Pierwsza wizyta u gastrologa – przebieg, przygotowanie, badania

Gastroenterologia – co to za dziedzina medycyny? Gastroenterologia to dziedzina zajmująca się diagnostyką i leczeniem chorób układu pokarmowego. Do tych chorób zalicza się schorzenia przełyku, żołądka, jelit cienkiego i grubego, a także wątroby, trzustki oraz dróg żółciowych. Objawiają się one najczęściej bólami brzucha, zgagą, wzdęciami, biegunką, zaparciami czy nudnościami.

Co leczy gastrolog?

Należy podkreślić, że określenia gastrolog oraz gastroenterolog dotyczą lekarza o tej samej specjalizacji odnoszącej się do chorób układu pokarmowego i używane są zamiennie. Termin gastroenterolog stanowi oficjalną nazwę specjalizacji lekarskiej, natomiast określenie gastrolog funkcjonuje głównie w języku potocznym. Do najczęstszych chorób diagnozowanych i leczonych przez gastroenterologa należą:

• choroba refluksowa przełyku (GERD – ang. gastroesophageal reflux disease) – wynika z cofania się kwaśnej treści żołądkowej do przełyku, wywołując zgagę i uszkodzenie śluzówki;
• choroba wrzodowa żołądka i dwunastnicy – wrzody żołądka są często wywołane zakażeniem bakterią Helicobacter pylori lub długotrwałym stosowaniem niesteroidowych leków przeciwzapalnych (NLPZ);
• zespół jelita drażliwego (IBS – ang. irritable bowel syndrome) – pacjent odczuwa przewlekły ból brzucha, wzdęcia oraz ma zaburzenia rytmu wypróżnień
• nieswoiste zapalenia jelit – to grupa chorób charakteryzujące się przewlekłym stanem zapalnym jelit, należą do nich choroba Leśniowskiego-Crohna i wrzodziejące zapalenie jelita grubego;
• celiakia – to choroba spowodowana nietolerancją glutenu, prowadząca do uszkodzenia kosmków jelita cienkiego;
• polipy jelita grubego – to małe narośla na ścianie jelita, które mogą krwawić w wyniku uszkodzenia mechanicznego, są potencjalnie stanem przedrakowym;
• nowotwory przewodu pokarmowego
• choroby wątroby, woreczka żółciowego trzustki

Kiedy należy udać się do gastroenterologa?

Decyzja powinna być podjęta w momencie, gdy dolegliwości ze strony układu pokarmowego stają się przewlekłe, uporczywe i bardzo dokuczliwe. Nawracające objawy ze strony gardła, przełyku, żołądka lub jelit mogą świadczyć o toczącym się procesie chorobowym w obrębie przewodu pokarmowego. Charakterystyczne objawy, które mogą ukierunkować pacjenta do zapisania się do lekarza to:

• uporczywa zgaga,
• uczucie pieczenia za mostkiem,
• kaszel (szczególnie w pozycji leżącej lub w nocy),
• trudności w przełykaniu,
• bóle żołądka,
• bóle brzucha (jelit),
• nudności,
• biegunki,
• przewlekłe zaparcia,
• wzdęcia,
• utrata masy ciała (nieplanowana),
• krew w stolcu,
• czarny, smolisty stolec,
• przewlekłe hemoroidy (żylaki odbytu).

Obecność krwi w stolcu czy smolisty/czarny wygląd stolca jest bardzo alarmującym objawem, ponieważ świadczy o krwawieniu z przewodu pokarmowego. Jeśli stolec jest czarny to znaczy, że krew pojawiła się gdzieś w górnym odcinku przewodu pokarmowego i została strawiona po drodze. Jeśli krew jest świeża, uszkodzenie nastąpiło w dolnym odcinku w wyniku obecności np. polipów, żylaków lub nowotworu. 

Krew w stolcu i czarny stolec to objawy, które bezwzględnie należy skonsultować z lekarzem!

Jak wygląda pierwsza wizyta u gastroenterologa?

Wizyta u gastrologa wymaga skierowania od lekarza rodzinnego. Dlatego, mimo niepokojących objawów ze strony układu pokarmowego, w pierwszej kolejności powinniśmy umówić się do poradni POZ (podstawowa opieka zdrowotna). Lekarz po uzupełnieniu wywiadu wyda skierowanie do specjalisty. 

Na pewno nie należy się obawiać pierwszej wizyty u specjalisty. Pierwsza kontrola u gastroenterologa obejmuje zazwyczaj szczegółowy wywiad lekarski oraz podstawowe badanie fizykalne. Lekarz może zapytać o:

• objawy (co panią/pana do mnie sprowadza?) jakie i jak długo występują?,
• aktualne choroby przewlekłe,
• choroby w rodzinie (szczególnie nowotwory),
• jakie aktualne leki są przyjmowane,
• na jakiej diecie jest aktualnie pacjent,
• czy występują jakieś alergie,
• jakie badania wykonano dotychczas.

Gdy objawy są ukierunkowane na refluks, choroby żołądka przy rejestracji do gastroenterologa warto zapytać czy trzeba się przygotować do wizyty. Jeśli na wizycie od razu będzie planowana gastroskopia (endoskopowe badanie przełyku i żołądka) należy do takiego badania odpowiednio przygotować się.

Jakie badania wykonać przed wizytą u gastrologa?

Aby przyspieszyć proces diagnostyczny, pomocne może być wykonanie podstawowych badań z krwi, takich jak:

• morfologia
• glukoza 
• próby wątrobowe 
• lipidogram
• CRP
• poziom amylazy i lipazy 
• badanie kału na krew utajoną
• badanie kału na pasożyty (lub przeciwciała na pasożyty z krwi)
• badanie na Helicobacter pylori z kału

Te podstawowe badania również może wystawić lekarz POZ. Natomiast w zależności od objawów gastroenterolog może zlecić bardziej specjalistyczne badania obrazowe, takie jak USG jamy brzusznej, a także badania endoskopowe jak gastroskopia lub kolonoskopia. 

📌 Sprawdź: e-Pakiet badań na jelita – medium

Jak wygląda badanie u gastroenterologa?

Badanie fizykalne wykonywane podczas wizyty jest nieinwazyjne i bezbolesne. Lekarz zajrzy do jamy ustnej oceniając stan śluzówki gardła (refluks), poprzez delikatne uciskanie oceni napięcie powłok brzusznych i wielkość narządów (np. wątroby), oceni tkliwość określonych obszarów jamy brzusznej. Dodatkowo może osłuchać jamę brzuszną stetoskopem sprawdzając poprawność perystaltyki jelit.

Po postawieniu wstępnej diagnozy lekarz może zlecić bardziej specjalistyczne badania z krwi (np. w kierunku wirusów jak WZW, nietolerancje pokarmowe) endoskopowe oraz USG jamy brzusznej (do którego należy się odpowiednio przygotować).

Do podstawowych badań endoskopowych wykonywanych w gastroenterologii należą:

• gastroskopia – to badanie górnego odcinka przewodu pokarmowego (przełyk, żołądek, dwunastnica), które wykonuje się je endoskopem wprowadzonym przez usta. Pozwala na wykrycie wrzodów, zapaleń oraz pobranie wycinków (biopsji) do badania histopatologicznego;
• kolonoskopia – to badanie dolnego odcinka przewodu pokarmowego (jelito grube). Endoskop wprowadzany jest przez odbyt. Służy do diagnostyki polipów (które można od razu usunąć), stanów zapalnych i nowotworów.

Mimo to, że są to badania inwazyjne, nie należy się ich obawiać. Oba badania mogą być przeprowadzane w znieczuleniu miejscowym (gardła przy gastroskopii) lub krótkotrwałym znieczuleniu ogólnym w przypadku kolonoskopii. 

Dr n.med. Iwona Chromik