wysoko przetworzoną, tłuszcze zwierzęce, cukry proste, natomiast zwiększyć ilość błonnika i nienasyconych kwasów tłuszczowych (olejów roślinnych, orzechów).

Mgr Renata Grzelik