Rak wątroby – objawy, badania, leczenie

Rak wątroby, a w szczególności rak wątrobowokomórkowy, to jeden z najbardziej dynamicznie rozwijających się nowotworów złośliwych, w przypadku którego szybkie wykrycie odgrywa kluczową rolę. Ze względu na fakt, że choroba ta przez długi czas może nie dawać wyraźnych sygnałów, niezwykle istotna jest znajomość czynników ryzyka oraz regularne badania profilaktyczne.

Czynniki ryzyka rozwoju raka wątroby

Głównym czynnikiem sprzyjającym wystąpieniu nowotworu jest marskość wątroby. Wśród pacjentów cierpiących na to schorzenie, roczne ryzyko rozwoju zmian złośliwych wynosi od 1% do nawet 8%. Statystyki pokazują również wyraźną dysproporcję w zachorowalności ze względu na płeć i wiek – nowotwór ten pojawia się 2-4 razy częściej u mężczyzn, a największą liczbę diagnoz odnotowuje się u osób ok. 70. roku życia.

Do pozostałych czynników ryzyka rozwoju raka wątroby należą:

• przewlekłe zakażenia wirusowe (WZW typu B lub C),
• nadużywanie alkoholu,
• palenie tytoniu,
• choroby metaboliczne, np. cukrzyca, otyłość,
• niektóre schorzenia wrodzone, np. hemochromatoza,
• niealkoholowa stłuszczeniowa choroba wątroby,
• niektóre leki, m.in. doustne środki antykoncepcyjne, sterydy anaboliczne,
• ekspozycja na związki toksyczne.

Co istotne, współwystępowanie kilku czynników (np. palenie papierosów przez osobę z cukrzycą) znacząco potęguje prawdopodobieństwo wystąpienia raka wątroby.

Jak szybko rozwija się rak wątroby?

Rak wątrobowokomórkowy uznawany jest za jeden z najszybciej rozwijających się nowotworów złośliwych. Kluczowym parametrem jest tutaj tzw. czas podwojenia masy guza, który w tym przypadku wynosi od 4. do 6. miesięcy. W praktyce oznacza to, że w ciągu zaledwie pół roku zmiana nowotworowa może stać się dwukrotnie większa. Z tego powodu w grupach wysokiego ryzyka zaleca się regularne wykonywanie badań kontrolnych nie rzadziej niż co 6 miesięcy, aby umożliwić wykrycie zmiany na jak najwcześniejszym etapie.

Jakie są objawy raka wątroby?

Rak wątroby we wczesnych stadiach często przebiega bezobjawowo, co utrudnia szybką diagnozę. Symptomy pojawiają się zazwyczaj wraz ze wzrostem guza i postępującym uszkodzeniem narządu. Do najczęstszych objawów raka wątroby należą:

• ból brzucha,
• uporczywe uczucie pełności w nadbrzuszu,
• brak apetytu prowadzący do postępującego wyniszczenia organizmu,
• nagła utrata masy ciała,
• powiększenie obwodu brzucha, wynikające z gromadzenia się płynu w jamie otrzewnej (tzw. wodobrzusze),
• obrzęki kończyn dolnych,
• stany podgorączkowe o niewyjaśnionej przyczynie,
• krwawienie z górnego odcinka przewodu pokarmowego – to stan zagrażający życiu, który wymaga natychmiastowej interwencji medycznej.

Rak wątroby – objawy skórne

Choć sam nowotwór rzadko powoduje objawy skórne, często pojawiają się one w wyniku towarzyszącej mu marskości oraz zaburzeń metabolicznych i krzepnięcia krwi. Należą do nich:

• żółtaczka, objawiająca się żółtym zabarwieniem skóry, błon śluzowych oraz białek oczu,
• świąd skóry,
• przebarwienia,
• pajączki wątrobowe, czyli drobne, gwiaździste zmiany naczyniowe na skórze,
• rumień na dłoniach i podeszwach stóp,
• wybroczyny i podskórne wylewy krwi,
• zmiany w wyglądzie paznokci, w tym charakterystyczne białe przebarwienia płytki.

Diagnostyka raka wątroby

Współczesna diagnostyka pozwala na rozpoznanie nowotworu z dużą precyzją, często bez konieczności wykonywania inwazyjnej biopsji. Podstawą są tutaj badania obrazowe:

• USG jamy brzusznej – to główne badanie kontrolne.  Jego czułość w wykrywaniu raka wątrobowokomórkowego sięga aż 90%, jednak w przypadku małych zmian (poniżej 2 cm) spada do ok. 63%,
• tomografia komputerowa – pozwala zaobserwować charakterystyczny przepływ krwi przez guza, co często wystarczy do postawienia diagnozy i oceny stopnia zaawansowania choroby,
• rezonans magnetyczny – jest obecnie uznawane za najczulszą metodę obrazowania raka wątroby, szczególnie skuteczną przy małych zmianach.

Jeśli badania obrazowe nie dają pewności, dodatkowo wykonuje się biopsję celowaną. Jest ona jednak stosowana wyłącznie w sytuacjach niejednoznacznych. Pomocne bywają także badania laboratoryjne, mierzące poziom markerów nowotworowych, głównie alfa-fetoproteiny (AFP). Jej wysokie stężenie przy współistniejącej marskości niemal jednoznacznie wskazuje na nowotwór. Jednak nawet u 40% pacjentów poziom AFP pozostaje w normie mimo obecności guza, dlatego jego oznaczenie nie może być interpretowane samodzielnie, bez wykonania innych badań.

Rak wątroby a morfologia

We wczesnych stadiach raka wątroby wyniki morfologii krwi często nie odbiegają od normy. W przebiegu choroby mogą jednak pojawić się pewne nieprawidłowości sugerujące obecność nowotworu. Należą do nich:

• obniżenie liczby płytek krwi u pacjentów z marskością wątroby,
• zaburzenia krzepnięcia krwi,
• zespoły paraneoplastyczne – nie wynikają bezpośrednio z ucisku guza, ale z jego aktywności metabolicznej. W przebiegu raka wątroby może dojść np. do nadmiernej produkcji krwinek czerwonych (policytemii), zwiększonego stężenia wapnia (hiperkalcemii) czy spadku poziomu cukru we krwi (hipoglikemii).

Możliwości leczenia raka wątroby

Wybór rodzaju leczenia zależy od stopnia zaawansowania nowotworu, wydolności wątroby oraz ogólnego stanu zdrowia pacjenta. Największe szanse na całkowite wyleczenie dają metody radykalne:

• resekcja wątroby – chirurgiczne usunięcie guza, stosowane u osób z pojedynczą zmianą i dobrze funkcjonującą wątrobą,
• przeszczep – to najskuteczniejsza metoda, eliminująca nowotwór oraz marską wątrobę,
• ablacja miejscowa – zniszczenie guza przy pomocy wysokiej temperatury (fale radiowe lub mikrofale), zalecane przy małych zmianach u osób, które nie kwalifikują się do operacji.

Oprócz tego dostępne są także terapie wspomagające oraz paliatywne, stosowane w zaawansowanych stadiach raka wątroby lub u pacjentów oczekujących na przeszczep, takie jak:

• chemoembolizacja – podanie leku bezpośrednio do naczyń zasilających guz i odcięcie mu dopływu krwi,
• radioembolizacja – wewnętrzne naświetlanie guza przy pomocy podanego do naczyń izotopu promieniotwórczego,
• nowoczesne terapie celowane.

Stadia raka wątroby i rokowania

W ocenie stopnia zaawansowania raka wątrobowokomórkowego wykorzystuje się tzw. klasyfikację barcelońską, która ocenia postęp choroby nie tylko pod kątem wielkości guza, ale też ogólnej sprawności pacjenta. Poniższa tabela zawiera dokładniejsze informacje na temat poszczególnych stadiów raka wątroby.

Dieta przy raku wątroby

Odpowiedni sposób odżywiania ma ogromne znaczenie dla odciążenia uszkodzonego narządu oraz zachowania sił podczas terapii onkologicznej. Jadłospis powinien być zawsze dostosowany do stopnia wydolności wątroby i aktualnego etapu leczenia. Główne założenia dietetyczne obejmują:

• bezwzględną rezygnację z alkoholu,
• utrzymanie prawidłowej masy ciała,
• kontrolę cukrzycy.

Posiłki powinny być lekkostrawne – gotowane, duszone lub pieczone, z niewielką zawartością tłuszczów zwierzęcych. Warto spożywać 5-6 mniejszych porcji w ciągu dnia, by uniknąć nadmiernego obciążenia układu pokarmowego.

Co ciekawe, w profilaktyce raka wątroby dużą rolę odgrywa kawa. Wykazano, że jej codzienne spożywanie zredukować ryzyko wystąpienia tego nowotworu raka wątroby o 50-75%.

Mgr Aleksandra Drążkiewicz