Przepuklina pępkowa – jak wygląda? Objawy, przyczyny i leczenie u dzieci i dorosłych

Przepuklina pępkowa zwykle ma postać miękkiego uwypuklenia w pępku lub jego pobliżu. Może stawać się widoczna podczas kaszlu, wysiłku albo napinania mięśni brzucha. U dzieci często zamyka się samoistnie, natomiast u dorosłych powstały ubytek nie znika bez operacji. Nie oznacza to jednak, że każda przepuklina wymaga natychmiastowego zabiegu. Sprawdź, kiedy można ją obserwować, jakie objawy wymagają pilnej pomocy oraz jak wygląda diagnostyka, leczenie i rekonwalescencja.

Czym jest przepuklina pępkowa?

Przepuklina pępkowa powstaje, gdy przez ubytek lub osłabione miejsce w ścianie brzucha uwypukla się zawartość jamy brzusznej. Może to być tkanka tłuszczowa, sieć większa albo fragment jelita. Otwór, przez który dochodzi do tego uwypuklenia, nazywa się wrotami przepukliny. Worek przepuklinowy tworzy natomiast uwypuklona otrzewna, a w jego wnętrzu może znajdować się wspomniana tkanka lub narząd. Mówiąc najprościej, przepuklina oznacza obecność ubytku w ścianie brzucha.

Warto przeczytać: https://diag.pl/pacjent/artykuly/przepukliny-u-dzieci-co-warto-wiedziec/

Przepuklinę pępkową można podzielić na:

• wrodzoną – występuje głównie u niemowląt i małych dzieci. Powstaje, gdy pierścień pępkowy nie zamknie się całkowicie po urodzeniu. Wiele takich przepuklin zmniejsza się i zamyka samoistnie w pierwszych latach życia;
• nabyta przepuklina pępkowa – rozwija się przede wszystkim u dorosłych wskutek osłabienia tkanek w okolicy pępka, często przy współistniejącym wzroście ciśnienia w jamie brzusznej, np. podczas ciąży, przy otyłości lub wodobrzuszu. Większość przepuklin pępkowych u dorosłych ma charakter nabyty.
• odprowadzalną – jej zawartość cofa się do jamy brzusznej samoistnie, np. po położeniu się, albo można ją delikatnie odprowadzić uciskiem.
• nieodprowadzalną – jej zawartość pozostaje w worku przepuklinowym i nie wraca do jamy brzusznej. Może to wynikać ze zrostów lub uwięźnięcia tkanek. Jeśli pojawiają się silny ból, twarde uwypuklenie, nudności lub wymioty, konieczna jest pilna pomoc medyczna.

Jak wygląda przepuklina pępkowa?

Najbardziej charakterystycznym objawem jest zaokrąglone uwypuklenie w pępku lub bezpośrednio obok niego. Może być widoczne przez cały czas albo pojawiać się tylko podczas kaszlu, kichania, wypróżniania, podnoszenia ciężkich przedmiotów czy wstawania z pozycji leżącej.

W pozycji leżącej mała przepuklina często się zmniejsza lub przestaje być widoczna. U niemowlęcia może pojawiać się podczas płaczu i ponownie znikać, gdy dziecko jest spokojne.

Przepuklina pępkowa nie zawsze boli. U części dorosłych powoduje jednak uczucie ucisku, ciągnięcia albo dyskomfortu. Dolegliwości mogą nasilać się wraz z powiększaniem ubytku, podczas aktywności fizycznej lub dłuższego przebywania w pozycji stojącej.

Czy przepuklina pępkowa jest groźna?

Niewielka, miękka i odprowadzalna przepuklina, która nie powoduje bólu, zazwyczaj nie stanowi bezpośredniego zagrożenia. U dorosłych może jednak stopniowo się powiększać i zacząć wywoływać dolegliwości.

Najważniejsze powikłania to uwięźnięcie i zadzierzgnięcie przepukliny. W pierwszym przypadku jej zawartość zakleszcza się we wrotach. W drugim dochodzi dodatkowo do ograniczenia dopływu krwi do uwięźniętej tkanki. Zadzierzgnięcie jest stanem nagłym i może wymagać pilnej operacji.

Pilnej pomocy medycznej wymagają:

• nagły albo szybko nasilający się ból w okolicy pępka,
• twarda, napięta lub bardzo bolesna wypukłość,
• przepuklina, która nie zmniejsza się po położeniu, chociaż wcześniej była odprowadzalna,
• zaczerwienienie, zasinienie lub wyraźna bolesność skóry nad przepukliną,
• nudności, wymioty, wzdęcie brzucha, zatrzymanie gazów lub stolca.

Jakie są przyczyny przepukliny pępkowej?

Pępek jest naturalnie słabszym miejscem ściany brzucha. W okresie życia płodowego przez pierścień pępkowy przechodzi pępowina. Po urodzeniu otwór powinien stopniowo się zamknąć.

Przepuklina u dziecka

U niemowląt przepuklina wynika najczęściej z niepełnego zamknięcia pierścienia pępkowego. Nie jest skutkiem sposobu przecięcia pępowiny ani nieprawidłowej pielęgnacji kikuta pępowinowego.

Częściej występuje u dzieci urodzonych przedwcześnie oraz z małą masą urodzeniową. Zwykle nie powoduje bólu i nie przeszkadza w rozwoju.

Przepuklina u dorosłego

U dorosłych przepuklina rozwija się na skutek osłabienia tkanek i zwiększonego ciśnienia w jamie brzusznej. Do przyczyn takiego stanu należą:

• nawracające zaparcia, wymagające dużego wysiłku przy wypróżnianiu,
• przerost gruczołu krokowego wymagający dużego wysiłku przy oddawaniu moczu,
• choroby układu oddechowego np. astma, wymagające uruchomienia mięśni brzucha w trakcie oddychania,
• przewlekłe choroby układu oddechowego przebiegające z uporczywym kaszlem
• otyłość typu brzusznego,
• wodobrzusze – np. w marskości wątroby i w niektórych nowotworach,
• ciąża,
• intensywne ćwiczenia fizyczne, zwłaszcza siłowe np. podnoszenie ciężarów.

Powstawaniu przepukliny sprzyja również:

• niewyrównana (źle kontrolowana) cukrzyca,
• długotrwałe stosowanie sterydów,
• niedożywienie.

Jak diagnozuje się przepuklinę pępkową?

Rozpoznanie najczęściej ustala chirurg podczas badania brzucha. Lekarz ocenia uwypuklenie w pozycji stojącej i leżącej, jego wielkość, bolesność oraz to, czy przepuklina daje się odprowadzić.

Badanie obrazowe nie zawsze jest potrzebne. USG powłok brzusznych może zostać zlecone, gdy wynik badania lekarskiego nie jest jednoznaczny. Tomografia komputerowa jest przydatna zwłaszcza przy dużych przepuklinach, zmianach nawrotowych albo przed bardziej złożoną operacją.

Badania krwi nie potwierdzają samej przepukliny. Mogą być natomiast potrzebne w ramach przygotowania do zabiegu lub wtedy, gdy lekarz podejrzewa powikłanie.

Przepuklina a rozejście mięśni brzucha

Rozejście mięśni prostych brzucha może powodować podłużne uwypuklenie w środkowej części brzucha, szczególnie podczas wstawania lub wykonywania skłonu. Nie jest jednak tym samym co przepuklina, ponieważ nie powstają typowe wrota i worek przepuklinowy.

Oba problemy mogą występować jednocześnie. Ma to znaczenie przy planowaniu operacji, ponieważ rozejście mięśni może zwiększać ryzyko niepowodzenia naprawy wykonanej wyłącznie za pomocą szwów.

Przepuklina pępkowa u dziecka

Większość przepuklin pępkowych u dzieci nie wymaga natychmiastowej operacji. W dużym badaniu obejmującym ponad 4400 dzieci samoistne zamknięcie przepukliny do ukończenia 5. roku życia odnotowano u około 89% badanych. Prawdopodobieństwo zamknięcia było większe przy małych ubytkach.

Jeżeli dziecko nie zgłasza bólu ani innych niepokojących objawów, lekarz zazwyczaj zaleca obserwację. Operację rozważa się najczęściej wtedy, gdy przepuklina nie zamknęła się do około 5. roku życia, jest duża, powiększa się albo zaczyna powodować dolegliwości. Wcześniejszego leczenia wymaga uwięźnięcie lub zadzierzgnięcie, choć takie powikłania u dzieci są rzadkie.

Czy przepuklina pępkowa może ustąpić samoistnie?

U dzieci jest to możliwe i zdarza się często. U dorosłych ubytek w ścianie brzucha nie zamyka się samoistnie.

Nie oznacza to jednak, że każda mała przepuklina u dorosłego musi być natychmiast operowana. Obserwację można rozważyć, gdy zmiana jest niewielka, odprowadzalna, nie boli i nie ogranicza codziennej aktywności. Pacjent powinien pozostawać pod kontrolą lekarza i znać objawy uwięźnięcia. Operacja jest jedynym sposobem trwałego zamknięcia istniejącego ubytku.

Jak leczy się przepuklinę pępkową?

Sposób postępowania zależy od wieku pacjenta, wielkości przepukliny, występujących objawów i ryzyka powikłań.

Kiedy potrzebna jest operacja?

Planowy zabieg jest najczęściej rozważany, gdy przepuklina boli, powiększa się, staje się trudniejsza do odprowadzenia albo przeszkadza w pracy, ćwiczeniach i codziennym funkcjonowaniu. Wskazaniem może być również nawrót po wcześniejszym leczeniu.

Korzyścią z operacji jest zamknięcie ubytku, zmniejszenie dolegliwości oraz ograniczenie ryzyka dalszego powiększania się przepukliny. Zabieg nie daje jednak całkowitej gwarancji, że zmiana nigdy nie powróci.

Operacja metodą otwartą

Podczas operacji otwartej chirurg wykonuje nacięcie w pobliżu pępka. Następnie odprowadza zawartość przepukliny do jamy brzusznej i zamyka ubytek za pomocą szwów lub siatki chirurgicznej.

Metoda otwarta jest często stosowana przy małych przepuklinach. W niektórych przypadkach może zostać wykonana w znieczuleniu miejscowym z sedacją, choć rodzaj znieczulenia ustala się indywidualnie.

Operacja laparoskopowa

W metodzie laparoskopowej kamera i narzędzia są wprowadzane przez kilka niewielkich nacięć. Przepuklinę naprawia się od strony jamy brzusznej, zwykle z użyciem siatki.

Laparoskopię częściej rozważa się przy większych przepuklinach oraz u pacjentów z podwyższonym ryzykiem powikłań rany. Nie istnieje jednak jedna technika najlepsza dla wszystkich. Metodę dobiera się do wielkości ubytku, wcześniejszych operacji, stanu zdrowia i doświadczenia zespołu.

Czy zawsze stosuje się siatkę?

Siatka nie jest potrzebna przy każdej przepuklinie. Często proponuje się ją jednak przy ubytku większym niż około 1 cm, rozejściu mięśni prostych, większym ryzyku nawrotu albo osłabieniu tkanek. Zastosowanie siatki może zmniejszyć prawdopodobieństwo ponownego pojawienia się przepukliny w porównaniu z samym szyciem.

Czy operacja przepukliny pępkowej jest bezpieczna?

Planowa operacja przepukliny pępkowej jest wykonywana często i zwykle ma niskie ryzyko poważnych powikłań. Małe, niepowikłane przepukliny mogą być leczone w trybie chirurgii jednego dnia.

Po zabiegu może pojawić się ból, obrzęk, krwiak albo surowiczak, czyli nagromadzenie płynu pod skórą. Możliwe są również zakażenie rany, przedłużające się dolegliwości oraz nawrót przepukliny. Znacznie rzadziej występują uszkodzenie jelita, zakrzepica żylna czy zatorowość płucna. Ryzyko zależy od rozległości zabiegu, stanu zdrowia pacjenta, palenia tytoniu, otyłości, cukrzycy i trybu wykonania operacji.

Jak przygotować się do operacji?

Zakres badań ustala chirurg i anestezjolog. Nie każdy pacjent potrzebuje takiego samego zestawu. Niekiedy wystarcza zestaw badań w specjalnie przygotowanym pakiecie przed zabiegiem, w innym przypadku zestaw badań lekarz ustala indywidualnie.

W zależności od wieku, chorób przewlekłych i rodzaju zabiegu przygotowanie może obejmować morfologię krwi, ocenę funkcji nerek, badanie ogólne moczu, oznaczenie glukozy, parametry krzepnięcia oraz EKG. Niekiedy potrzebne jest także USG lub tomografia, która pomaga zaplanować operację.

Lekarzowi trzeba przekazać informacje o wszystkich przyjmowanych lekach i suplementach. Szczególne znaczenie mają preparaty wpływające na krzepnięcie krwi. Nie należy odstawiać ich samodzielnie. Przed planowym zabiegiem warto również zadbać o kontrolę cukrzycy i nadciśnienia. Zaprzestanie palenia oraz zmniejszenie nadmiernej masy ciała mogą ograniczyć ryzyko zakażenia rany i nawrotu przepukliny.

Jak długo trwa rekonwalescencja po operacji przepukliny pępkowej?

Po małym i niepowikłanym zabiegu pacjent często wraca do domu tego samego dnia. Większe operacje mogą wymagać pozostawania w szpitalu przez noc lub dłużej.

Przez pierwsze dni może utrzymywać się ból, zasinienie, obrzęk i uczucie napięcia w okolicy pępka. Dolegliwości powinny jednak stopniowo słabnąć. Do pracy biurowej wiele osób wraca po około 1-2 tygodniach. Przy ciężkiej pracy fizycznej powrót może zająć około 2–4 tygodni, ale ostateczny termin zależy od przebiegu zabiegu i zaleceń chirurga.

Po operacji warto:

• rozpocząć krótkie spacery już od pierwszego dnia i stopniowo zwiększać aktywność,
• dbać o ranę zgodnie z otrzymaną instrukcją i zrezygnować z pływania do czasu pełnego wygojenia skóry,
• wracać do ćwiczeń w granicach komfortu, początkowo wybierając mniejsze obciążenia,
• nie prowadzić samochodu, dopóki ból lub leki przeciwbólowe ograniczają koncentrację i możliwość wykonania gwałtownego manewru,
• pić odpowiednią ilość płynów i spożywać błonnik, aby zapobiegać zaparciom.

Czy przepuklina może wrócić po operacji?

Nawrót oznacza ponowne pojawienie się ubytku w miejscu wcześniejszej naprawy lub jego bezpośrednim sąsiedztwie. Może wystąpić zarówno w pierwszych miesiącach, jak i po wielu latach. Objawem bywa nowa wypukłość w pępku lub przy bliźnie, powiększająca się podczas kaszlu i wysiłku. Może pojawić się również uczucie ciągnięcia, ucisku lub nawracający ból.

Ryzyko nawrotu zwiększają m.in. zakażenie rany, otyłość, palenie tytoniu, cukrzyca, wodobrzusze i osłabienie tkanek. W odpowiednio dobranych przypadkach zastosowanie siatki zmniejsza prawdopodobieństwo ponownego powstania przepukliny.

Czy można zapobiec przepuklinie pępkowej?

Nie każdej przepuklinie można zapobiec. Dotyczy to zwłaszcza zmian wrodzonych i sytuacji związanych z indywidualną budową tkanki łącznej.

Można jednak ograniczać czynniki zwiększające ciśnienie w jamie brzusznej. Pomocne jest utrzymywanie masy ciała odpowiedniej dla zdrowia, leczenie przewlekłego kaszlu i zaparć, rezygnacja z palenia oraz stopniowe zwiększanie obciążenia podczas treningów.

Ćwiczenia nie zamkną istniejących wrót przepukliny. Aktywność warto dopasować do dolegliwości i omówić z chirurgiem, szczególnie gdy uwypuklenie powiększa się albo zaczyna boleć.

Pytania i odpowiedzi

Czy z przepukliną pępkową można normalnie funkcjonować?

Mała, odprowadzalna i bezbolesna przepuklina może przez dłuższy czas nie ograniczać codziennej aktywności. Powinna jednak zostać oceniona przez lekarza. U dorosłego nie zamknie się samoistnie i z czasem może się powiększyć.

Jaki lekarz zajmuje się przepukliną pępkową?

Dorosłych diagnozuje i kwalifikuje do leczenia chirurg ogólny. W przypadku dziecka należy zgłosić się do pediatry lub chirurga dziecięcego.

Czy przepuklina u dziecka zawsze wymaga operacji?

Nie. Większość przepuklin pępkowych u małych dzieci zamyka się samoistnie. Zabieg rozważa się najczęściej wtedy, gdy ubytek utrzymuje się około 5. roku życia, powiększa się, boli albo dochodzi do uwięźnięcia.

Jak długo nie wolno dźwigać po operacji?

Nie ma jednego zalecenia odpowiedniego dla wszystkich. Powrót do obciążeń powinien być stopniowy i dostosowany do bólu, rozległości zabiegu oraz zaleceń chirurga. Przy ciężkiej pracy fizycznej przerwa trwa często około 2–4 tygodni.

Jakie są skutki nieleczonej przepukliny pępkowej?

Nieleczona przepuklina pępkowa może stopniowo się powiększać, powodować ból i stać się nieodprowadzalna. Najpoważniejszym, choć stosunkowo rzadkim powikłaniem jest uwięźnięcie lub zadzierzgnięcie jej zawartości, prowadzące do niedrożności jelita i zaburzenia ukrwienia tkanek – taki stan wymaga pilnej pomocy medycznej.

Kto jest najbardziej narażony na przepuklinę pępkową?

Przepuklina pępkowa najczęściej występuje u niemowląt, zwłaszcza u dzieci urodzonych przedwcześnie lub z małą masą urodzeniową. U dorosłych ryzyko zwiększają przede wszystkim otyłość, wielokrotne ciąże, wodobrzusze oraz stany powodujące przewlekły wzrost ciśnienia w jamie brzusznej.

Autor: Marta Drzazga

Weryfikacja merytoryczna: lek. Wiktor Trela