Kardiomiopatia alkoholowa – czym jest i jak się objawia?

Co to jest kardiomiopatia alkoholowa – to częste pytania w odniesieniu do kardiomiopatii. To rodzaj kardiomiopatii rozwijającej się w wyniku długotrwałego nadmiernego spożywania alkoholu. W jej przebiegu dochodzi do uszkodzenia serca, zmiany jego kształtu, rozciągnięciu i powiększeniu poszczególnych jego części. Prowadzi to do osłabienia mięśnia sercowego co uniemożliwia skuteczne pompowanie krwi a w konsekwencji do niewydolności serca. Należy do kardiomiopatii rozstrzeniowych.

Czym są kardiomiopatie?

Kardiomiopatie to grupa chorób mięśnia sercowego w przebiegu których dochodzi do patologicznej przebudowy mięśnia sercowego, a w konsekwencji do jego zaburzonej funkcji. Wyróżnia się kardiomiopatię:

• przerostową,
• rozstrzeniową,
• restrykcyjną,
• arytmogenną kardiomiopatię prawej komory.

Może być uwarunkowana genetycznie lub wywołana przez czynniki środowiskowe takie jak:

• alkohol,
• narkotyki,
• leki,
• metale ciężkie.

W przebiegu kardiomiopatii rozstrzeniowych do której należy kardiomiopatia alkoholowa dochodzi do rozstrzeni, czyli stopniowego poszerzenia jam serca. Sam mięsień nie staje się grubszy, ale serce powiększa swój rozmiar.

Warto przeczytać: https://diag.pl/pacjent/artykuly/dlawica-prinzmetala-objawy-przyczyny-leczenie/

Alkohol – działanie na serce

Alkohol ma działanie kardiotoksyczne, a początkowe zmiany w mięśniu sercowym są odwracalne, jednak z czasem zmiany się utrwalają i stają się nieodwracalne. Nie ma z góry określonej dawki oraz czasu nadużywania alkoholu prowadzącego do choroby. Jednak przyjmuje się, że minimalny czas nadużywania alkoholu zwiększający znacząco ryzyko rozwoju kardiomiopatii to 5-10 lat przy ilości wynoszącej 80 g dziennie.

Jednak nie u wszystkich osób przewlekle spożywających alkohol rozwinie się kardiomiopatia.

Podatność jest zróżnicowana u poszczególnych osób. O ryzyku wystąpienia kardiomiopatii przy przewlekłym narażeniu na alkohol decydują interakcje między czynnikami genetycznymi i środowiskowymi, takimi jak:

• narażenie na inne substancje kardiotoksyczne (narkotyki) czy
• niedobory witamin i minerałów np. tiaminy (witamina B1).
• Wśród czynników genetycznych wymienia się podtypy antygenów HLA,
• polimorfizmy genu konwertazy angiotensyny czy
• allele enzymu dehydrogenazy alkoholowej.

Do nasilenia choroby mogą przyczyniać się inne choroby związane z nadużywaniem alkoholu: nadciśnienie tętnicze, choroby wątroby.

• Częstość występowania szacuje się na 1-2% wśród osób nadużywających alkoholu.
• Najczęstszą grupą wiekową są mężczyźni w wieku 30-55 lat.
• Z mniejszą częstotliwością występuje u kobiet jednak okres narażenia na alkohol prowadzący do rozwoju kardiomiopatii jest krótszy niż u mężczyzn.

W przebiegu kardiomiopatii alkoholowej zazwyczaj występuje dysfunkcja skurczowa lewej komory z poszerzeniem komór, jednak u niektórych pacjentów rozwija się niewydolność serca związana z dysfunkcją rozkurczową i przebudową komór serca.

Kardiomiopatia alkoholowych – objawy

Najczęściej są to objawy niewydolności serca:

• duszność początkowo tylko wysiłkowa,
• duszność podczas leżenia na wznak na płaskim podłożu,
• napadowa duszność nocna,
• nietolerancja wysiłku,
• obrzęki kończyn dolnych,
• zmęczenie,
• kołatanie serca,
• zawroty głowy,
• omdlenia,
• dyskomfort w klatce piersiowej.

Kardiomiopatia alkoholowe – rozpoznanie

Podstawą rozpoznania jest dokładny wywiad lekarski obejmujący przewlekłe nadużywanie alkoholu. Pomocnicze mogą być jego biochemiczne wykładniki jak:

• morfologia krwi (makrocytoza erytrocytów, czyli zwiększenie ich objętości),
• próby wątrobowe oraz
• wskaźnik INR.

W rozpoznaniu różnicowym uwzględniane powinno być również oddziaływanie innych potencjalnych substancji jak doksorubicyna czy kokaina.

W badaniach laboratoryjnych stwierdza się ponadto:

• zwiększone stężenie N-końcowego propeptydu natriuretycznego NT pro-BNP jako wskaźnik niewydolności krążenia,
• niedobory witaminy B12 i kwasu foliowego i spowodowaną tym niedokrwistość,
• podwyższone stężenie kwasu moczowego,
• obniżone stężenie albuminy jako wyraz upośledzonej pracy wątroby.

Wykonywane są badania:

• elektrokardiogram EKG – stwierdzanie nieprawidłowości w zapisie nie są specyficzne tylko dla kardiomiopatii, do częstych anomalii należą migotanie przedsionków czy nieprawidłowości przewodzenia impulsów,
• echokardiogram – badanie, za pomocą którego można ocenić pracę serca, jego kształt i rozmiar, w kardiomiopatii stwierdzane jest poszerzenie lewej komory z upośledzoną funkcją skurczową,
• RTG klatki piersiowej – widoczne jest powiększenie sylwetki serca, przekrwienie naczyń płucnych i wysięk opłucnowy,
• tomografia komputerowa serca CT, pozwala ocenić budowę serca z uwzględnieniem stanu naczyń wieńcowych,
• rezonans magnetyczny MRI umożliwia uzyskanie szczegółowego obrazu serca oraz cech jego ewentualnego uszkodzenia, pozwala określić funkcjonowanie komór i zastawek, wydajność i tempo przepływu krwi przez serce.

Kardiomiopatia alkoholowa – rokowania

Rokowanie zależy od dalszego spożywania alkoholu. Abstynencja może poprawić czynność serca, zwłaszcza jeżeli nie doszło do nieodwracalnego zwłóknienia serca. Kontynuowanie spożycia alkoholu prowadzi do:

• postępującej dysfunkcji komór,
• niewydolności serca i
• zwiększonego ryzyka zgonu.

U pacjentów, którzy skutecznie rzucili alkohol odnotowywana jest poprawa ogólnych wyników leczenia i poprawa parametrów sercowych w badaniach.

Wczesne rozpoznanie i krótszy czas trwania objawów to oprócz abstynencji korzystne czynniki zwiększające szanse na lepsze wyniki leczenia i stanu czynnościowego serca.

Powikłania u osób kontynuujących picie obejmują:

• postępującą niewydolność serca,
• arytmie oraz
• zatorowość kardiomiogenną.

Kardiomiopatia alkoholowe – leczenie

Podstawą leczenia jest abstynencja alkoholowa, która warunkuje zatrzymanie progresu choroby. Pomocna jest terapia poznawczo-behawioralna, farmakoterapia czy terapia grupowa uzależnienia od alkoholu.

Postępowanie farmakologiczne obejmuje:

• leki moczopędne: diuretyki pętlowe (Furosemid),
• leki z grupy ARNi (angiotensin receptor-neprilysin inhibitor), leki złożone zawierające 2 rodzaje substancji antagonistę receptora angiotensyny II oraz inhibitor neprylizyny, np. Entresto. Działąnie polega na zmniejszaniu ciśnienia krwi, ułatwianiu pracy serca, zmniejszeniu jego obciążenia oraz spowolnieniu procesów uszkadzania mięsnia sercowego.
• beta-blokery np. Bisoprolol, spowalniają pracę serca,
• leki przeciwcukrzycowe – inhibitory SGLT2 (sodium-glucose co-transporter 2) czyli inaczej flozyny np. Dapagliflozyna, stosowane w cukrzycy, ale również w przewlekłej chorobie nerek i niewydolności serca.
• selektywni antagoniści aldosteronu np. Spironolakton, zatrzymują patologiczną przebudowę mięśnia sercowego.

Ze względu na to, że pacjenci nadużywający alkoholu narażeni są na niedożywienie i niedobory witamin zalecana jest również suplementacja witaminy B1 i kwasu foliowego.

Przeczytaj także: https://diag.pl/pacjent/artykuly/wczesne-objawy-zawalu-serca-ktore-warto-znac/

Pytania i odpowiedzi

Czy kardiomiopatia alkoholowa jest wyleczalna?

Kardiomiopatia alkoholowa jest częściowo lub całkowicie wyleczalna pod pewnymi warunkami. Jednym z nich jest całkowita abstynencja alkoholowa, która pozwala poprawić czynność serca, ale tylko jeśli nie doszło do nieodwracalnego zwłóknienia mięśnia sercowego. U pacjentów, którzy zaprzestali picia alkoholu obserwowana jest poprawa ogólnych wyników leczenia i parametrów sercowych w badaniach. Im wcześniejsze rozpoznanie i krótszy czas trwania objawów to oprócz abstynencji tym większe szanse na lepsze wyniki leczenia i stanu czynnościowego serca.

Jak rozpoznać kardiomiopatię alkoholową?

Wczesne objawy kardiomiopatii alkoholowej mogą być mylone ze zwykłym zmęczeniem, przepracowaniem, są to: duszność początkowo po wysiłku fizycznym, nietolerancja wysiłku fizycznego, łatwe męczenie się, kołatanie serca. W miarę postępu choroby dołącza się: duszność występująca również w spoczynku i w czasie snu a zwłaszcza podczas leżenia na wznak, obrzęki kończyn dolnych, zawroty głowy, omdlenia, dyskomfort w klatce piersiowej.

Jakie badania przy kardiomiopatii alkoholowej?

Badania konieczne do rozpoznania kardiomiopatii alkoholowej to głownie te oceniające czynność serca, jego budowę i rozmiary: elektrokardiogram EKG, echokardiogram, RTG klatki piersiowej, tomografia komputerowa serca CT, rezonans magnetyczny MRI. Nizebędne są również badania laboratoryjne jak ocena stężenia N-końcowego propeptydu natriuretycznego NT pro-BNP jako wskaźnik niewydolności krążenia. Wykonywane są również badania pozwalające potwierdzić etiologię zgłaszanych dolegliwości, czyli nadużywania alkoholu: aktywność enzymów wątrobowych (ALT, AST, GGTP), stężenia witaminy B12 i kwasu foliowego, morfologia krwi obwodowej, stężenie kwasu moczowego, albuminy.

Mgr Renata Grzelik