Zakażenie Clostridioides difficile – objawy, przyczyny, badania, leczenie

Mgr Karolina Górska

13 maja 2026

Przeczytasz w 13 minut

Udostępnij

Zakażenie Clostridioides difficile (CDI, Clostridioides difficile infection) należy obecnie do najczęstszych zakażeń związanych z opieką zdrowotną. Chorobę wywołuje beztlenowa bakteria Gram-dodatnia Clostridioides difficile (dawniej Clostridium difficile), która naturalnie występuje w środowisku oraz w przewodzie pokarmowym człowieka.

Jak dochodzi do zakażenia Clostridioides difficile?

Do zakażenia dochodzi najczęściej drogą fekalno-oralną. Przetrwalniki bakterii mogą zostać przeniesione z zanieczyszczonych powierzchni, sprzętu medycznego lub rąk personelu medycznego do przewodu pokarmowego człowieka.

Kluczową rolę w rozwoju choroby odgrywa zaburzenie naturalnej mikrobioty jelitowej. W prawidłowych warunkach bakterie jelitowe chronią organizm przed nadmiernym namnażaniem patogenów. Gdy równowaga mikrobiomu zostaje zachwiana, najczęściej po zastosowaniu antybiotyków, C. difficile może zacząć intensywnie namnażać się w jelicie grubym i produkować toksyny uszkadzające nabłonek jelitowy.

Szczególnie problematyczna jest zdolność bakterii do tworzenia przetrwalników, które mogą przez długi czas utrzymywać się w środowisku szpitalnym i pozostają odporne na wiele standardowych środków dezynfekcyjnych.

Najważniejsze czynniki ryzyka

Antybiotykoterapia

Najważniejszym czynnikiem ryzyka zakażenia pozostaje antybiotykoterapia. Ryzyko zakażenia jest największe bezpośrednio po zakończeniu leczenia i może utrzymywać się jeszcze przez kilka tygodni. Największe znaczenie przypisuje się stosowaniu:

fluorochinolonów,
klindamycyny,
cefalosporyn,
karbapenemów

Wiek

Ryzyko zachorowania wyraźnie wzrasta wraz z wiekiem. Największą zapadalność obserwuje się u osób po 65. roku życia. Pacjenci w podeszłym wieku są również bardziej narażeni na ciężki przebieg choroby oraz rozwój powikłań.

Hospitalizacja

Szpitale i domy opieki należą do miejsc szczególnie sprzyjających transmisji bakterii. Długotrwały pobyt w placówkach medycznych zwiększa ryzyko kontaktu z przetrwalnikami C. difficile.

Choroby przewlekłe

Wyższe ryzyko zakażenia dotyczy również osób z chorobami osłabiającymi odporność organizmu, między innymi:

niewydolnością nerek,
niewydolnością wątroby,
chorobami nowotworowymi,
HIV,
przewlekłymi zapalnymi chorobami jelit.

U osób starszych oraz pacjentów z zaburzoną mikrobiotą jelitową śmiertelność związana z ciężkimi postaciami CDI może sięgać nawet 25%.

Clostridioides difficile – objawy zakażenia

Najczęstszym objawem zakażenia Clostridioides difficile jest wodnista biegunka. Choroba odpowiada za około 15–25% przypadków biegunki poantybiotykowej oraz za większość przypadków rzekomobłoniastego zapalenia jelita grubego.

Do typowych objawów należą:

wodnista biegunka,
bóle brzucha,
gorączka,
nudności,
wymioty,
utrata apetytu,
osłabienie.

W cięższych przypadkach może dochodzić do znacznego odwodnienia, zaburzeń elektrolitowych oraz objawów ogólnoustrojowych.

Postacie CDI

Nawracające zakażenie CDI

Nawrót rozpoznaje się wtedy, gdy kolejny epizod choroby pojawia się od 2 do 8 tygodni po ustąpieniu wcześniejszych objawów. Nawroty należą do największych problemów terapeutycznych i znacząco zwiększają ryzyko kolejnych powikłań.

Ciężka postać CDI

Ciężkie zakażenie przebiega z nasilonym stanem zapalnym jelita grubego oraz objawami ogólnoustrojowymi wywołanymi toksynami bakteryjnymi. Pacjenci często wymagają hospitalizacji, a niekiedy również leczenia chirurgicznego.

Piorunująca postać CDI

Najgroźniejszą formą zakażenia jest postać piorunująca, przebiegająca z hipotensją, wstrząsem, niedrożnością jelit lub toksycznym rozdęciem okrężnicy. Jest to stan bezpośredniego zagrożenia życia.

Podział ze względu na miejsce zakażenia

Z epidemiologicznego punktu widzenia wyróżnia się zakażenia:

związane z opieką zdrowotną,
pozaszpitalne,
o nieustalonym pochodzeniu.

Ognisko epidemiczne CDI

O ognisku epidemicznym mówi się wtedy, gdy w określonym czasie i miejscu wystąpią co najmniej dwa powiązane ze sobą przypadki zakażenia, a liczba zachorowań przekracza poziom typowo obserwowany w danej placówce.

Skala problemu

Clostridioides difficile pozostaje jedną z najczęstszych przyczyn zakażeń związanych z opieką zdrowotną w Europie i w Polsce. Największy wzrost liczby przypadków obserwuje się w krajach wysoko rozwiniętych, gdzie częste stosowanie antybiotyków oraz starzenie się społeczeństw zwiększają ryzyko zachorowania.

Według danych epidemiologicznych częstość zakażeń C. difficile w Polsce w latach 2021–2024 utrzymywała się na poziomie około 55 przypadków na 100 tysięcy mieszkańców. W 2024 roku wskaźnik wyniósł 55,10/100 tys. mieszkańców, co wskazuje na utrzymujące się wysokie obciążenie systemu ochrony zdrowia.

Europejskie Centrum ds. Zapobiegania i Kontroli Chorób (ECDC) szacuje, że w krajach Unii Europejskiej każdego roku dochodzi do około 124 tysięcy szpitalnych zakażeń Clostridioides difficile. Bakteria należy obecnie do najczęściej wykrywanych patogenów odpowiedzialnych za zakażenia szpitalne w Europie.

Niepokój specjalistów budzi również narastająca lekooporność bakterii oraz dominacja hiperepidemicznego szczepu RT027, który odpowiada za cięższy przebieg choroby i częstsze nawroty zakażenia.

Szacuje się, że bezobjawowe nosicielstwo C. difficile występuje u około 3% zdrowych dorosłych. Wśród pacjentów hospitalizowanych odsetek ten może wzrastać nawet do 20–40%. Szczególnie wysoki poziom nosicielstwa obserwuje się u noworodków i niemowląt, u których może on sięgać nawet 50–60%, stopniowo zmniejszając się po pierwszym roku życia.

Clostidioides difficile – badania i diagnostyka

Rozpoznanie zakażenia opiera się przede wszystkim na objawach klinicznych oraz wynikach badań laboratoryjnych. Kluczowe znaczenie ma wykrycie toksyn produkowanych przez bakterię, ponieważ samo stwierdzenie obecności C. difficile w przewodzie pokarmowym nie oznacza jeszcze aktywnego zakażenia.

Bakteria produkuje trzy główne toksyny:

enterotoksynę A,
cytotoksynę B,
toksynę binarną.

Toksyna A odpowiada głównie za rozwój stanu zapalnego jelita, natomiast toksyna B powoduje silne uszkodzenie komórek nabłonka i uznawana jest za główny czynnik ciężkiego przebiegu choroby. Niektóre szczepy wytwarzają również toksynę binarną, która dodatkowo zwiększa zjadliwość bakterii.

Testy laboratoryjne

Europejskie Towarzystwo Mikrobiologii Klinicznej i Chorób Zakaźnych zaleca wykonanie:

testu wykrywającego obecność bakterii lub jej antygenów
testu wykrywającego toksyny A i B.

Zasadność wykonania testów przedstawionych poniżej należy przedyskutować z lekarzem.

Sprawdź badania:

Badania dodatkowe

W wybranych przypadkach wykonuje się:

kolonoskopię,
badania obrazowe jamy brzusznej,
badania krwi oceniające stan zapalny i odwodnienie

Clostidioides difficile – leczenie i nowoczesne terapie

Leczenie farmakologiczne

Podstawą terapii pozostają antybiotyki celowane działające przeciwko Clostridioides difficile. Dobór leczenia zależy od ciężkości przebiegu choroby, wieku pacjenta oraz ryzyka nawrotów. W części przypadków konieczne jest także odstawienie antybiotyku, który doprowadził do zaburzenia mikrobioty jelitowej.

Nowoczesne metody leczenia

Coraz większe znaczenie mają nowoczesne terapie ukierunkowane na odbudowę mikrobiomu jelitowego oraz ograniczanie nawrotów choroby. Należą do nich:

przeszczep mikrobioty jelitowej,
immunoterapia,
przeciwciała monoklonalne, np. bezlotoksumab.

Nowoczesne metody leczenia są szczególnie istotne u pacjentów z nawracającymi zakażeniami CDI.

Clostidioides difficile – leczenie w domu i zasady postępowania

Leczenie domowe możliwe jest wyłącznie przy łagodnym przebiegu choroby i zawsze powinno odbywać się pod kontrolą lekarza.

Nawadnianie

Biegunka prowadzi do utraty wody i elektrolitów, dlatego konieczne jest:

picie dużej ilości płynów,
stosowanie elektrolitów,
lekkostrawna dieta.

Higiena

Aby ograniczyć ryzyko zakażenia innych domowników, należy:

dokładnie myć ręce wodą z mydłem,
regularnie dezynfekować toalety,
używać osobnych ręczników.

Obserwacja objawów

Pacjent powinien monitorować:

liczbę wypróżnień,
temperaturę ciała,
objawy odwodnienia.

W przypadku pogorszenia stanu konieczny jest pilny kontakt z lekarzem.

Clostidioides difficile – powikłania zakażenia

Nieleczone zakażenie może prowadzić do bardzo poważnych konsekwencji zdrowotnych.

Najgroźniejsze powikłania obejmują:

toksyczne rozdęcie okrężnicy,
perforacja jelita,
sepsa,
niewydolność wielonarządowa,
nawracające zakażenia,
zgon.

Szczególnie niebezpieczne są nawroty choroby, które mogą pojawić się nawet po skutecznym leczeniu.

Znaczenie profilaktyki

Eksperci podkreślają, że najważniejszym elementem profilaktyki pozostaje odpowiedzialne stosowanie antybiotyków. Nadużywanie leków przeciwbakteryjnych sprzyja zaburzeniom mikrobioty jelitowej i zwiększa ryzyko rozwoju CDI. Aby zmniejszyć ryzyko zakażenia, należy:

stosować antybiotyki wyłącznie zgodnie z zaleceniami lekarza,
przestrzegać higieny rąk,
ograniczać niepotrzebne hospitalizacje,
regularnie dezynfekować powierzchnie w placówkach medycznych,
stosować środki sporobójcze.

Rosnąca liczba zakażeń Clostridioides difficile pokazuje, że problem ten pozostaje jednym z najważniejszych wyzwań współczesnej medycyny szpitalnej. Kluczowe znaczenie mają szybka diagnostyka, odpowiednie leczenie oraz skuteczna profilaktyka ograniczająca rozprzestrzenianie się bakterii.